MÜYESSİRETÜ’L-ULÛM’UN KAYIP NÜSHALARI

 Bergamalı Kadrî tarafından H. 937/M. 1530 yılında kaleme alınan Müyessiretü’l-

Ulûm, Kanûnî Sultan Süleyman’ın sadrazamı Damat İbrahim Paşa’ya sunulmuştur.

Türkçenin Batı Türkçesiyle yazılmış ilk gramer kitabı olması yönünden değerli bir

kaynak olan eser, Hayâlî Bey gibi önemli bir şâirin bir gazelini gramer, belagat ve

anlam açısından incelemesi yönüyle de dikkat çekicidir. Bursalı Mehmet Tâhir Bey

tarafından bulunan eserin bilinen tek nüshası, Maârif Vekâleti tarafından basılacak

olan kitapta kullanılmak amacıyla fotoğrafları çekildikten sonra kaybolmuştur.

Müyessiretü’l-Ulûm, ilk defa Besim Atalay tarafından 1946 yılında metin, dizin ve

fotoğraflarıyla birlikte neşredilmiş, daha sonra da hakkında günümüze kadar birçok

çalışma (kitap, tez, makale, bildiri) yapılmıştır. Biz de Hayâlî Bey’in bu değerli kitapta

yer alan gazelinin şerhi hakkında hazırladığımız bir çalışma vesilesiyle eserin kayıp

nüshasıyla ilgili araştırmalar yaptık ve eserin hem kaybolan nüshasını, hem de Fuat

Köprülü tarafından istinsah edilen diğer bir nüshasını tespit ettik.

Bu çalışmada öncelikle Müyessiretü’l-Ulûm’un mevcut tek nüshasının Bursalı

Mehmet Tahir Bey tarafından bulunuşu, ilim adamlarının eser hakkındaki yazıları,

Fuat Köprülü’nün nüshadan kendisi için bir örnek çıkarması, eserin tek nüshasının

Maarif vekâletince metninin neşredilmesi amacıyla fotoğraflarının çekilmesi ve tek

nüshanın kaybolmasından sonra fotoğraflar üzerinden bilimsel neşirlerinin yapılması

hakkında bilgi verilecektir. Çalışmanın ikinci bölümünde de tarafımızca yapılan

araştırmalar neticesinde Müyessiretü’l-Ulûm’un Almanya’da ve Türkiye’de bulunan

kayıp nüshaları hakkında bilgi verilecektir.