CÂBİRÎ’NİN EPİSTEMOLOJİK YENİDEN YAPILANMA PROJESİNİN YAPI BOZUMU

Özet Muhammed Âbid el-Câbirî, Arap/İslam kültürü üzerine yapısalcı analizleri ve yapı bozum çalışmaları ile tanınmış bir düşünürdür. Post sömürge dönemi aydını olarak Câbirî’nin çalışmalarının ana teması onun kriz durumu olarak nitelendirdiği geri kalmışlık sorunu olmuştur. Câbirî kriz durumunu aşmaya yönelik Arap/İslam kültürünün yeni bir okumasını önerir. Onun bu önerisi, Arap/İslam düşüncesinde bilimsel gelişmeleri sağlayacak yeni bir epistemolojik metodoloji inşa etmeye matuftur. Arap/İslam kültürel mirasını yapısalcılık aracılığıyla analiz eden Câbirî, homojen bir bütünlük olarak gördüğü geleneği yapı bozuma tabi tutarak eleştirmiş ve geleneğin ideolojik olarak inşa edildiğini göstermek amacıyla rasyonalite lehine değersizleştirmiştir. Fakat onun yapı bozumu geleneğin topyekûn yadsınması anlamına gelmez. Câbirî’nin Yeniden Yapılanma olarak ifade ettiği metodolojik inşa Arap/İslam aklının rasyonel unsurlarının yeniden keşfi ve evrensel akılla ilişkili olarak yapılandırılmasını ifade eder. Bu makalede, Câbirî’nin söz konusu önerisinin yapı ve akıl özelinde Derrida’cı yapı bozum çerçevesinde eleştirisi amaçlanmaktadır. Bu eleştiri yoluyla Câbirî’nin yapı olarak analiz ettiği bütünlüğün bir kurgu olduğu ve bu kurgudaki teorileştirme girişiminin, birçok faktörün ihmal edilişi ve bu faktörlerin oyunu olarak nitelendirilebilecek bir sonucun, teorileştirmeye kurban edildiği ifade edilecektir. Ayrıca Câbirî’nin evrensel akıl olarak gördüğü akıl kabulüyle Batı metafizik geleneğinin özcülüğü ve logosentrizmine eklemlendiğinin açığa çıkarılması hedeflenmiştir. Câbirî’nin yeniden yapılanma projesi Batı metafizik geleneğine eklemlenme suretiyle söz konusu geleneğe içkin bütün problemlere malul görünmektedir.