A Normative Inquiry into the Nature of Talāq -An Assessment from the Perspective of Fiqh and Ethics-

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 311 - 336, 30.12.2025

Adem Yenidoğan

https://doi.org/10.33460/beuifd.1767251

Öz

This study undertakes a normative inquiry into the nature of the talāq, examining it within the dual framework of juridical legitimacy and moral responsibility. While the classical Islamic legal tradition recognizes talāq as a lawful act, it does not portray it as an encouraged right. Rather, it is framed as a last resort a dispensation to be exercised only when all avenues for preserving marital union have been exhausted. Jurists generally acknowledged the legal validity of divorce through the unilateral declaration of the husband’s will, yet they strongly criticized arbitrary or unjustified divorces, identifying them as morally blameworthy and attempting to circumscribe the husband’s authority by ethical considerations. From this perspective, the article argues that talāq should not be conceived merely as a formal legal act but as a moralized legal measure bounded by ethical responsibility and social accountability. The frequently cited prophetic report -“Among the lawful acts most detested by God is divorce”- captures this duality: divorce is juridically permissible, yet morally disfavored. The majority of jurists therefore classified groundless divorces as makrūh (reprehensible), and some even elevated them to the category of harām (forbidden) when they jeopardized family integrity and social order. Such evaluations underscore that Islamic law is not confined to formal validity but integrates moral reasoning into its legal structure. Although the four major Sunni schools exhibit different emphases, a shared consensus emerges: the right of talāq must be constrained by a sense of responsibility. This becomes especially evident in the distinction between sunnī and bidʿī forms of divorce. Even when jurists upheld the formal validity of irregular divorces, they condemned them as morally problematic, thus illustrating how legal permissibility in fiqh is tempered by ethical accountability. Hence, divorce embodies a paradoxical nature: it is at once a binding legal act effected by unilateral will and a conditional dispensation framed by moral restrictions. The study fills a significant gap in existing scholarship by systematically analyzing the moral foundations of talāq across classical juristic schools and reinterpreting them through the lens of the maqāṣid al-sharīʿa. Within this framework, protecting progeny, preventing harm, and promoting public welfare constitute key principles that mandate divorce to be exercised not capriciously but with legitimate cause, responsibility, and moderation. By employing the maqāṣid methodology as an interpretive tool rather than a purely theological reference, the article contributes a moral–legal synthesis to contemporary Islamic legal thought. In conclusion, the article demonstrates that divorce in Islamic law cannot be reduced to a question of formal validity alone; it must be understood as a morally bounded right. Classical juristic discussions reveal that divorce is legitimate only when driven by necessity or grave reasons. By foregrounding juristic rulings that, while formally valid, were nonetheless deemed makrūh or even ḥarām in certain contexts, the study illustrates the moral underpinnings of Islamic legal thought. It thus contends that talāq should be conceptualized not as an absolute entitlement but as a conditional dispensation circumscribed by ethical responsibility. Finally, the study argues that such a morally grounded reinterpretation of talāq, rooted in classical sources yet guided by the maqāṣid approach, can offer a constructive framework for contemporary family law reforms, combining fidelity to the Islamic legal tradition with responsiveness to modern social realities.

Anahtar Kelimeler

Islamic Law , Family Law , Talāq , Juridical Legitimacy , Moral Responsibility

Talâkın Niteliği Üzerine Normatif Bir Sorgulama -Talâkın Fıkhi ve Ahlaki Değerlendirmesi-

