KAHVE TÜKETİM MEKANLARININ TANIMLANMASINA İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA: KAHVEHANE, KIRAATHANE, KAHVE DÜKKÂNI, CAFÉ VE COFFEE SHOP

Öz

Kahve tüketim mekanları tarih içerisinde çeşitli nedenlerle değişim göstermiş, farklı işlevlere bürünmüş ve farklı şekillerde isimlendirilmişlerdir. Bu mekanların standart bir tanımlamalarının bulunmayışı literatürde ve mekân adlandırmasında karışıklık yaratmaktadır. Kahve tüketim mekanlarına temel ve kapsayıcı bir kavram önererek literatürde yaşanan kargaşaya çözüm sunabilmek çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda her bir mekânın işlevi, müşterilerin ziyaret motivasyonları, sunulan ürünler, atmosfer özellikleri ve konumlandıkları lokasyon ile personel ve müşteri profillerine ilişkin bilgiler toplanmıştır. Bu mekanlara ilişkin ağırlıklı olarak kıraathane, kahvehane, kahve dükkânı, café ve coffee shop kavramlarının kullanıldığı belirlenmiştir. Araştırma bu beş kavram üzerinden yürütülmüştür. Veriler kahve konusunda çalışan akademisyenler, barista, kahve işletmecisi ve bu mekanları ziyaret eden tüketiciler ile görüşülerek nitel bir şekilde toplanmıştır. Görüşmelerde kahve tüketim mekanlarının atası konumunda olan kıraathaneler ve kahvehaneler geçmişteki ve günümüzdeki nitelikleri bakımında iki ayrı kısımda incelenmiştir. Kahve dükkânı, café ve coffee shop kavramları ise kuruldukları zamandan günümüze kadar geçen sürede sundukları işlevler üzerinden tanımlanmıştır. Katılımcılara yöneltilen “İncelenen beş kavramdan hangisi günümüzde kahve tüketim mekanlarını tanımlama açısından çatı bir kavram olarak görülmektedir?” sorusu önemli çıktıların elde edilmesini sağlamıştır. Görüşmeler neticesinde katılımcıların çoğu tarafından kahve tüketim mekanlarının tanımlanmasında Türkçe bir kavram olan “Kahve Dükkânı” kavramının kullanılması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kahvehane
• Kıraathane
• Kahve Dükkânı
• Café
• Coffee Shop

A STUDY ON THE DEFINITION OF COFFEE CONSUMPTION SPACES: KAHVEHANE, KIRAATHANE, CAFE, KAHVE DUKKANI AND COFFEE SHOP

Öz

The study investigate the evolution of coffee consumption venues, highlighting their varied functions and nomenclature throughout history. It aims to propose a unifying theoretical approach proposed to resolve the confusion in scholarly discussions on these tourism-related businesses Data was gathered using qualitative interviews with academics, baristas, coffee business owners, and consumers visiting these venues, focusing on their functions, customer motivations, product offerings, atmospheric characteristics, locations, and profiles of staff and customers. The research primarily examined five terms: kıraathane, kahvehane, kahve dükkânı, café, and coffee shop. Kıraathanes and kahvehane were analyzed in two distinct parts based on their historical and contemporary attributes. Kahve dükkânı, café, and coffee shop were defined based on the functions they have served over time. A central question in the study was, “Which of the the five concepts is viewed as an inclusive term for contemporary coffee consumption venues?” The results indicated a consensus among participants that the Turkish term “Kahve Dükkânı” should be adopted as the overarching concept for defining coffee consumption venues today.

Anahtar Kelimeler

• Kahvehane
• Kıraathane
• Cafe
• Kahve Dükkanı
• Coffee Shop

Kaynakça

1. Akbaba, Ö. ve Gökkaya, S. (2023). “HOWARD-SHETH” Modeli Çerçevesinde Tüketicilerin Yeni Nesil Kahve İşletmelerini Tercihleri Üzerine Bir Araştırma, İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(3), 2429-2448.
2. Anlı, C. K. ve Yavan, N. (2023). Tüketim Mekânları Olarak Yerel Ve Küresel Kafe Zincirlerinin Üçüncü Yer Kriterleri Bakımından Analizi. International Journal of Geography and Geography Education, (49), 133-157.
3. Arslan, F. (2019). Tüketicilerin Kahve Tüketim Alışkanlıkları ve Kahve Dükkânı Tercihleri: Antalya İlinde Bir Araştırma. International Journal Of Contemporary Tourism Research, 3(2), 224-234.
4. Bajmaku, A. (2014). Kahve Kültürü ve Kahvehane Mekânlarının Sosyo Kültürel ve Politik Yaklaşımlar İle Popüler Kültür Çerçevesinde Değerlendirilmesi: Kosova Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
5. Bayhan, F. ve Akdağ, G. (2024). Self Servis Kahve İşletmelerinde Algılanan Müşteri Deneyimi Ve Tekrar Ziyaret Düşüncesi (Perceived Customer Experience And Revisit Intention İn Self-Service Coffee Establishments). Journal Of Tourism & Gastronomy Studies, 12(2), 817-834.
6. Bayındır, B. ve Çalışkan, O. (2022). Kahve Dükkanlarında Kahve İçme Niyetinin Planlı Davranış Teorisi Çerçevesinde İncelenmesi. Aydın Gastronomy, 6(1), 1-15.
7. Bayındır, B. ve Önçel, S. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Kahve Dükkânlarını Tercih Etme Nedenleri: Anadolu Üniversitesi Örneği. Journal Of Tourism & Gastronomy Studies, 7(3), 1806-1820.
8. Bayındır, B. ve Yüncü, H. R. (2020). Yaşam Tarzının Kahve Dükkânlarını Tercih Etme Niyeti Üzerine Etkisinin İncelenmesi. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(4), 3137-3151.

