Türkiye'de İl Düzeyinde Vergi Tahsilat Etkinliğinin Belirleyicileri: 2007-2024 Dönemi İçin Panel Veri Analizi

Bu çalışma, Türkiye'nin 81 iline ait 2007-2024 dönemini kapsayan yıllık dengeli panel veriyi kullanarak il düzeyinde vergi tahsilat etkinliğinin belirleyicilerini incelemektedir. Bağımlı değişken olarak genel bütçe tahsilat/tahakkuk oranı kullanılmış; açıklayıcı değişkenler olarak il düzeyinde reel GSYİH zincirlenmiş hacim endeksi, nüfus ve her il için kişi başına düşen genel bütçe tahakkuku belirlenmiştir. Havuzlanmış EKK, il sabit etkileri ve iki yönlü sabit etkiler olmak üzere üç alternatif model tahmin edilmiş; Hausman testi yüksek düzeyde anlamlı bir sonuç üreterek sabit etkiler modelinin tercih edilmesini sağlamıştır. Sağlamlık sınamaları kapsamında HC3 heterojen varyans-tutarlı standart hatalar ve il düzeyinde kümelenmiş standart hatalar uygulanmış; bu iki tahminci arasındaki katsayı ve anlamlılık örüntüsü büyük ölçüde değişmemiştir. Bulgular, reel ekonomik aktivitenin büyümesinin tahsilat oranını olumsuz etkilediğini ortaya koymaktadır; bu negatif ilişki, büyüyen ekonomilerde vergi tabanının tahsilat kapasitesini geçici olarak aşması şeklinde yorumlanmaktadır. Tahsilat oranı 2007'deki yüzde 74,4 düzeyinden 2020'de yüzde 49,8'e gerilemiş, ardından 2024'te yüzde 71,7'ye toparlanmıştır. İller arasındaki sistematik etkinlik farklılıkları, vergi idaresi kapasitesi ile yerel ekonomik yapının belirleyici rollerine işaret etmektedir.

This study examines the determinants of provincial tax collection efficiency in Türkiye using a balanced annual panel dataset covering 81 provinces for the period 2007–2024. The dependent variable is the general budget collection-to-accrual ratio; the explanatory variables are the provincial real GDP chain-volume index, population, and per capita general budget accruals. Three specifications are estimated—pooled OLS, provincial fixed effects, and two-way fixed effects—and the Hausman test strongly favours the fixed-effects model. Robustness checks employing HC3 heteroskedasticity-consistent standard errors and province-clustered standard errors yield largely consistent coefficients and significance patterns. Results indicate that an increase in real economic activity exerts a negative effect on the collection ratio, interpreted as the tax base expanding faster than collection capacity in growing economies. The collection ratio declined from 74.4 percent in 2007 to 49.8 percent in 2020 before recovering to 71.7 percent in 2024. Systematic cross-provincial variation points to the decisive roles of tax administration capacity and local economic structure.