İRAN-İSRAİL STRATEJİK REKABETİNİN SIFIR TOPLAMLI OLMAYAN BİR OYUNDAN SIFIR TOPLAMLI BİR OYUNA DÖNÜŞÜMÜ
Öz
Öz: Bu çalışma, İran-İsrail stratejik rekabetinin 1953-2025 dönemindeki dönüşümünü oyun teorisi çerçevesinde çözümlemektedir. Çalışmanın temel savı, iki ülke arasındaki etkileşimin Şah döneminde ortak Arap tehdidi, enerji ve istihbarat iş birliğine dayalı pozitif toplamlı bir oyun; 1979 Devrimi sonrasında görünürdeki ideolojik düşmanlık ile perde gerisindeki pragmatik etkileşimin bir arada bulunduğu karma çıkarlı bir oyun; 2020 sonrasında yoğunlaşan gölge savaş ve Haziran 2025'teki 12 günlük doğrudan savaşla birlikte ise baskın biçimde sıfır toplamlı bir oyun niteliği kazandığıdır. Süreç izleme tekniğiyle desteklenen nitel örnek olay incelemesine dayanan araştırmada, her evre stilize ödeme matrisleri aracılığıyla modellenmiştir. Bulgular; vekil ağların genişlemesi, nükleer eşik kapasitesi, füze ve silahlı insansız hava aracı (SİHA) kabiliyetleri, İbrahim Anlaşmaları, Azerbaycan ve Orta Asya faktörü, İsrail'in 'Kürt kartı' ile İran'ın batı bölgelerine dönük hamlelerinin yarattığı tehdit algısı ve tarafların bölgesel projelerinin coğrafi çakışmasının, oyunun ödeme yapısını ve taraf algılarını sıfır toplamlı yönde dönüştürdüğünü göstermektedir. Çalışma, oyun dönüşümü kavramını bölgesel rekabet analizine uygulayarak literatüre kuramsal ve ampirik katkı sunmakta; tırmanmanın yönetimine ve oyuna pozitif toplamlı hücrelerin yeniden eklenmesine dönük politika önerileri geliştirmektedir.
Anahtar Kelimeler
Oyun Teorisi, Sıfır Toplamlı Oyun, Stratejik Rekabet
Destekleyen Kurum
Bu çalışmayı destekleyen kurum bulunmamaktadır.
Proje Numarası
1
Etik Beyan
Bu çalışmada etik ihlal yapılmamıştır.
Teşekkür
Bu çalışmanın değerlendirilmesine vasıta olan bu hakemli derginin kuruluş ve yayın hayatını sürdürmesine katkı sunmuş ve sunmakta olan saygıdeğer tüm yetkili ve ilgililere çok teşekkür ederim.
THE TRANSFORMATION OF IRAN–ISRAEL STRATEGIC RIVALRY FROM A NON-ZERO-SUM GAME TO A ZERO-SUM GAME
Öz
Abstract: This study analyses the transformation of the Iran–Israel strategic rivalry between 1953 and 2025 within the framework of game theory. The central argument is that the interaction between the two states constituted a positive-sum game during the Shah era, based on the common Arab threat, energy trade and intelligence cooperation; evolved into a mixed-motive game after the 1979 Revolution, in which ostensible ideological enmity coexisted with behind-the-scenes pragmatic engagement; and, with the intensifying shadow war after 2020 and the 12-day direct war of June 2025, acquired a predominantly zero-sum character. Drawing on a qualitative case study supported by process tracing, each phase is modelled through stylised payoff matrices. The findings indicate that the expansion of proxy networks, nuclear threshold capacity, missile and drone capabilities, the Abraham Accords, the Azerbaijan factor, and the geographic overlap of the parties' regional projects transformed both the payoff structure and the actors' perceptions in a zero-sum direction. The study contributes to the literature by applying the concept of game transformation to regional rivalry analysis.
Anahtar Kelimeler
Game Theory, Zero-Sum Game, Strategic Rivalry
Destekleyen Kurum
This research received no external funding.
Proje Numarası
1
Etik Beyan
No ethical violations were committed in this study.
Teşekkür
I would like to extend my sincere thanks to all the distinguished individuals whose efforts have contributed, and continue to contribute, to the establishment and successful publication of this peer-reviewed journal, which has made the evaluation of this manuscript possible.