Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Yayın Etiği İlkeleri
Yayın Etiği, daha yüksek editoryal işleme standartları oluşturmak için yazarlar, hakemler ve yayıncılar adına dürüstlük konusunda ısrar eden bir öz-düzenleme mekanizması olarak tanımlanabilir. Yayın için etik standartlar, yüksek kaliteli bilimsel yayınları, halkın bilimsel bulgulara güvenini ve insanların fikirlerine itibar edilmesini sağlamak için mevcuttur.
• Dürüst araştırmacılar, intihal yapmaz.
• Kaynakları hatalı belirtmez.
• Çürütemeyecekleri itirazları gizlemezler.
• Karşıt görüşleri çarpıtmazlar.
• Verileri yok etmez veya gizlemezler.

Hakemli çalışmalar, bilimsel yöntemi destekleyen ve hayata geçiren çalışmalardır. Bu noktada yayın sürecine dahil olan tüm tarafların (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere uyması büyük önem taşımaktadır. Dergimiz, araştırma ve yayın etiği konusunda ulusal ve uluslararası standartlara bağlıdır. Basın Kanunu, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’ne uymaktadır. Dergimiz, Committee on Publication Ethics (COPE), Directory of Open Access Journals (DOAJ) ve Open Access Scholarly Publishers Association (OASPA) tarafından yayınlanan Uluslararası Etik Yayıncılık İlkeleri’ni benimsemiştir. Ayrıca Türkiye Editörler Çalıştayı Kararlarına da uymayı taahhüt eder.
Basın Kanunu (Ulusal Mevzuat)
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (Ulusal Mevzuat)
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (Ulusal Mevzuat)
Akademik Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri (Uluslararası Kriterler)
Türkiye Editörler Çalıştayı Kararları (Ulusal Kriterler)

Araştırma Etiği ve Bilimsel Sorumluluk İlkeleri
• Araştırmaların planlanması, yürütülmesi, raporlanması ve yayımlanması süreçlerinde bilimsel dürüstlük, tarafsızlık, güvenilirlik ve şeffaflık esas alınmalıdır. Araştırmacılar; veri üretimi, analiz ve yorumlama aşamalarında yanıltıcı, eksik veya manipülatif uygulamalardan kaçınmalı; tüm süreçleri gerektiğinde doğrulanabilecek şekilde kayıt altına almalıdır.
• Araştırmaya katılan bireyler ve araştırma ekibi, çalışmanın amacı, yöntemi, kapsamı, süresi, veri toplama araçları ve elde edilen verilerin hangi amaçlarla kullanılacağı konusunda açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirilmelidir. Katılımcıların araştırmaya ilişkin tüm sorularına yeterli açıklama yapılmalı ve bilinçli onam süreci eksiksiz şekilde yürütülmelidir.
• Katılımcılardan elde edilen kişisel veriler ve özel bilgiler gizlilik ilkesi çerçevesinde korunmalıdır. Verilerin saklanması, işlenmesi ve paylaşılması süreçlerinde ulusal ve uluslararası veri koruma düzenlemelerine uygun hareket edilmeli; anonimlik ve mahremiyet ilkeleri gözetilmelidir. Katılımcı kimliklerinin ifşa edilmesine yol açabilecek her türlü bilgi güvenli biçimde korunmalıdır.
• Araştırmalara katılım tamamen gönüllülük esasına dayanmalıdır. Katılımcılar üzerinde herhangi bir baskı, yönlendirme, tehdit ya da maddi-manevi zorlayıcı unsur oluşturulmamalıdır. Katılımcılara, istedikleri anda gerekçe göstermeksizin araştırmadan çekilebilecekleri açıkça bildirilmelidir.
• Araştırma sürecinde bireylerin fiziksel, psikolojik, sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan zarar görmemesi için gerekli tüm önlemler alınmalıdır. Olası riskler önceden değerlendirilerek zarar azaltıcı stratejiler geliştirilmelidir. Çocuklar, engelli bireyler, yaşlılar veya karar verme yeterliliği sınırlı gruplarla yürütülen çalışmalarda ek etik hassasiyet gösterilmeli; gerekli durumlarda yasal temsilci onayı alınmalıdır.
• Araştırmacılar bilimsel bağımsızlıklarını korumalı ve çalışma sonuçlarını etkileyebilecek her türlü çıkar çatışmasını şeffaf biçimde açıklamalıdır. Finansal destekler, sponsorluk ilişkileri, kurum bağlantıları ve proje destekleri açıkça beyan edilmelidir. Araştırmanın sonuçları hiçbir kişi, kurum veya kuruluşun çıkarları doğrultusunda değiştirilmemelidir.
• Bilimsel yayın etiği ilkelerine uygun davranılmalı; intihal, sahtecilik, çarpıtma, dilimleme ve haksız yazarlık gibi etik ihlallerden kaçınılmalıdır. Kaynak gösterimi akademik kurallara uygun şekilde yapılmalı ve kullanılan tüm bilimsel katkılar doğru biçimde atıflandırılmalıdır.
• Araştırma sonuçları toplum yararı gözetilerek değerlendirilmelidir. Bilimsel bilginin yanlış yorumlanmasına veya kamuoyunun yanıltılmasına neden olabilecek eksik ya da yanıltıcı açıklamalardan kaçınılmalıdır. Araştırmacılar, bilimsel iletişim süreçlerinde akademik sorumluluk bilinciyle hareket etmelidir.
• Yapay zekâ, dijital analiz araçları veya otomatik veri işleme sistemlerinin kullanıldığı araştırmalarda, kullanılan teknolojilerin çalışma kapsamındaki rolü açıkça belirtilmeli; veri güvenliği, doğruluk ve etik kullanım ilkeleri dikkate alınmalıdır.

