TEK ÖRNEK YUNDAK SÖZCÜĞÜ ÜZERİNE İNCELEME
Öz
Clauson’un An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth Century Turkish /13.
Yüzyıl Öncesi Türkçenin Etimolojik Sözlüğü adlı çalışmasında hapax legomenon
(tek örnek) olarak adlandırılan birçok sözcük ile karşılaşılmaktadır. Yundak sözcüğü
de bu tek örnek sözcüklerden yalnızca biridir. Bu çalışmada Divanü Lûgat-it-Türk ’te
yalnızca bir kez geçtiği için tek örnek olarak kabul edilen yundak “at gübresi”
sözcüğü üzerinde durulmaktadır. Çalışma iki başlık altında toplanmaktadır. Birinci
bölümünde tarihî metinlerde pek çok kez tespit edilmiş olan yunt / yont / yond sözcüğü
üzerinde durulmakta ve sözcüğün şu anlamları verilmektedir: “Belli bir türe, cinse
ait at; on iki hayvanlı takvimde “at” için kullanılan hayvan adı, at yılı, at günü;
vahşi, eğitilmemiş kısrak; otlakta otlayan atların tümü; kısrak”. Sözcük, modern Türk
dillerinden Sarı Uygurcada yot /yöt / yut “at, 12 hayvanlı takvime ait yıl adı” olarak
varlığını sürdürürken Türkiye Türkçesinin ağızlarında ise yunt / yont / yond “damızlık
eşek; at; başıboş hayvan” biçiminde yaşamaktadır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise
yundak sözcüğünün tek örnek olmadığı Sarı Uygurcadaki yindak, yondak, yomdak,
yontak ve yuntak biçimleri ile tanıklanmaktadır. yunt “at” sözcüğünün küçültme
biçimi olan yundak sözcüğünün Sarı Uygurcada yalnızca “gübre” anlamında değil
aynı zamanda ata ait birtakım anlam genişlemeleri ile “atın kuyruğu” anlamında
yaşadığı görülmektedir. Ayrıca sözcük, Sarı Uygurlarda Şamanizme ait bir unsur
olarak Şaman törenleri sırasında da kullanılmaktadır. Bu çalışmada, yundak
sözcüğünün Sarı Uygurcadaki bütün bu kullanımları metinler eşliğinde verilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arat, R. R. (1937). Türkische Turfan-Texte VII. Berlin.
- Ata, A. (2010). “Hapax in Rylands Manuscript Interlinear Translation of Koran into Turkic”. International Journal of Central Asian Studies, 14, 1-12.
- Atalay, B. (2006). Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi III (5. baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu.
- Ayazlı, Ö. (2012). Altun Yaruk Sudur VI. Kitap, Karşılaştırmalı Metin Yayını. Ankara: Türk Dil Kurumu.
- Aydın, E. (2015). Yenisey Yazıtları. Konya: Kömen.
- Clauson, G. (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Clarendon.
- Dankoff, R., Kelly, J. (1985). Mahmūd al-Kāšγarī Compendium of The Turkic Dialects (Dīwān Luγāt at-Turk) Part III (edited and translated with introduction and indices by R. Dankoff in colloboration with J. Kelly; ed. Ş. Tekin - G. A. Tekin). Duxbury: Harvard University.
- Doerfer, G. (1975). Türkische und mongolische Elemente im neupersischen IV. Wiesbaden.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
26 Ekim 2018
Gönderilme Tarihi
20 Eylül 2017
Kabul Tarihi
26 Ekim 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 66 Sayı: 1