Araştırma Makalesi

İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ

Cilt: 11 Sayı: 2 15 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ

Öz

Öz: Bu çalışma, İran-İsrail stratejik rekabetinin 1953-2025 dönemindeki dönüşümünü oyun teorisi çerçevesinde çözümlemektedir. Çalışmanın temel savı, iki ülke arasındaki etkileşimin Şah döneminde ortak Arap tehdidi, enerji ve istihbarat iş birliğine dayalı pozitif toplamlı bir oyun; 1979 Devrimi sonrasında görünürdeki ideolojik düşmanlık ile perde gerisindeki pragmatik etkileşimin bir arada bulunduğu karma çıkarlı bir oyun; 2020 sonrasında yoğunlaşan gölge savaş ve Haziran 2025'teki 12 günlük doğrudan savaşla birlikte ise baskın biçimde sıfır toplamlı bir oyun niteliği kazandığıdır. Süreç izleme tekniğiyle desteklenen nitel örnek olay incelemesine dayanan araştırmada, her evre stilize ödeme matrisleri aracılığıyla modellenmiştir. Bulgular; vekil ağların genişlemesi, nükleer eşik kapasitesi, füze ve silahlı insansız hava aracı (SİHA) kabiliyetleri, İbrahim Anlaşmaları, Azerbaycan ve Orta Asya faktörü, İsrail'in 'Kürt kartı' ile İran'ın batı bölgelerine dönük hamlelerinin yarattığı tehdit algısı ve tarafların bölgesel projelerinin coğrafi çakışmasının, oyunun ödeme yapısını ve taraf algılarını sıfır toplamlı yönde dönüştürdüğünü göstermektedir. Çalışma, oyun dönüşümü kavramını bölgesel rekabet analizine uygulayarak literatüre kuramsal ve ampirik katkı sunmakta; tırmanmanın yönetimine ve oyuna pozitif toplamlı hücrelerin yeniden eklenmesine dönük politika önerileri geliştirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Oyun Teorisi, Sıfır Toplamlı Oyun, Stratejik Rekabet

Destekleyen Kurum

Bu çalışmayı destekleyen kurum bulunmamaktadır.

Proje Numarası

1

Etik Beyan

Bu çalışmada etik ihlal yapılmamıştır.

Teşekkür

Bu çalışmanın değerlendirilmesine vasıta olan bu hakemli derginin kuruluş ve yayın hayatını sürdürmesine katkı sunmuş ve sunmakta olan saygıdeğer tüm yetkili ve ilgililere çok teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. ABC News. (2026, 9 Temmuz). How the US-Iran ceasefire and MOU broke down – a timeline. https://abcnews.com/Politics/us-iran-ceasefire-mou-broke-timeline/story?id=134622392
  2. Aghazada, M. M. (2023). Azerbaijani-Iranian relations after the Second Karabakh War: Features and trends. Vestnik RUDN. International Relations, 23(4), 719-733. https://doi.org/10.22363/2313-0660-2023-23-4-719-733
  3. Allin, D. H. (2025). Predicates and consequences of the attack on Iran. Survival. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/00396338.2025.2534296
  4. Alpher, Y. (2015). Periphery: Israel's search for Middle East allies. Rowman & Littlefield.
  5. Alvandi, R. (2014). Nixon, Kissinger, and the Shah: The United States and Iran in the Cold War. Oxford University Press.
  6. Asadzade, P. (2025). External threat and nuclear preferences: Micro-level insights from the Iran-Israel confrontation. Foreign Policy Analysis, 21(4), Article oraf030. https://doi.org/10.1093/fpa/oraf030
  7. Ataş, A. (2025). Nükleer Kriz'in İran politikalarına etkilerinin analizi. Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 9(1), 18-39.
  8. Axelrod, R. (1984). The evolution of cooperation. Basic Books.
  9. Bahgat, G., & Ehteshami, A. (2021). Defending Iran: From Revolutionary Guards to ballistic missiles. Cambridge University Press.
  10. Balekoğlu, F. (2021). Diplomasi tarihi 3: Kürt dosyası, 1972-1975. Doğu Batı Yayınları.

Kaynak Göster

APA
Arslan, S. (2026). İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ. Akademik İzdüşüm Dergisi, 11(2), 167-195. https://izlik.org/JA49FD85ZL
AMA
1.Arslan S. İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ. AİD. 2026;11(2):167-195. https://izlik.org/JA49FD85ZL
Chicago
Arslan, Sıddık. 2026. “İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ”. Akademik İzdüşüm Dergisi 11 (2): 167-95. https://izlik.org/JA49FD85ZL.
EndNote
Arslan S (01 Ekim 2026) İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ. Akademik İzdüşüm Dergisi 11 2 167–195.
IEEE
[1]S. Arslan, “İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ”, AİD, c. 11, sy 2, ss. 167–195, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49FD85ZL
ISNAD
Arslan, Sıddık. “İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ”. Akademik İzdüşüm Dergisi 11/2 (01 Ekim 2026): 167-195. https://izlik.org/JA49FD85ZL.
JAMA
1.Arslan S. İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ. AİD. 2026;11:167–195.
MLA
Arslan, Sıddık. “İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ”. Akademik İzdüşüm Dergisi, c. 11, sy 2, Ekim 2026, ss. 167-95, https://izlik.org/JA49FD85ZL.
Vancouver
1.Sıddık Arslan. İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ. AİD [Internet]. 01 Ekim 2026;11(2):167-95. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49FD85ZL