Öz

Bu makale, İslam hukuk geleneğinde talâk hakkının niteliğini fıkhi meşruiyet ile ahlaki sorumluluk bağlamında normatif olarak sorgulamaktadır. Klasik fıkıh literatüründe talâk, meşru bir tasarruf olarak kabul edilmişse de teşvik edilen bir hak olarak görülmemiş, evlilik birliğini devam ettirebilmek için tüm çözüm yolları tükendiğinde zaruret halinde başvurulabilecek bir ruhsat olarak değerlendirilmiştir. Fakihler, kocanın tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşen talâkın hukuki açıdan geçerli olduğunu kabul etmişlerse de meşru bir gerekçe olmaksızın keyfi bir şekilde gerçekleştirilen boşamaları ahlaken eleştirmişler ve erkeğin yetkisinde olan boşama yetkisini sınırlandırmışlardır. Bu çerçevede çalışma, talâkın salt bir hukuki bir işlem olarak değil, ahlaki sınırlar ve toplumsal sorumluluklarla kuşatılmış bir tasarruf olarak değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmektedir. Klasik kaynaklarda sıkça atıf yapılan “Allah’ın helal kıldıkları arasında en sevmediği şey talâktır” rivayeti, talâkın fıkhen caiz olsa da ahlaken hoş karşılanmayan bir tasarruf olduğuna işaret etmektedir. Fakihlerin büyük çoğunluğunun gerekçesiz boşamaları mekruh kabul etmiş olmaları, hatta bazılarının aile bütünlüğüne ve toplumsal düzene zarar verdiği ölçüde haram kategorisine dahil etmiş olmaları, talâkın fıkhi açıdan caiz olsa da ahlaki bakımdan hoş karşılanmadığını ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, İslam hukukunun biçimsel geçerlilikle ahlaki gerekçelendirmeyi birlikte dikkate alan bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Hanefî, Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri arasında farklı vurgular bulunsa da ortak eğilimin talâk hakkının sorumluluk bilinciyle sınırlandırılması gerektiği yönünde olduğu görülmektedir. Makalede ayrıca sünni ve bid‘i talâk ayrımı üzerinden boşamanın ahlaki boyutu tartışılmaktadır. Nitekim fakihler, bid‘at yoluyla yapılan boşamaları şeklen geçerli kabul etseler bile ahlaken sakıncalı görmüşlerdir. Bu durum, fıkhi serbestliğin ahlaki sorumlulukla sınırlandırıldığı önemli bir örnek teşkil etmektedir. Dolayısıyla talâk, bir yandan tek taraflı iradeyle sonuç doğuran bağlayıcı bir tasarruf, diğer yandan ahlaki çerçeveyle kuşatılmış şartlı bir ruhsat niteliği taşımaktadır. Bu çalışmanın özgün katkısı, klasik fıkıh literatüründe talâkın ahlaki temellerini mezhepler arası karşılaştırmalı biçimde sistematik olarak incelemesi ve bu tartışmayı makasıdü’ş-şeria yaklaşımıyla yeniden yorumlamasıdır. Böylece çalışma, klasik metinlerde dağınık halde bulunan ahlaki değerlendirmeleri bütüncül bir çerçevede ele almakta ve talâkın yalnızca hukuki işlem değil, aynı zamanda ahlaki sorumlulukla sınırlandırılmış ruhsat olduğunu normatif düzeyde temellendirmektedir. Makasıdü’ş-şeria perspektifi bu noktada önem kazanmaktadır. Zira şeriatın maksatları arasında yer alan neslin korunması, zararın giderilmesi ve maslahatın gözetilmesi ilkeleri, talâkın keyfi değil, haklı gerekçelere dayalı, sorumlu ve ölçülü bir şekilde uygulanmasını gerektirmektedir. Sonuç olarak bu makale, İslam hukukunda talâkın salt biçimsel bir geçerlilik meselesi olarak görülemeyeceğini, aksine ahlaki sorumlulukla sınırlandırılmış bir hak olarak anlaşılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Fakihlerin görüşlerinden hareketle, talâkın yalnızca zaruret ve ciddi sebeplerle meşru sayılabileceği vurgulanmıştır. Fakihlerin şeklen geçerli fakat bağlamsal olarak mekruh hatta haram saydıkları boşamalar üzerinden, İslam hukukunun biçimsel kurallar kadar ahlaki maksatlara da dayandığı gösterilmiştir. Bu bağlamda çalışmada, talâkın fıkhi anlamda bir hak değil, ahlaki olarak sorumlulukla sınırlandırılmış bir ruhsat olduğu tezi savunulmaktadır. Ayrıca çalışma, bu yaklaşımı çağdaş aile hukuku tartışmalarına taşıyarak, ahlak merkezli bir hukuk anlayışının hem klasik geleneğin ruhuna uygun olacağını hem de modern toplumların adalet ve sorumluluk temelli ihtiyaçlarına cevap verebileceğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku , Aile Hukuku , Talâk , Fıkhi Meşruiyet , Ahlaki Sorumluluk

