İlkokul Birinci Sınıf Öğrencilerinin Dijital Vatandaşlık Becerilerini Geliştirmeye Yönelik Bir Eylem Araştırması

Öz

Bu çalışmada, yaratıcı drama yöntemine ile ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin dijital vatandaşlık becerilerinin geliştirilmesi aynı zamanda öğrencilerin uygulamaya ilişkin görüşlerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımlarından biri olan katılımcı eylem araştırmasıyla yapılandırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu bir devlet ilkokuluna devam eden 20 birinci sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Araştırmanın verilerin yansıtıcı günlükler, gözlem, geçerlilik komitesi tutanakları, yarı yapılandırılmış görüşme formları ile toplanmıştır. Araştırmanın verilerin içerik analizi ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, geliştirilen programının öğrencilerin dijital vatandaşlık alt boyutlarını anlamalarında etkili olduğunu göstermiştir. Dijital vatandaşlık alt boyutlarından öğrencilerin en kolay anladıkları ve etkinliklerini yapmada zorlanmadıkları alt boyut “ilişkiler ve iletişim” iken anlaşılması zor olan alt boyut “dijital ayak izi ve kimlik” alt boyutu olmuştur. Öğrenciler uygulama sonrasında öğrendikleri bilgileri en çok “iletişim, sorumluluk, hak” kodlarıyla ifade etmişlerdir. Öğrenciler uygulamaya ilişkin görüşlerini “eğlence, iletişime açık, oyun” kodlarıyla açıklamışlardır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk hakları
• ilkokul
• maarif model
• yaratıcı drama

Etik Beyan

Bu çalışmada, Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergede Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler başlığı altında açıklanan eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışma için Kırıkkale Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan (Karar No: 337408 ve 22/05/2025 tarihli) etik kurul onayı alınmıştır.

Enhancing Digital Citizenship Skills of First Grade Students Through Action Research

Öz

This study aims to develop first-grade primary school students’ digital citizenship skills through the creative drama method and reveal their opinions on the application. Employing a participatory action research design, the study was conducted with 20 first-grade students enrolled in a public primary school. Data were gathered via reflective journals, observations, validity committee reports, and semi-structured interviews, and analyzed through content analysis. The findings demonstrated that the program contributed significantly to students’ comprehension of digital citizenship sub-dimensions. “Relationships and communication” emerged as the most accessible domain for students, while “digital footprint and identity” posed greater challenges. Following the intervention, students predominantly associated their learning with the concepts of “communication,” “responsibility,” and “rights.” Their experiences of the implementation process were characterized by themes such as “enjoyable,” “interactive,” and “game based.” Overall, the study suggests that creative drama can serve as an effective pedagogical tool in fostering digital citizenship in early childhood education.

Anahtar Kelimeler

• Children's rights
• creative drama
• maarif model
• primary school

Etik Beyan

In this study, all rules specified in the Directive on Scientific Research and Publication Ethics for Higher Education Institutions have been adhered to. None of the actions described under the heading "Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics" in the directive have been committed. Ethics committee approval for this study was obtained from the Kırıkkale University Ethics Committee for Social and Human Sciences Research (Decision No: 337408, dated 22/05/2025).