Politika ve İlkeler
• Dergimizde yayınlanma talebiyle gönderilen bilimsel çalışmalar için etik kurul onayı alınmalı ve bu onay belgelendirilmelidir.
• Yayınlamak üzere gönderilen bütün çalışmalarda başkalarına ait, ölçek, anket vb. araçların kullanılması durumunda eser sahiplerinden gerekli izinlerin alınması zorunludur.
• Kaynakça listesi yazar ve/veya yazarlar tarafından eksiksiz hazırlanmalı ve alıntı yapılan kaynaklar mutlaka dergi formatına uygun şekilde hazırlanmalıdır.
• Dergimize gönderilen çalışmalar çift-kör hakem sistemi ile değerlendirilmekte, gerekli görülen durumlarda yayın kurulu tarafından ek hakem değerlendirmesine de yer verilmelidir.
• Dergimiz Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde yazılmış makaleler kabul edilmektedir. Yayınlanmak üzere gönderilen makaleler editör tarafından kontrolü sağlandıktan sonra ilgili konuda uzman hakemlere yönlendirilir. Çift-kör hakem sisteminin kullanıldığı bu aşamada, ihtiyaç duyulduğu takdirde çalışma değerlendirilmek üzere üçüncü bir hakeme de gönderilebilir. Hakemler tarafından yetersiz bulunan ya da etik ihlaller içeren çalışmalar reddedilir ve çalışma yazar ve/veya yazarlara iade edilir. Dergimize gönderilen makalelerin yayımlanabilmesi için en az iki hakemin yayımlanabilir kararı vermesi gerekmektedir. Hakem değerlendirilmesinden olumlu görüşle geçen makaleler, dergi kurulu tarafından yayınlanmak üzere sıraya alınır. Yayın kabulü alan makalelerin dergi sayfasında makale geliş tarihi, makale kabul tarihi bilgilerine yer verilerek süreç şeffaf bir şekilde yürütülür. İlgili çalışmaların kabul edilme tarihi gözetilerek yayım süreci başlatılır. Makalelerin ortalama değerlendirme süreleri  45-60 gün arasında değişiklik göstermektedir. Bu sürenin yayının durumuna bağlı olarak değişiklik gösterebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.

