1960’lar Türkiye’sinde Hegemonya ve Ekonomi Politik: TİP ve CKMP/MHP’nin Stratejilerinin Gramsciyen Bir Analizi

This article comparatively analyzes the election manifestos of the Workers’ Party of Turkey (TİP) and the Republican Peasant Nation Party/Nationalist Movement Party (CKMP/MHP) for the 1965 and 1969 elections from a Gramscian perspective. Manifestos are treated as privileged primary sources since they condense parties’ hegemonic claims within a single text. The manifestos were coded using a directed content analysis approach through a deductive framework based on concepts derived from Gramsci’s theory of hegemony. Inductive coding was also conducted to capture emerging patterns of meaning identified during the analysis. MAXQDA qualitative data analysis software was used throughout the coding and analysis process. The findings indicate that TİP developed a counter-hegemonic political line grounded in class-based politics, grassroots organization, and working-class leadership, whereas CKMP/MHP exhibited a passive revolutionary orientation aimed at restructuring the social order through top-down interventions. By linking empirical data and theoretical abstraction, the article reinterprets political competition in 1960s Türkiye, often examined through event-centered historiography, through dynamics of hegemony and consent. The study shifts the focus from “what happened” to “how it was legitimized”, enabling interpretations that speak to the present.

Bu makale, Türkiye İşçi Partisi (TİP) ile Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi/Milliyetçi Hareket Partisi’nin (CKMP/MHP) 1965 ve 1969 seçim beyannamelerini Gramsciyen bir perspektifle karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Seçim beyannameleri, partilerin hegemonik iddialarını tek bir metinde yoğunlaştırmaları bakımından Gramsciyen analiz için ayrıcalıklı birincil kaynaklar niteliği taşımaktadır. Beyannameler, yönlendirilmiş içerik analizi yöntemiyle öncelikle Gramsci’nin hegemonya teorisinden türetilen kavramlar doğrultusunda tümdengelimsel bir yaklaşımla kodlanmış, analiz sürecinde ortaya çıkan yeni anlam örüntüleri doğrultusunda tümevarımsal kodlamalar da yapılmıştır. Kodlama ve analiz süreçlerinde MAXQDA nitel veri analizi programından yararlanılmıştır. Bulgular, TİP’in sınıf temelli, tabandan örgütlenmeye ve işçi sınıfının öncülüğüne dayanan karşı hegemonik bir siyasal hat geliştirdiğini, CKMP/MHP’nin ise mevcut toplumsal düzeni yukarıdan aşağıya kurumsal müdahalelerle yeniden yapılandırmayı hedefleyen pasif devrimci bir hegemonya yönelimi ortaya koyduğunu göstermektedir. Yerel ampirik verilerle kuramsal soyutlama arasında bağ kuran bu makale, literatürde genellikle olay merkezli bir tarih yazımıyla işlenen 1960’lı yılların siyasi rekabetini hegemonya ve rıza inşası dinamikleri üzerinden yeniden okumaktadır. Siyasi tarihin “ne oldu” sorusundan hegemonya kavramının “nasıl meşrulaştırıldı” sorusuna geçen analiz bugünü de anlamlandıracak yorumlar yapılmasına olanak sağlayacaktır.