From the Swell of the Black Sea to the Steppe of Eskişehir: The Redeployment of the 3rd Caucasian Division to the Western Front

Öz

The Armistice of Mudros stipulated, among its most stringent provisions, the demobilization of the Ottoman army and the surrender of arms and ammunition. Although a demobilization order was issued, the army preserved its existence in skeletal form. In this context, the IX Corps on the Eastern Front was disbanded and its commander, Yakup Şevki Pasha, was arrested; the remaining units in the region were consolidated under the XV Corps, and the 3rd Caucasian Division was subordinated to this corps. The appointment of Kâzım Karabekir Pasha as corps commander facilitated the reorganization of the forces. The headquarters of the 3rd Caucasian Division was withdrawn from Tortum to Trabzon in May-June 1919. From 1919 until April 1921, the division adopted defensive measures against potential amphibious landings from the Black Sea and against assaults by Rum and Georgian elements. During the most arduous days of the Second Battle of İnönü, it was decided to transfer certain units of the division to the Western Front; following the battle, the transfer was extended to the entire division. Between April 4-May 27, 1921, the 3rd Caucasian Division was gradually transported by sea from Trabzon to Akçaşehir (Akçakoca). Upon arrival at Akçaşehir, the troops, together with ammunition, materiel, equipment, and animals, were disembarked by means of small boats and skiffs. Elements of the division proceeded overland from Akçaşehir along the Şir (Hımız Dağı)-Kabalak line to reach Düzce. From Düzce they followed the Harbiye-Süleyman Bey-Hanbaşı-Bakırlı-Ömerler route to Bolu-Mudurnu. From Mudurnu they advanced via Nallıhan and Mihalıççık to the Sarıköy (Yunusemre) station. From there the units moved by rail to Eskişehir and were quartered in Karacahisar and Muttalip. Thus the sea and land journey, “from the swell of the Black Sea to the steppe of Eskişehir”, was completed despite the threat posed by Allied vessels, adverse weather conditions, thirst and hunger, and a shortage of transport. The relocation of the 3rd Caucasian Division from the Eastern Front to the Western Front, with its headquarters situated in Eskişehir, constituted one of the strategic moves of the Turkish army during its reconstitution. That thousands of soldiers, together with weapons, artillery pieces, materiel, and ammunition, covered long distances to come under front command attests to the Turkish army’s resolve and discipline.

Anahtar Kelimeler

• Turkish War of Independence
• 3rd Caucasian Division
• Eskişehir
• Trabzon
• Halit Karsıalan

KARADENİZ’İN DALGASINDAN ESKİŞEHİR’İN BOZKIRINA 3’üncü KAFKAS TÜMENİ’NİN BATI CEPHESİ’NE NAKLİ

Öz

Mondros Mütarekesi’nin en ağır maddelerinden biri Osmanlı ordusunun terhisini, silah ve cephanenin teslimini öngörmesidir. Uygulamada terhis kararı çıksa da ordu kuruluşu iskelet halinde varlığını korumuştur. Bu çerçevede Doğu Cephesi’nde bulunan IX. Ordu kaldırılıp komutanı Yakup Şevki Paşa tutuklansa da bölgedeki birlikler 15’inci Kolordu bünyesinde toplanmıştır. 3’üncü Kafkas Tümeni de kolorduya bağlanmıştır. Kolordu komutanlığına Kâzım Karabekir Paşa’nın atanmasıyla birliklerin yeniden örgütlenmesi sağlanmış, 3’üncü Kafkas Tümen merkezi de 1919 yılı mayıs ve haziran aylarında Tortum’dan Trabzon’a çekilmiştir. Tümen bu tarihten 1921 yılı Nisan ayına kadar Rum ve Gürcü saldırılarına, Karadeniz’den gelebilecek çıkarmalara karşı savunma önlemleri almıştır. İkinci İnönü Muharebesi’nin en çetin günlerinde tümenin bazı birliklerinin, muharebenin ardından ise tümenin tamamının Batı Cephesi’ne nakli kararlaştırılır. 3’üncü Kafkas Tümeni 4 Nisan-27 Mayıs 1921 tarihleri arasında peyderpey Trabzon’dan Akçaşehir (Akçakoca)’e deniz yoluyla taşınır. Akçaşehir’e varan tümen birlikleri, cephane, malzeme, donanınım ve hayvanlar; sandal ve kayıklarla karaya çıkarılır. Tümen birlikleri Akçakoca’dan Şir (Hımız Dağı)-Kabalak yolunu izleyerek önce Düzce’ye ulaşır. Düzce’den Harbiye-Süleyman Bey-Hanbaşı-Bakırlı-Ömerler yolunu izleyerek Bolu-Mudurnu’ya gelir. Mudurnu’dan Nallıhan, Mihalıççık yolu takip edilerek Sarıköy (Yunusemre) istasyonuna ulaşılır. Sarıköy’den trenle Eskişehir’e intikal eden birlikler Karacahisar ve Muttalip’e yerleşir. Böylece “Karadeniz’in dalgasından Eskişehir’in bozkırına” uzanan deniz ve kara yolculuğu İtilaf gemilerinin tehdidini, olumsuz hava koşullarının yarattığı tehlikeleri, susuzluk, açlık, nakil aracı yoksunluğu gibi pek çok badireyi atlatarak ya da göğüs gererek yapılır. Batı Cephesi karargâhının bulunduğu Eskişehir’e konuşlanan 3’üncü Kafkas Tümeni’nin Doğu Cephesi’nden Batı Cephesi’ne taşınması, yeniden yapılanma süreci içerisinde olan Türk ordusunun stratejik hamlelerinden biridir. Binlerce askerin, silah, top, malzeme ve mühimmatla birlikte kilometrelerce yol kat ederek cephe emrine girmesi Türk ordusunun sahip olduğu irade ve disiplinin de bir göstergesidir.