Kaynakça

1. Aksoy, N. C., Karabay, E. & Aksoy, E. (2021). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Selçuk İletişim, 14 (2), 859-894. https://doi.org/10.18094/josc.871290
2. Altun, A. & Çakmak, E. (2013). İlköğretim hayat bilgisi dersi öğretim programında medya okuryazarlığı eğitimi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4 (1), 237-254.
3. Arslan S. (2024). İlkokul dijital vatandaşlık eğitiminde yaratıcı drama etkinliklerinin kullanımı. (Tez No. 911321) [Yüksek Lisans Tezi, Bozok Üniversitesi- Yozgat]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
4. Aslan, V. & Katılmış, A. (2023). Örnek olay yöntemi temelli öğretim uygulamasıyla öğrencilerin dijital vatandaşlık becerilerini geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi (43), 1-33.
5. Bakır, E. (2016). Sınıf öğretmeni adaylarının dijital vatandaşlık seviyelerinin dijital vatandaşlık alt boyutlarına göre incelenmesi. (Tez No.423159) [Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi- Trabzon]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
6. Barber, B. (1984). Strong democracy: Participatory politics for a new age. University of California.
7. Bennett, L. B., Aguayo, R. C., & Field, S. L. (2016). At home in the world: Supporting children in human rights, global citizenship, and digital citizenship. Childhood Education, 92 (3), 189–199. https://doi.org/10.1080/00094056.2016.1180892
8. Blevins, B., LeCompte, K., & Wells, S. (2014). Citizenship education goes digital. The Journal of Social Studies Research, 38 (1), 33-44. https://doi.org/10.1016/j.jssr.2013.12.003

9. Bozkurt, M., & Yazıcı, S. (2024). İlkokul eğitiminde dijital vatandaşlıkla ilgili yapılan çalışmaların meta sentez yoluyla incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(1), 114-135. https://doi.org/10.37217/tebd.1365048
10. Bratitsis, T., Meireles, G. & Neto, C. (2017, October). We Are Europe: An online game for european citizenship education for primary school. European Conference on Games Based Learning (s. 38-46). Academic Conferences International Limited.
11. Craig, D. V. (2009). Action research essentials. John Wiley & Sons
12. Çakır, H., & Topçu, H. (2005). Bir iletişim dili olarak internet. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19 (2), 71-96
13. Deniz, L. (2010). Excessive internet use and loneliness among secondary school students. Journal of Instructional Psychology, 37(1), 20-23.
14. Elçi, A. C. & Sarı, M. (2016). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersinde dijital vatandaşlık: Bir ölçek geliştirme çalışması. Journal of Human Sciences, 13(2), 3602-3613. https://doi.org/10.14687/jhs.v13i2.3838
15. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2011). How to design and evaluate research in education. McGrawHill.
16. Guba, E. G. (1981). Criteria for assessing the trustworthiness of naturalistic inquiries. Educational Communication and Technolohy Journal, 29(2), 75-91.
17. Gutnick, A. L., Robb, M., Takeuchi, L., & Kotler, J. (2011). Always connected: The new digital media habits of young children. Sesame Workshop and the Joan Ganz Cooney Center.
18. Gündoğdu, G. Ç. (2019). Yaratıcı drama yöntemi ile dijital vatandaşlık eğitimi: Anadolu Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu örneği (Tez No. 579335). [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi - Eskişehir]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
19. Gürgür, H. (2017). Eylem araştırması. A. Saban ve A. Ersoy (Ed.), Eğitimde nitel araştırma desenleri içinde (2. bs., s. 31-80). Anı Yayıncılık.
20. Hui, B., & Campbell, R. (2018). Discrepancy between learning and practicing digital citizenship. Journal of Academic Ethics, 16(2), 117–131.
21. İşman, A. & Güngören, Ö. C. (2014). Digital citizenship. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 13(1), 73-77.
22. James, C., Weinstein, E., & Mendoza, K. (2019). Teaching digital citizens in today’s world: Research and insights behind the Common Sense K–12 Digital Citizenship Curriculum. Common Sense Media.
23. Jenkins, H., Ito, M., & Boyd, D. (2015). Participatory culture in a networked era: A conversation on youth, learning. John Wiley & Sons.
24. Johnson, A.P. (2014). Eylem araştırması el kitabı [Action research handbook] (Trans. Eds., Y.Uzuner & M.Ö. Anay). Anı.
25. Kabakçı, I., & Can, V. (2009). İlköğretim öğrencilerinin bilgisayar ve internette güvenliğine ilişkin bilgisayar öğretmenlerinin görüşleri. Çağdaş Eğitim Dergisi, 34 (361).
26. Kadli, J. H., Kumbar, B. D., & Kanamadi, S. J. (2010). Students perspectives on internet usage: A case study. Information Studies, 16(2), 121-130.
27. Kahne, J., & Bowyer, B. (2019). Can media literacy education increase digital engagement in politics? Learning, Media and Technology, 44(2), 211–224. https://doi.org/10.1080/17439884.2019.1601108.
28. Kahne, J., Lipkin, M. C., Tynes, B., McGrew, S., Mirra, N. & Garcia, A. (2024). Civic reasoning and discourse across the curriculum: Digital citizenship education. National Academy of Education. https://doi.org/10.31094/2024/3/4.
29. Karaduman. H. (2011). 6. sınıf sosyal bilgiler dersinde dijital vatandaşlığa dayalı etkinliklerin öğrencilerin dijital ortamdaki tutumlarına etkisi ve öğrenme öğretme sürecine yansımaları. (Tez No. 279893). [Yayınlanmamış Doktora tezi, Marmara Üniversitesi- İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
30. Karaduman, H. & Öztürk, C. (2014). Sosyal bilgiler dersinde dijital vatandaşlığa dayalı etkinliklerin öğrencilerin dijital vatandaşlık tutumlarına etkisi ve dijital vatandaşlık anlayışlarına yansımaları. Journal of Social Studies Education Research, 5(1), 38-78.
31. Karaosmanoğlu, G. & Adıgüzel, Ö. (2021). An overview of the creative drama experience in the information technologies and software course from the students’ perspective. Journal of Qualitative Research in Education, 26, 1-22.
32. Karaosmanoğlu, G., Adıgüzel, Ö., & Şimşek, P. Ö. (2022). Lise öğrencilerinin siber zorbalıkla baş etme stratejilerini yaratıcı drama ile anlamak. Eğitim ve Bilim, 47 (209), 207-237. https://doi.org/10.15390/EB.2022.10368
33. Karaosmanoğlu, G. & Metinnam, İ. (2022). Dijital çağa yaratıcı drama ile adım atmak. Ç. Berber Çelik Ç. & O. Çelik (Ed.) Farklı disiplinlerin bakış açısıyla dijital dünyada çocuk (151-172) içinde. Eğitim Yayınevi.
34. Keskin, H. & Küçük, G. (2021). Sınıf öğretmenlerin kendilerine yönelik dijital okuryazarlık düzeylerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 131-147. https://doi.org/10.29228/tead.9
35. Kim E.J., Namkoong K., Ku T. & Kim SJ. (2008). The relationship between online game addiction and aggression, self-control and narcissistic personality traits. European Psychiatry. 23(3), 212-218.
36. Kocadağ, T. (2012). Öğretmen adaylarının dijital vatandaşlık düzeylerinin belirlenmesi. (Tez No. 321888). [Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi- Trabzon]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
37. Korkmaz, M. (2020). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık seviyelerinin belirlenmesi. (Tez No. 639093). [Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi- Eskişehir]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
38. Kress, G. (2003). Literacy in the new media age. Routledge.
39. Kuş, Z., Güneş, E., Başarmak, U. & Yakar, H. (2017). Gençlere yönelik dijital vatandaşlık ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Computer and Education Research, 5(10), 298-316. https://doi.org/10.18009/jcer.335806.
40. Lauricella, A. R., Herdzina, J., & Robb, M. (2020). Early childhood educators’ teaching of digital citizenship competencies. Computers & Education, 158 (103989), https://doi.org/10.1016/j.compedu.2020.103989
41. Lim, W. Y., Tan, C. M., Nizam, M., Zhou, W. & Tan, S. M. (2016). Toward digital citizenship in primary schools: leveraging on our enhanced cyberwellness framework. Future Learning in Primary Schools: A Singapore Perspective, 97-107.
42. Martin, A. (2005). DigEuLit–a European framework for digital literacy: a progress report. Journal of eLiteracy, 2(2), 130-136.
43. Masterman, L. (1996). Media education and human rights. Continuum, 9 (2), 73–77.
44. Ohler, J. (2011). Digital citizenship means character education for the digital age. Kappa Delta Pi Record, 47(sup1), 25–27.
45. Öncül, B. (2020). İlkokul öğrencilerinin dijital vatandaşlık farkındalıklarının akran öğretimiyle geliştirilmesi. (Tez No. 623852). [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü- Eskişehir]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
46. Özer, M. (2021). Sınıf öğretmenlerinin 21. yüzyıl becerilerine yönelik yeterlik algıları ile dijital okuryazarlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Tez No.684359). [Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi –Elâzığ]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
47. Öztürk, G. (2021). Digital citizenship and its teaching: A literature review. Journal Educational Technology and Online Learning, 4 (1), 31-45.
48. Öztürk, M. (2021). Dijital vatandaşlık araştırmalarının incelenmesi: Kavramsal ve yöntemsel eğilimler. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi. 11(2), 385-393.
49. Parry, F. (2008). Digital citizenship: The internet, society and participation. Online Information Review, 32(4), 538–539. https://doi.org/10.1108/ 14684520810897421
50. Patton, Q. M. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem A.
51. Ribble, M. (2011). Digital citizenship in schools. (2nd ed.). Eugene, OR, International Society for Technology in Education
52. Ribble, M. (2017). Nine elements: Nine themes of digital citizenship. https://www.digitalcitizenship.net/nine-elements.html adresinden 12.03.2025 tarihinde alındı.
53. Ribble, M. S. (2006). Implementing digital citizenship in schools: The research, development and validation of a technology leader's guide. Kansas State University.
54. Sari, İ. (2019). Sosyal bilgiler eğitiminde öğretmenlere uygulanan seminer ve öğrencilere yapılan etkinliklerin katkıları bakımından dijital vatandaşlık olgusu. (Tez No. 581835). [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü - Konya]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
55. Soriani, A. (2018). From media education to digital citizenship. Origins, perspectives and policy implementations in the school systems across Europe. Rıcerche Dı Pedagogıa E Dıdattıca, 13(3), 85-113.
56. Turan, S. & Karasu-Avcı, E. (2018). 2018 Sosyal Bilgiler Öğretim Programı'nın dijital vatandaşlık bağlamında incelenmesi. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 1(1), 28- 38.
57. TÜİK, (2024). Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Cocuklarda-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2024-53638. (Erişim Tarihi 25.01.2025) adresinden erişilmiştir.
58. Türküresin, K. & Biçer, B. (2020). Öğretmenlere yönelik dijital vatandaşlık davranış ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2020(15), 83-98. https://doi.org/10.46778/goputeb.618186
59. Un General Assembly. (2015). General Assembly considers application of information and communications technologies 10 years after historic World Summit. London, UK Retrieved from https://www.un.org/press/en/2015/ga11741.doc.htm.
60. Vromen, A. (2017). Digital citizenship and political engagement. London, UK: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/978-1-137-48865-7.
61. Yıldırım, M. & Erdoğan, T. (2016). Yaratıcı drama yönteminin ilkokul ikinci sınıf öğrencilerinin Türkçe dersine ilişkin tutumlarına etkisi. Yaratıcı Drama Dergisi, 11 (1), 71-88.
62. Yıldırım, A. & Şimşek H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
63. Zha, S., Kelly, P. & Park, M. K. (2006). An investigation of communicative competence of ESL students using electronic discussion boards. Journal of Research on Technology in Education, 38 (3), 349–367.
64. Zuber-Skerritt, O. & Fletcher, M. (2007). The quality of an action research thesis in the social sciences. Quality Assurance in Education 15(4), 413-436. https://doi.org/10.1108/09684880710829983