9. Bedir, İ. (2021). Türkiye'de Kahve Tüketimi ve Kahve Mağazalarında Tüketici Davranışları: İstanbul Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Esenyurt Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
10. Binbaşıoğlu, H. ve Türk, M. (2018). Y Kuşağının Yiyecek-İçecek İşletmesi Tercihlerinde Sosyal Medyanın Etkisi. Turizm Akademik Dergisi, 5(1), 221-237.
11. Çağlayan, S. (2013). Anadolu'nun İlk Kamusal Mekanı: Kahvehane. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (29), 95-110.
12. Çakı, F. ve Kızıltepe, B. (2017). Üçüncü Yerler Olarak Kafeler Ve Gençlik: Balıkesir Örnek Olay İncelemesi. Akademik İncelemeler Dergisi, 12(1), 173-202.
13. Çakır, H. A. ve Bekar, A. (2022). Kahve Evlerine İlişkin Marka Beğenilirliği ve Davranışsal Niyete Etkisi: Starbucks Örneği, VI. Uluslararası Gastronomi Turizmi ve Araştırmaları Kongresi.
14. Çakmak, M. O. (2020). Tüketicilerin Kahve Tüketiminde Tercih Nedenleri ve Tercihlerinin Sosyal Medyaya Yansımaları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
15. Çavuşgil, B. ve Ayhün, S. E. (2021). Hizmet Kalitesi Ve Müşteri Tatmininin Tekrar Satın Alma Niyetine Etkisi: Z Kuşağı Kahve Dükkânı Müşterileri Üzerine Bir Araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 5(3), 2067-2085.
16. Dedeoğlu, M. ve Doğan, R. K. (2021). An analysis on coffee culture and coffee-cafe spaces Konya example. IDA: International Design and Art Journal, 3(1), 132-145.
17. Deniş, H, E. (2011). Osmanlı ve Cumhuriyet Döneminde Kahvehaneler: Sosyal ve Siyasal Yaşamın İncelenmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi. 27, 1-16. ISSN:1694-528X
18. Doğan, M. (2023). Evaluation of Coffee in Terms of Turkish Gastronomy History and Culture. Toros Üniversitesi Ulusal Kahve Sempozyumu.
19. Fendal, D. (2012). Türkiye’deki Kahve ve Mutfak Kültürünün Dönüşümü Üzerinden Küreselleşme Sürecinde Küresel Ve Yerel Kültürün Etkileşim ve Eklemlenişi. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, Özel Sayı: 2, 147-180.
20. Guest, G., Namey, E. Ve Chen, M. (2020). A Simple Method To Assess And Report Thematic Saturation İn Qualitative Research. PLOS ONE, 15(5), 1-17.
21. Gürsoy, D. (2018). Sohbetin Bahanesi Kahve. İstanbul: Oğlak Yayınları.
22. Hançer, M., Biçici, F. ve Tanrısevdi, A. (2007). Fiyat Sonu Yazım Stratejileri: Kafe Ve Restoran Menü Fiyatlarının Öğrenci Algıları Üzerindeki Etkisini Belirlemeye Yönelik Nitel Bir Çalışma. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 18(1), 21-32.
23. Hathaway, J. (2006). The Ottomans and the Yemeni coffee trade. Oriente moderno, 25(86)(1), 161-171.
24. Kâhya, Z. ve Çiftçi, E. Z. (2022). Kahvecilik Nesillerinin Özellikleri Üzerine Bir Araştırma (A Study On The. Journal Of Tourism And Gastronomy Studies, 10(2), 1252-1271.
25. Kanbir, F. (2018). Cinsiyetçi Sosyalleşme Mekânları: Siirt Kent Kahvehaneleri Örneği. Journal Of International Social Research, 11(60), 641-647.
26. Karaman, N., Kılıç, A. ve Avcıkurt, C. (2019). Tüketicilerin Kahve Kafeleri Ziyaret Eğilimlerinin Ve Değişen Kahve Tüketim Alışkanlıklarının Belirlenmesi: Geleneksel Türk Kahvesi Üzerine Bir Araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(3), 612-632.
27. Karimi, M. Y. (2019). Analyzing The Factors Affecting Coffee Consumption Behavior In Turkey, A Study On 3rd Generation Coffee Shop Consumers, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstanbul.