Tekrar Yayın
Tekrar yayın, aynı makalenin veya büyük ölçüde benzer makalelerin birden fazla dergide yayınlanmasıdır. Editör bu tür makaleyi incelemeden geri gönderir. Bundan sonra editör, tekrar yayına teşebbüs eden yazara belli bir süre ambargo uygulayabilir, yazarın daha önce yayın yaptığı dergide (belki de önceki makaleyi yayınlayan derginin editörü ile eşzamanlı duyuru olarak) kamuoyuna bu durumu açıklayabilir veya bu tedbirlerin hepsini birlikte uygulayabilir.

Aynı çalışmanın birden fazla dergiye eşzamanlı olarak gönderilmesi
Yazarlar aynı makaleyi aynı anda birden fazla dergiye gönderemezler. Editör, olası eşzamanlı gönderimi öğrenirse, makaleyi alan diğer editör(ler)e danışma hakkını saklı tutar. Ayrıca editör, makaleyi incelemeden iade edebilir veya incelemeleri dikkate almadan reddedebilir veya bu kararı ilgili diğer editör(ler)le tartışarak alabilir ve yazarlardan belli bir süre makale başvurusu kabul etmemeye karar verebilir. Ayrıca yazarların işverenlerine yazabilir veya bu tedbirlerin hepsini birlikte hayata geçirebilir.

İntihali Engelleme Amaçlı Kontrol
Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini, uygulamalarını, yazılarını, şekillerini veya eserlerini sahiplerine bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseriymiş gibi sunmaktır.
Dergimiz, gönderilen tüm makaleleri intihal engellemek için taramaktadır. İncelenmeye sunulan çalışmalarda intihal olup olmadığını İntihal.net, yazılımı kullanılarak kontrol edilir. Benzerlik oranın %15’den az olması beklenir. Benzerlik oranında asıl ölçü, yazarın atıf yapma ve alıntılama kuralların uymasıdır. Benzerlik oranı %1 göründüğü hâlde atıf ve alıntı usulünce yapılmamışsa yine intihal söz konusu olabilir. Bu açıdan atıf ve alıntı kuralları yazar tarafından bilinmeli ve dikkatlice uygulanmalıdır.
İntihal, duplikasyon, sahte yazarlık/inkar edilen yazarlık, araştırma/veri fabrikasyonu, makale dilimleme, dilimleyerek yayın, telif hakları ihlali ve çıkar çatışmasının gizlenmesi, etik dışı davranışlar olarak kabul edilir. Kabul edilen etik standartlara uygun olmayan tüm makaleler yayından çıkarılır. Buna yayından sonra tespit edilen olası kuraldışı, uygunsuzluklar içeren makaleler de dahildir.

Sahtecilik
Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek, sunulan veya yayınlanan eseri gerçek olmayan verilere dayandırarak düzenlemek veya değiştirmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak, yapılmamış bir araştırmayı yapılmış gibi göstermektir.
Araştırma kayıtları ve elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan yöntem, cihaz ve materyalleri kullanılmış gibi göstermek, araştırma hipotezine uygun olmayan verileri değerlendirmeye almamak, ilgili teori veya varsayımlara uydurmak için veriler ve/veya sonuçlarla oynamak, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmektir.

Katılımcıların Kişisel Verilerinin Korunması
Dergimiz, yasal olarak kamuya açık olmayan insan katılımcılarla ilgili kişisel veya hassas verileri veya materyalleri içeren tüm araştırmaların resmi etik incelemeye tabi olmasını şart koşar.

Araştırma Suistimali İddialarının Ele Alınması
Dergimiz, COPE'un Başarılı Bir Yazı İşleri için Etik Araç Setine uyar. Dergi editörleri; intihal, alıntı manipülasyonu, veri tahrifatı, veri uydurması ve diğer araştırma suiistimalinin meydana geldiği makalelerin yayınlanmasını önlemek için tedbir alacaktır. Hiçbir durumda dergi editörleri bu tür bir suistimalin gerçekleşmesine bilerek izin vermeyecektir. Dergi editörleri, dergilerinde yayınlanan bir makaleyle ilgili herhangi bir araştırma suistimali iddiasından haberdar olmaları durumunda, iddialarla ilgili olarak COPE’un yönergelerini izleyeceklerdir.