Kaynakça

• Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed. el-Müsned. thk. Şuayb el-Arnavût vd. 50 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1421/2001.
• Aktan, Hamza. “Kur’an’a Göre Boşanma Prosedürü”. Dinî Araştırmalar 5/14 (2002), 5-16.
• Bedreddîn Aynî, Ebû Muhammed Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ. el-Binâye şerḥu’l-Hidâye. thk. Eymen Salih Şaban. 13 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1420/2000.
• Beyhakī, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyn b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Muhammed Abdulkadir Atâ. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424/2003.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. Ṣaḥîḥu’l-Buḫârî: thk. Mustafa Dib el-Boğa. 7 Cilt. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, 1414/1993.
• Buhûtî, Mansûr b. Yûnus. Keşşâfü’l-ḳınâʿ ʿani’l-İḳnâʿ. 15 Cilt. Suudi Arabistan: Vizâretü’l-Adl, 1421-1429/2000-2008.
• Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. eṣ-Ṣıḥâḥ Tâcü’l-luġa ve ṣıḥâḥu’l-ʿArabiyye. thk. Ahmed Abdulgafûr Attâr. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, 1407/1987.
• Cürcânî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Alî es-Seyyid eş-Şerîf. Kitâbü’t-Taʿrîfât. thk. Heyet. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1403/1983.
• Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf. Nihâyetü’l-maṭlab fî dirâyeti’l-meẕheb. thk. Abdülazîm Mahmûd ed-Dîb. 20 Cilt. Riyad: Dâru’l-Minhâc, 1428/2007.
• Çinar, Fatih - Aslan, Nasi. “Öfkeli Şahsın Boşaması ile İlgili Rivayetin İslam Hukuku Bağlamında Değerlendirilmesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 29 (Nisan 2017), 243-260.
• Çolak, Abdullah. İslâm Aile Hukuku. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2019.
• Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdirrahmân b. el-Fazl. es-Sünen. thk. Hüseyn Selîm Esed ed-Dârânî. 4 Cilt. Suûdi Arabistan: Dâru’l-Muğnî, 1412/2000.
• Derdîr, Ebü’l-Berekât Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-Adevî. eş-Şerḥu’l-kebîr ʿalâ Muḫtaṣarı Sîdî Ḫalîl (Desûkī’nin hâşiyesiyle birlikte). 4 Cilt. b.y.: Dâru’l-Fikr, ts.
• Desûkī, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Ḥâşiyetü’d-Desûkī ʿale’ş-Şerḥi’l-kebîr (Derdîr’in eş-Şerḥu’l-kebîriyle birlikte). 4 Cilt. b.y.: Daru’l-Fikr, ts.
• Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî. es-Sünen. thk. Şuayb el-Arnavût vd. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1430/2009.
• Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahmân Amr b. Temîm el-Ferâhîdî. Kitâbü’l-ʿAyn. thk. Mehdi el-Mahzûmî-İbrahim es- Sâmerrâî. 8 Cilt. b.y.: Dâru’l-Hilâl, ts.
• Hallaq, Wael B. İslâm Hukukuna Giriş. çev. Necmettin Kızılkaya. İstanbul: Pınar Yayınları, 2022.
• Hırakī, Ebü’l-Kāsım Ömer b. Hüseyn b. Abdillâh el-Bağdâdî. Metnü’l-Hırakī ʿalâ mezhebi Aḥmed b. Ḥanbel eş-Şeybânî (el-Muḫtaṣar). b.y.: Dâru’s-sahâbeti li’t-türâs, 1413/1993.
• İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî. Minḥatü’l-ḫâliḳ ʿale’l-Baḥri’r-râʾiḳ (el-Baḥrü’r-râʾiḳ ile). 8 Cilt. b.y.: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
• İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî. Reddü’l-muḥtâr ʿale’d-Dürri’l-muḫtâr. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1386/1966.
• İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullāh b. Muhammed el-Kûfî. el-Muṣannef fi’l-ehâdîs ve’l-âs̱âr. thk. Kemâl Yûsuf el-Hût. 7 Cilt. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1409/1989.
• İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd el-Endelüsî. el-Muḥallâ bi’l-âsâr. 12 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
• İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullah b. Ahmed b. Muhammed el-Makdisî. el-Muġnî. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî-Abdülfettâh Muhammed el-Hulv. 15 Cilt. Riyad: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 1417/1997.
• İbn Kudâme, Ebü’l-Ferec Şemsüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Ahmed el-Makdisî. eş-Şerḥu’l-kebîr ʿalâ metni’l-el-Muḳniʿ (el-Muḳnî ile). thk. Muhammed Reşîd Rızâ. 12 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-ʿArabî, 1403/1983.
• İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Şuayb el-Arnavût vd. 5 Cilt. Dımaşk: Dârü’r-Risâleti’l-Âlemiyye, 1430/2009.
• İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sadr, 1414/1993.
• İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. el-Baḥrü’r-râʾiḳ şerḥu Kenzi’d-deḳāʾiḳ (Minḥatü’l-ḫâliḳ ile). 8 Cilt. b.y.: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
• İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muḳteṣid. 4 Cilt. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1425/2004.
• İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd es-Sivâsî el-İskenderî. Şerḥu Fetḥu’l-ḳadîr ʿale’l-Hidâye. 10 Cilt. Mısır: Matbaatu Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1389/1970.
• Kādî Abdülvehhâb, Ebû Muhammed Abdülvehhâb b. Alî b. Nasr el-Bağdâdî. el-Maʿûne ʿalâ meẕhebi ʿâlimi’l-Medîne. thk. Humeyş Abdülhak. 3 Cilt. Mekke: el-Mektebü’t-ticâriyye, ts.
• Kahraman, Abdullah. “İslâm Hukukuna Göre Boşanma Prosedürü ve Ahlakı”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 40 (30 Aralık 2022), 27-74.
• Kâsânî, Alâuddîn Ebû Bekr b. Mes’ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’ṣ-ṣanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1327.
• Koşum, Adnan. “İslâm Hukukunda Aile Birliğinin Korunması”. İslam Aile Hukuku'nda Güncel Çalışmalar. ed. Mehmet Dirik-Hakime Reyyan Yaşar. İstanbul: Hiperyayın, 2023.
• Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed. Muḫtaṣaru’l-Ḳudûrî. thk. Kâmil Muhammed Uveyda. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1418/1997.
• Lahmî, Ebü’l-Hasan Alî b. Muhammed er-Rebeî el-Kayravânî. et-Tebṣıra. thk. Ahmed Abdülkerîm Necîb. 14 Cilt. Katar: Vizâretü’l-Evkâf ve Şüûnü’l-İslamiyye, 1432/2011.
• Mâlik b. Enes, Ebû Abdillâh Mâlik b. Ebî Âmir el-Asbahî. el-Muvaṭṭaʾ (rivâyetü Muhammed b. el-Hasen eş-Şeybânî). thk. Abdülvehhâb Abdüllatîf. b.y.: el-Mektebetü’l-İlmiyye, ts.
• Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. el-Ḥâvi’l-kebîr fî meẕhebi’l-İmâm eş-Şâfiʿî şerḥu muḫtaṣarı’l-Müzenî. thk. Alî Muhammed Muavvid-Âdil Ahmed Abdülmevcûd. 19 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1419/1999.
• Merdâvî, Ebü’l-Hasen Alâüddîn Alî b. Süleymân b. Ahmed. el-İnsâf fî maʿrifeti’r-râcih mine’l-hilâf (el-Mukniʿ ve’ş-Şerhu’l-kebîr ile). thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî – Abdülfettâh Muhammed Hulû. 30 Cilt. Kahire: Hicrün li’d-dab’ati ve’n-neşri ve’t-tevzîi ve’l-i’lân, 1415/1995.
