Dış Ticaretin Jeopolitik Sınavı: Türkiye’nin 1985-2023 Dönemindeki Riskleri ve Gelecek Fırsatları
Öz
Bu çalışma, 1985-2022 döneminde Türkiye'nin dış ticaret dinamikleri ile jeopolitik riskler arasındaki ilişkiyi analiz etmek amacıyla Zivot-Andrews birim kök testi ve ARDL (Autoregressive Distributed Lag) sınır testi yöntemlerini kullanmaktadır. Zivot-Andrews testi, serilerdeki yapısal kırılmaları dikkate alarak durağanlık analizini güçlendirmiş, ARDL yöntemi ise değişkenler arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkileri ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, Türkiye'nin ihracatında en belirleyici unsurun ithalatın mevcut ve geçmiş değerleri olduğunu ve ithalat artışlarının ihracatı desteklediğini göstermektedir. Buna karşılık, jeopolitik risk değişkeninin dış ticaret üzerindeki doğrudan etkisinin sınırlı olduğu ve çoğunlukla istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Ancak, darbeler, terör olayları ve ekonomik krizler gibi unsurların jeopolitik risk algısını artırarak dış ticaretin istikrarını zayıflattığı görülmektedir. Türkiye'nin jeopolitik risklere karşı kırılganlığı, Avrupa ülkeleriyle olan ticaret ilişkilerini olumsuz etkileyebilir ve alternatif tedarikçi arayışlarını gündeme getirebilir. Sonuç olarak, dış ticaret politikalarının oluşturulmasında ithalatın ihracat üzerindeki destekleyici rolü göz önünde bulundurulmalı, aynı zamanda jeopolitik riskleri azaltıcı stratejiler geliştirilmelidir. Bu yaklaşım, Türkiye’nin ekonomik kalkınması ve dış ticarette sürdürülebilirliğin sağlanması açısından kritik önemdedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alparslan, U. (2022). Energy independence only comes with clean. Ember. https://ember-energy.org/latest-insights/energy-independence-only-comes-with-clean/
- Alesina, A., Özler, S., Roubini, N., & Swagel, P. (1996). Political instability and economic growth. Journal of Economic Growth, 1(2), 189–211. https://doi.org/10.1007/BF00138862
- Anderson, J. E. (2010). The gravity model: A user guide (NBER Working Paper No. 16576). National Bureau of Economic Research. https://www.nber.org/papers/w16576
- Bakan, S. (2022). Savaş, dünya ekonomisi ve finansal piyasalar için de felaket mi? Uluslararası Ekonomi Siyaset İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5(2), 59–74.
- Balassa, B. (1965). Trade liberalization and revealed comparative advantage. The Manchester School of Economic and Social Studies, 33(2), 99–123. https://doi.org/10.1111/j.1467-9957.1965.tb00050.x
- Baldwin, R. (2016). The great convergence: Information technology and the new globalization. Harvard University Press.
- Baldwin, R., & Martin, P. (1999). Two waves of globalization: Superficial similarities, fundamental differences. In H. Siebert (Ed.), Globalization and labour markets (pp. 3–34). University of Chicago Press. https://www.nber.org/papers/w6904
- Bashir, M. F., Shahbaz, M., Malik, M. N., Ma, B., & Wang, J. (2023). Energy transition, natural resource consumption and environmental degradation: The role of geopolitical risk in sustainable development. Resources Policy, 85(A), 103985. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2023.103985
- Caldara, D., & Iacoviello, M. (2022). Measuring geopolitical risk. American Economic Review, 112(4), 1194–1225. https://doi.org/10.1257/aer.20191823
- Cohen, S. (1999). Geopolitics in the new world era: A new perspective on an old discipline. In S. Cohen, Reordering the world (pp. 38–62). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9780429494741-3