Düzeltme, Geri Çekme, Endişe İfadesi
Editörler, yayınlanan makalede, bulguları, yorumları ve sonuçları etkilemeyen küçük hatalar tespit edilirse düzeltme yayınlamayı düşünebilirler. Editörler, bulguları ve sonuçları geçersiz kılan büyük hatalar / ihlaller söz konusu olduğunda, makaleyi geri çekmeyi düşünmelidir. Yazarlar tarafından araştırma veya yayını kötüye kullanmaya yönelik olasılık söz konusu ise; bulguların güvenilir olmadığına ve yazarların kurumlarının olayı soruşturmadığına dair kanıtlar var veya olası soruşturma haksız veya sonuçsuz görünüyor ise, editörler endişe ifadesi yayınlamayı düşünmelidir. Düzeltme, geri çekme veya endişe ifadesi ile ilgili olarak COPE yönergeleri dikkate alınır.

Anket ve Mülakata Dayanan Çalışmaların Yayını
Dergimiz, bilimsel süreli yayıncılıkta etik güvence oluşturmak amacıyla, Yayın Etiği Komitesi’nin (COPE) “Dergi Editörleri için Davranış Kuralları ve En İyi Uygulama Rehber İlkeleri” ve “Dergi Yayıncıları için Davranış Kuralları” ilkelerini benimsemektedir. Bu kapsamda dergiye gönderilen çalışmalarda aşağıdaki hususlara uyulmalıdır:
1) Etik kurul izni gerektiren, tüm bilim dallarında yapılan araştırmalar için (etik kurul onayı alınmış olmalı, bu onay makalede belirtilmeli ve belgelendirilmelidir.
2) Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda, izinle ilgili bilgilere (kurul adı, tarih ve sayı no) yöntem bölümünde, ayrıca makalenin ilk/son sayfalarından birinde; olgu sunumlarında, bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formunun imzalatıldığına dair bilgiye makalede yer verilmelidir.

Editöryal Gizlilik Yükümlülüğü
Editörlerimiz, gönderilen tüm yazıları gizli belgeler olarak ele alır; bu, yazarların izni olmadan bir yazı hakkındaki bilgileri kimseye ifşa etmeyecekleri anlamına gelir. Makale inceleme sürecinde şu kişiler makalelere erişebilir: Editörler, Hakemler, Yayın Kurulu Üyeleri. Bir yazıyla ilgili ayrıntıların yazarların izni olmadan üçüncü bir şahsa iletilebileceği tek durum, editörün ciddi araştırma suiistimalinden şüphelenmesidir.

Çıkar Çatışmaları
Çıkar çatışması, birincil bir çıkarla ilgili mesleki yargı, ikincil bir çıkardan (mali kazanç veya kişisel rekabet gibi) etkilenebildiğinde ortaya çıkar. Bir makaleyi nasıl ele alacağımıza dair en iyi kararı verebilmek için yazarların rekabet halindeki çıkarlarını bilmemiz gerektiğine ve makaleyi yayınlarsak okuyucuların da bunları bilmesi gerektiğine inanıyoruz.
Kişinin yaptığı işte çelişkiye düşmesine yol açacak, objektifliğini önemli oranda bozabilecek veya herhangi bir kişi ya da kuruluş lehine adil olmayan avantaj sağlayabilecek herhangi finansal ya da diğer tür çıkarlardır. Araştırmanın yürütülmesi ve makalenin hazırlanması sürecinde alınan tüm mali destek kaynakları ve sponsorların çalışmadaki rolü açıklanmalıdır. Finansman kaynağı yoksa bu da belirtilmelidir. Açıklanması gereken olası çıkar çatışması örnekleri arasında danışmanlıklar, maaş alımı, hibeler yer alır. Potansiyel çıkar çatışmaları mümkün olan en erken aşamada açıklanmalıdır.
Dergimiz tarafsız incelemeyi sağlamak için editörlerden, çalışanlardan veya yayın kurulu üyelerinden gelen gönderileri ele almak için belirlenmiş bir süreci vardır. Bu tür gönderiler öncelikle başka dergilere yönlendirilir. Bunun mümkün olmaması halinde gönderinin sahibinin dergideki görevi askıya alınır. Bu gönderiler çift taraflı körleme sürecinde incelenir.
Editör, kendisinin veya aile üyeleri tarafından yazılmış makalelerle ilgili kararlarda yer almamalıdır. Ayrıca, böyle bir çalışma, derginin tüm olağan prosedürlerine tabi olmalıdır. Editör, yazarlar ve hakemler tarafından olası çıkar çatışmalarının ifşa edilmesiyle ilgili COPE yönergelerini uygulamalıdır.