• Mergīnânî, Ebü’l-Hasen Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergānî. el-Hidâye fî şerḥi bidâyeti’l-mübtedî. thk. Talâl Yusuf. 4 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, ts.
• Meydânî, Abdülganî b. Tâlib b. Hammâde el-Guneymî ed-Dımaşkī. el-Lübâb fî şerḥi’l-Kitâb. thk. Muhammmed Muhyiddîn Abdülhamîd. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiyye, ts.
• Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî. Ṣaḥîḥu Müslim. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâü’t-Türâsi’l-Arabî, 1374/1955.
• Müzenî, Ebû İbrâhîm İsmâîl b. Yahyâ b. İsmâîl el-Mısrî. Muḫtaṣaru’l-Müzenî. thk. Ebî Âmir Abdullah ed-Dağıstânî. Riyad: Daru Medâric, 1440/2019.
• Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî. es-Sünenü’l-kübrâ. thk. Hasan Abdülmünʿım Şelbî. 12 Cilt. Beyrut: Müessetü’r-risâle, 1421/2001.
• Nesefî, Ebü’l-Berekât Hâfızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd. Kenzü’d-deḳāʾiḳ. thk. Sait Bektaş. b.y.: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1432/2011.
• Rûyânî, Ebü’l-Mehâsin Fahrülislâm Abdülvâhid b. İsmâîl b. Ahmed. Baḥrü’l-meẕheb fî fürûʿı meẕhebi’l-İmâm eş-Şâfiʿî. thk. Târık Fethî es-Seyyid. 14 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1430/2009.
• Sahnûn, Ebû Saîd Abdüsselâm b. Saîd b. Habîb et-Tenûhî. el-Müdevvenetü’l-kübrâ. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
• San‘ânî, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nâfi‘ el-Himyerî. el-Muṣannef. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Te’sîl, 1437/2013.
• Semerkandî, Ebû Bekr Alâüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed. Tuḥfetü’l-fuḳahâʾ. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1414/1994.
• Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. el-Mebsûṭ. 31 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Maʿrife, ts.
• Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs. el-Üm. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1410/1990.
• Şîrâzî, Ebû İshâk Cemâlüddîn İbrâhîm b. Alî b. Yûsuf. el-Müheẕẕeb fî fıḳhi’l-İmâm eş-Şâfiʿî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
• Şirbînî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb el-Kāhirî. Muġni’l-muḥtâc ilâ maʿrifeti meʿânî elfâẓi’l-Minhâc. thk. Alî Muhammed Muavvid-Âdil Ahmed Abdülmevcûd. 6 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1415/1994.
• Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd). el-Câmiü’l-kebir = Sünenü’t-Tirmizî. thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. 6 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Garbi’l-İslâmî, 1996.
• Yalçın, İsmail. “Bazı İslam Ülkeleri Aile Kanunlarında Kocanın Boşamasının Sınırlandırılması”. Bilimname 49 (Nisan 2023), 117-147.
• Yaşar, Mehmet Aziz. “İslâm Aile Hukukunda Boşanma Yetkisinin Kötüye Kullanılmasının Hükmü ve Hukukî Sonucu”. Amasya İlahiyat Dergisi 16 (Haziran 2021), 89-124.
• Zeylaî, Ebû Muhammed Fahruddîn Osmân b. Alî b. Mihcen b. Yûnus. Tebyînü’l-ḥaḳāʾiḳ şerḥu Kenzi’d-deḳāʾiḳ (Şelebî’nin Hâşiyesi ile). 6 Cilt. b.y.: el-Matbaatü’l-kübrâ’l-emîriyye, 1314.
• Kur’ân Yolu. Erişim 12 Ağustos 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr/