1980 Sonrası Türkiye'deki Döviz Kuru Hareketleri: Dolar Temelli Ampirik Bulgular

Bu çalışma, Ocak 1980 ile Eylül 2025 arasındaki dönemde, Türkiye ekonomisindeki derin yapısal dönüşümler, tekrarlayan finansal krizler, döviz kuru politikasındaki rejim değişiklikleri ve küresel finans piyasalarıyla derinleşen entegrasyonun damgasını vurduğu bir zaman diliminde, USD/TRY döviz kurunun belirsizlik dinamiklerini incelemektedir. Döviz kurunun enflasyon baskılarını, dış borç sürdürülebilirliğini, ticaret rekabet gücünü ve Türkiye'deki genel finansal istikrarı şekillendirmedeki merkezi rolü göz önüne alındığında, USD/TRY koşullu değişen varyans modellerinin doğru bir şekilde karakterize edilmesi kritik önem taşımaktadır. Ampirik analiz iki aşamada ilerlemektedir. İlk olarak, dolar değişkeni AR(I)MA spesifikasyonları kullanılarak modellenmiştir. Tahmin sonuçları, mevcut döviz kuru değerlerinin hem geçmiş döviz kuru gerçekleşmelerinden hem de önceki dönemlerden kaynaklanan rassal şoklardan etkilendiğini göstermektedir. İkinci aşamada, dolar değişkeni simetrik (ARCH, ARCH-M, GARCH ve GARCH-M) ve asimetrik (EGARCH, TARCH ve PARCH) koşullu değişen varyans modelleriyle modellenmiştir. Model performansı, standart bilgi kriterleri ve teşhis testleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Sonuçlar, USD/TRY döviz kurunda kalıcı ve asimetrik oynaklığın güçlü kanıtlarını sunmaktadır. Rakip modeller arasında, TARCH modeli tercih edilen çerçeve olarak ortaya çıkmakta ve uzun vadede döviz kuru belirsizliğini açıklamada güç etkilerinin ve asimetrik şok tepkilerinin önemini vurgulamaktadır. Bu nedenle, belirsizliği azaltan, para politikasının güvenilirliğini güçlendiren ve aşırı döviz kuru geçiş etkilerini hafifleten önlemlerin, oynaklığı kontrol altına almak ve uzun vadeli ekonomik istikrarı desteklemek için gerekli olduğu söylenebilir.

This paper examines the uncertainty dynamics of the USD/TRY exchange rate over the period from January 1980 to September 2025, a span marked by profound structural transformations in the Turkish economy, recurrent financial crises, regime shifts in exchange rate policy, and deepening integration with global financial markets. Given the central role of the exchange rate in shaping inflationary pressures, external debt sustainability, trade competitiveness, and overall financial stability in Türkiye, an accurate characterization of USD/TRY conditional heteroscedasticity models is of critical importance. The empirical analysis proceeds in two stages. First, the dollar variable is modeled using AR(I)MA specifications. The estimation results indicate that current exchange rate values are influenced by both past exchange rate realizations and random shocks originating in previous periods. In the second stage, the dollar variable is modeled with symmetric (ARCH, ARCH-M, GARCH, and GARCH-M) and asymmetric (EGARCH, TARCH, and PARCH) conditional heteroscedasticity models. Model performance is evaluated using standard information criteria and residual diagnostics. The results provide strong evidence of persistent and asymmetric volatility in the USD/TRY exchange rate. Among the competing specifications, the TARCH model emerges as the preferred framework, highlighting the significance of power effects and asymmetric shock responses in explaining exchange rate uncertainty over the long run. Therefore, it can be stated that the measures that reduce uncertainty, reinforce monetary policy credibility, and mitigate excessive exchange rate pass-through effects are essential for containing volatility and supporting long-term economic stability.