Araştırma Makalesi

Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme

Sayı: 76 1 Aralık 2023
Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten Kapak
Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten
PDF İndir
TR EN

Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme

Öz

Budizm’de Tarihî Buddha’nın vefatından sonra belirginleşen Theravāda ve Mahāyāna adlı iki temel ekol vardır. Mahāyāna, temelde Theravāda ekolüyle örtüşen ilke ve kavramlara sahiptir. Bilhassa yiyecek ve yiyecek sadakası, iki ekol arasındaki ortak kavramlar içerisinde yer almaktadır. Budizm’de yiyecek, hem fiziksel hem de zihinsel anlamda canlıların yaşamını sürdürmeye yarayan bir kaynak olarak görülür. Bu noktada dört tür yiyecek kavramı canlıları biyolojik, duyusal, düşünsel ve manevi açıdan besler. Bununla ilgili olarak yiyecek sadakası da keşiş ve rahibelerin yaşantılarını sürdürmeye yarayan bir tür Budist gelenektir. Bu araştırmanın problemini Budist Uygur edebiyatından bahsi geçen konulardaki şimdiye kadar neşredilmeyen, Berlin Turfan Koleksiyonu’nda Mainz 342 (T II 638), Mainz 798 (T I) ve U 2050 (o. F.) arşiv numaralarıyla saklanan üç fragmanın filolojik neşri ve söz varlığının bileşenleri oluşturmaktadır. Yazının önemi, üç fragman temelinde Eski Uygurca araştırmalarına ve dil incelemelerine yeni verilerin sunulmasıdır. Çalışmanın özgünlüğünü ele alınan üç fragmandaki konular oluşturmaktadır. Birinci fragmanda Budizm’in Mahāyāna ekolünün özellikleri ve bu ekoldeki kimi öğretilerin tefsiri, ikincisinde Budizm’deki āhāra-catuṣka yani dört tür yiyecek ve üçüncüsünde piṇḍapāta yani yiyecek sadakası kavramı söz konusudur. Çalışma sonucunda Eski Uygurca 112 satır ortaya konmuş ve metinlerin söz varlığında 182’si isim ve 38’i fiil tabanını oluşturan 220 madde başı belirlenmiştir. Bu söz varlığının içerisinde 13 alıntı sözcük tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Auffarth, C., Kippenberg, H. G. ve Michaels, A. (2006). Wörterbuch der Religionen. Kröner.
  2. Clauson, S. G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford at the Clarendon.
  3. Davids, T. W. R. ve Stede, W. (1921-1925). The Pali text society’s Pali-English dictionary. Pali Text Society.
  4. Digital Dictionary of Buddhism. (t.y.). Dictionaries for the study of Buddhist and East Asian language and thought. 18 Mayıs 2023 tarihinde www.buddhism-dict.net/ddb/ adresinden edinilmiştir.
  5. Edgerton, F. (1953). Buddhist hybrid Sanskrit grammar and dictionary. Vol. II: Dictionary. Yale University.
  6. Erdal, M. (1991). Old Turkic word formation. Vol. I-II. Harrassowitz.
  7. Hirakawa, A. (1997). Buddhist Chinese-Sanskrit dictionary. Reiyūkai.
  8. Monier-Williams, M. (1899). A Sanskrit-English dictionary. Oxford University.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

1 Aralık 2023

Gönderilme Tarihi

5 Haziran 2023

Kabul Tarihi

29 Ağustos 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Sayı: 76

DOI

https://doi.org/10.32925/tday.2023.103

IZ

https://izlik.org/JA33YL85AG

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Uzunkaya, U. (2023). Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 76, 45-72. https://doi.org/10.32925/tday.2023.103
AMA
1.Uzunkaya U. Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme. TDAY-Belleten. 2023;(76):45-72. doi:10.32925/tday.2023.103
Chicago
Uzunkaya, Uğur. 2023. “Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, sy 76: 45-72. https://doi.org/10.32925/tday.2023.103.
EndNote
Uzunkaya U (01 Aralık 2023) Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten 76 45–72.
IEEE
[1]U. Uzunkaya, “Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme”, TDAY-Belleten, sy 76, ss. 45–72, Ara. 2023, doi: 10.32925/tday.2023.103.
ISNAD
Uzunkaya, Uğur. “Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten. 76 (01 Aralık 2023): 45-72. https://doi.org/10.32925/tday.2023.103.
JAMA
1.Uzunkaya U. Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme. TDAY-Belleten. 2023;:45–72.
MLA
Uzunkaya, Uğur. “Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, sy 76, Aralık 2023, ss. 45-72, doi:10.32925/tday.2023.103.
Vancouver
1.Uğur Uzunkaya. Budizm, yiyecek ve yiyecek sadakası: Eski Uygurca üç fragman üzerine filolojik inceleme. TDAY-Belleten. 01 Aralık 2023;(76):45-72. doi:10.32925/tday.2023.103