Anahtar Kelimeler

• Milli Mücadele
• 3'üncü Kafkas Tümeni
• Eskişehir
• Trabzon
• Halit Karsıalan

Kaynakça

1. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 1181, Gn 6/1.
2. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 1181, Gn 6/3.
3. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 605, Gn 204/1.
4. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 605, Gn 204/2.
5. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 618, Gn 189/1.
6. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 618, Gn 196/1.
7. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 618, Gn 197/1.
8. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 618, Gn 199/1.

9. ATASE Arşivi, İSH-15, Kn 1070, Gn 30/1, 2, 3.
10. ATASE Arşivi, İSH-16, Kn 1183, Gn 28/1.
11. ATASE Arşivi, İSH-16, Kn 1184, Gn 46/1.
12. ATASE Arşivi, İSH-16, Kn 1186, Gn 1/1.
13. ATASE Arşivi, İSH-16, Kn 1186, Gn 1/2.
14. ATASE Arşivi, İSH-16, Kn 1186, Gn 1/3, 4, 5.
15. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/2.
16. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/3.
17. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/4.
18. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/5.
19. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/6.
20. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/9.
21. ATASE Arşivi, İSH-7, Kn 348, Gn 163/1
22. ATASE Arşivi, İSH-7, Kn 348, Gn 163/2-3
23. ATASE Arşivi, İSH-10, Kn 605, Gn 204/2.
24. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/10.
25. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/11.
26. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/12.
27. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/13.
28. ATASE Arşivi, İSH-18, Kn 1354, Gn 42/8.
29. ATASE Arşivi, İSH-8, Kn 392, Gn 54/1.
30. ATASE Arşivi, İSH-8, Kn 394, Gn 150/1
31. Askeri Tarih Belgeleri Dergisi (1993), Yıl 42, Sayı, 95, Ocak 1993, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
32. (Atatürk), Gazi Mustafa Kemal (2015), Nutuk, İstanbul: Kaynak Yayınları.
33. Aydemir, Şevket Süreyya (2011), Tek Adam, c. I, İstanbul: Remzi Kitabevi.
34. Aydoğdu, Murat (2010), “Kocaeli Yarımadasında Karakol Cemiyeti-Mustafa Kemal Paşa Rekabeti ve Yahya Kaptan Olayı II”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, c. 26, S. 79.
35. Aykut, Fahri (1936), İstiklâl Savaşında Kütahya ve Eskişehir Muharebeleri, 100 Sayılı Askerî Mecmua’nın Tarih Kısmı, Yıl 10, Sayı 41, 1 Mart 1936, İstanbul: Askeri Matbaa.
36. Aytan, Deniz (2024), “Milli Mücadele Dönemi’nde Denizden verilen Lojistik Desteğin Batı Cephesi’ndeki Zaferlere Etkisi”, Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, S. 36.
37. Bayur, Yusuf Hikmet (1971), “Mustafa Suphi Millî Mücadeleye El Koymaya Çalışan Başı Dışarda Akımlar”, Belleten, c. 35, S. 140.
38. Çapa, Mesut (2012), “Milli Mücadelede Artvin”, Karadeniz İncelemeleri Dergisi, c. 13, S. 13.
39. Çapa, Mesut (2023), “Milli Mücadele Döneminde Artvin”, Milli Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, c. VI, Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
40. Çoker, Fahri (1994), Türk Parlamento Tarihi – Millî Mücadele ve TBMM I. Dönem 1919-1923, c. III, Ankara: TBMM Vakfı Yayınları.
41. Dağıstanlı, Adil (1996), “Milli Mücadele’de Mustafa Suphi Olayı”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, c. 12, S. 34.
42. Goloğlu, Mahmut (1968), Milli Mücadele Tarihi Birinci Kitap-Erzurum Kongresi, Ankara: Nüve Matbaası. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi
43. Hergüner, Mustafa (t.y.), Kurtuluş Savaşında Denizciliğimiz, İstanbul: Türkiye Denizciler Sendikası Yayınları.
44. Ilgar, İhsan (1968), “Türk İstiklâl Harbi Doğu Cephesi IV”, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, S. 11, Ağustos 1968.
45. Karabekir, Kâzım Karabekir (1960), İstiklâl Harbimiz, İstanbul: Türkiye Yayınevi.
46. Karadoğan, Umut C. (2011), “Milli Mücadele Yıllarında Türk Bahriyesinin Durumu ve Faaliyetleri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. XXVII, S. 81.
47. Mütercimler, Erol (1992), Kurtuluş Savaşına Denizden Gelen Destek, İstanbul: Yaprak Yayınları.
48. Nutku, Emrullah (1962), “İstiklâl Savaşında Denizciler”, Yakın Tarihimiz, c. I, S. 3, 15 Mart 1962.
49. Nutku, Emrullah (1962), “İstiklâl Savaşında Denizciler-Anadoluya Sevkiyat”, Yakın Tarihimiz, c. II, S.26, 23 Ağustos 1962.
50. Nutku, Emrullah (1962), “İstiklâl Savaşında Denizciler-Deniz Cephesi”, Yakın Tarihimiz, c. I, S. 2, 8 Mart 1962.
51. Nutku, Emrullah (1962), “İstiklâl Savaşında Denizciler-Habersiz Gelen Misafir”, Yakın Tarihimiz, c. I, S.11, 10 Mayıs 1962.
52. Nutku, Emrullah (1962), “İstiklâl Savaşında Denizciler-İlk Deniz Nakliyatı”, Yakın Tarihimiz, c. II, S. 19, 5 Temmuz 1962.
53. Nutku, Emrullah (1962), “İstiklâl Savaşında Denizciler-Bahriye Dairesi”, Yakın Tarihimiz, c. II, S. 17, 21 Haziran 1962.
54. Onuş, Sinan (2018), Teşkilat-ı Mahsusa’dan Kurtuluş Savaşı’na Kızılca Kıyamet-Alb. Ali Rıza Bey ve Yzb. Fuat Bey’in Günlükleri, İstanbul: Kopernik Yayınları.
55. Öksüz, Hikmet (2023), “Milli Mücadele Döneminde Trabzon”, Milli Mücadele’nin Yerel Tarihi 1918-1923, c. VI, Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
56. Özel, Sabahattin (1991), Millî Mücadele’de Trabzon, Ankara: TTK Yayınları.
57. Resimli Anadolu Hediyesi (1921), c.1, Sayı 3.
58. Semiz, Yaşar; Ömer Akdağ (2011), Yenibahçeli Şükrü Beyin Hatıraları, Konya: Çizgi Yayınları.
59. TİH-Batı Cephesi Kütahya Eskişehir Muharebeleri (15 Mayıs 1921-25 Temmuz 1921) (1974), c. II. Ks. 4, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
60. Tunçay, Mete (2009), Türkiye’de Sol Akımlar 1920-1925, c. I, İstanbul: İletişim Yayınları.
61. Uca Alaattin; Aytunç Ülker (2016), “Bayburt’ta Şeyh Eşref İsyanı”, Gazi Akademik Bakış, c. X, S. 19 (Kış 2016).
62. Ural, Selçuk (2008), Mondros Mütarekesi ve Doğu Vilayetleri, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
63. Türk İstiklal Harbi’ne Katılan Alay ve Tugay Komutanlarının Biyografileri (2010), c. I ve II, Ankara: Genelkurmay ATASE Başkanlığı Yayınları.
64. Türk İstiklâl Harbi’ne Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri (1989), Ankara: Genelkurmay Basımevi.
65. Türk İstiklâl Harbi-Deniz Cephesi ve Hava Harekâtı (1964), c. V, Ankara: Genelkurmay Basımevi.
66. Türk İstiklal Harbi-Doğu Cephesi 1919-1921 (1995), c. III, Ankara: Genelkurmay Basımevi.