28. Kefeli, E., Şahin, Ö. ve Yarmacı, N. (2020). Üçüncü nesil kahve işletmelerinde Türk kahvesinin yeri: İstanbul örneği. Uluslararası Batı Karadeniz Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 4(2), 130-147.
29. Kılınç Şahin, K., ve Artuğer, S. (2023). Coffeescape: A Scale For Measuring Coffee Shops Atmospherics. Journal Of Tourism & Gastronomy Studies, 11(1), 144-160.
30. Kılınç Şahin, S. ve Bekar, A. (2018). Tüketicilerin Coffee Shoplara Olan Davranışsal ve Duygusal Bağlılığa Neden Olan Faktörlerin Analiz Edilmesi, III. Uluslararası Gastronomi Turizmi ve Araştırmaları Kongresi.
31. Koçbek, A. D. (2005). Yiyecek ve İçecek Sektöründe Hizmet Kalitesi ve Müşteri Memnuyeti: Etnik Restoranlara Yönelik Bir Araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
32. Kuruşçu, M. (2020). Uluslararası Pazarlara Girişte Tüketici Alışkanlıklarının ve Tercihlerinin Etkisi: Kahve ve Kafeler Üzerine Bir Araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
33. Manzo, J. (2010). Coffee, Connoisseurship, And An Ethnomethodologically-Informed Sociology of Taste. Human Studies, 33, 141-155.
34. Mthuli, S. A., Ruffin, F., & Singh, N. (2022). ‘Define, Explain, Justify, Apply’(DEJA): An analytic tool for guiding qualitative research sample size. International Journal of Social Research Methodology, 25(6), 1-13.
35. Oldenburg, R. (2013). The Café As A Third Place. In Café Society (s. 7-21). New York: Palgrave Macmillan US.
36. Resmi Gazete (2019). Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelik. 28.06.2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/Mevzuat?Mevzuatno=1134&Mevzuattur=21&Mevzuattertip=5 adresinden alındı.
37. Safi, İ. (2018). Cumhuriyet Döneminde Kahvehanelerin Mekânsal İşlevselliği ve Siyasal Figür Olarak Kahvehaneler. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 293-304.
38. Sevinç, B. (2013). Simgesel Mekân Tüketimi ve Yeni Kamusal Alanlarda Toplumsallık: Fatih At Pazarı Örneği. International Journal Of Social Science, 6(4), 1003-1028.
39. Sökmen, C. (2012). Aydınların İletişim Ortamı Olarak Eski İstanbul Kahvehaneleri (2. Basım), Ötüken Neşriyat, İstanbul.
40. Şahin, S. K. (2023). Kahve Mağazalarında Oluşan Kahve Atıklarının Sürdürülebilirlik Kapsamında Değerlendirilmesi. Premium E-Journal Of Social Sciences (PEJOSS), 7(34), 1226-1237.
41. Şenyurt, O. (2021). Mekânın, Zamanın ve Eğlencenin Sınırlarında Osmanlı’da Gazinolar. Mimarlık Ve Yaşam, 6(3), 947-967.
42. T.C. Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü (2021). Kıraathanecilik Meslek Kılavuzu. 25.05.2025 tarihinde https://esnafkoop.ticaret.gov.tr/Data/60d30d9e13b876f3e8562f4a/C2f70fc7fbb2b39ed2e24e5dab03654b.Pdf adresinden alındı.
43. Töremiş, T. N. (2023). Erkekliğin Üretim Mekânı ve Boş Zaman Pratiği Olarak Kahvehaneler: Bursa İznik Örneği, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
44. Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: Bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 117-140.
45. Yağbasan, M. ve Ustakara, F. (2008). Türk Toplumunda Kahvehane Ve Kafelerde İletişimsel Ortamı Belirlemeye Yönelik Bir Alan Araştırması (Gaziantep İli Örneği). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 233-260.
46. Yasım, Y. K. (2025). Uzaktan Çalışma Kavramının Gelişimi: Web Of Scıence Verilerine Dayalı Bibliyometrik Bir Analiz. Turkish Management Review, 4(1), 40-59.
47. Yaslıkaya, R. ve Yozgat, D. (2025) Müşterilerin Kafe Tercihlerini Etkileyen Faktörler: Kırıkkale İli Yahşihan İlçesi Yenişehir Mahallesi Örneği. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 11(1), 30-50.