Paydaşların Sorumlulukları

 1. Editörlerin Sorumlulukları
• Derginin bilimsel niteliğini ve etik standartlarını korumak. 
• Makalelerin dergi amaç ve kapsamına uygunluğunu değerlendirmek. 
• Çift kör hakemlik sürecinde yazar ve hakem kimliklerinin gizliliğini sağlamak. 
• Alanında uzman ve çıkar çatışması bulunmayan hakemleri görevlendirmek. 
• Hakem değerlendirmelerini objektif biçimde inceleyerek editoryal karar vermek. 
• Hakem sürecini düzenli takip ederek değerlendirmelerin zamanında tamamlanmasını sağlamak. 
• Revizyon süreçlerinde yazarlara akademik ve teknik yönlendirme yapmak. 
• İntihal, veri manipülasyonu, sahtecilik ve etik ihlallere karşı gerekli kontrolleri yapmak. 
• Hakem raporlarını bilimsel yeterlilik açısından değerlendirmek. 
• Tüm süreçlerde tarafsızlık, şeffaflık ve gizlilik ilkelerine bağlı kalmak. 
• Yazarlar ve hakemlerle profesyonel iletişim yürütmek. 
• Ret, düzeltme veya kabul kararlarını gerekçeli biçimde yazarlara iletmek. 
• Çıkar çatışması bulunan başvurularda görev almamak. 
• Yayın politikalarının güncel ve erişilebilir olmasını sağlamak. 

2. Hakemlerin Sorumlulukları
• Değerlendirmeyi tarafsız, bilimsel ve etik kurallara uygun yürütmek. 
• Yazar kimliğini araştırmaya çalışmamak. 
• Çıkar çatışması bulunan çalışmaları değerlendirmeyi reddetmek. 
• Değerlendirmeyi belirtilen süre içinde tamamlamak. 
• Yapıcı, açıklayıcı ve akademik üslupta geri bildirim vermek. 
• Kişisel eleştiri yerine bilimsel değerlendirme yapmak. 
• İntihal, veri sahteciliği veya etik ihlal şüphesi durumunda editörü bilgilendirmek. 
• Değerlendirme sürecindeki belgeleri gizli tutmak. 
• Çalışmadaki eksik kaynakları veya önemli literatürü belirtmek. 

3. Yazarların Sorumlulukları
• Özgün ve bilimsel etik kurallarına uygun çalışma sunmak. 
• Aynı çalışmayı eş zamanlı olarak başka dergilere göndermemek. 
• Makale dosyasında yazar kimliğini ortaya çıkaracak bilgilere yer vermemek. 
• Tüm yazarların çalışmaya akademik katkı sunduğundan emin olmak. 
• Kullanılan veri, yöntem ve kaynakları doğru şekilde belirtmek. 
• Çıkar çatışmalarını açıkça beyan etmek. 
• Hakem ve editör düzeltmelerine akademik gerekçelerle yanıt vermek. 
• Hata tespit edilmesi durumunda editörü bilgilendirmek. 
• Telif ve intihal kurallarına uymak.

Son Güncelleme Zamanı: 15 May 2026

Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi Creative Commons Alıntı-Gayri Ticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC-ND 4.0) ile lisanslanmıştır.