KÜRESEL BİLGİ TOPLUMU ENDEKSLERİNİN DÖNÜŞÜMÜ VE TÜRKİYE'NİN KONUMU: DİJİTAL EKONOMİ GÖSTERGELERİ IŞIĞINDA BİR ANALİZ

Öz

Yirmi birinci yüzyılın ilk çeyreğinde küresel ekonomik yapı, geleneksel sanayi üretiminden bilgi ve veri ekonomisine radikal bir dönüşüm geçirmektedir. Bu çalışma, bilgi toplumu endekslerinin tarihsel evrimini kuşak halinde sistematize ederek incelemekte ve Türkiye'nin bu endekslerdeki konumunu analiz etmektedir. Birinci kuşak endeksler (1960-2000) temel bilişim altyapısına odaklanırken; ikinci kuşak (2000-2015) dijital ekonomiye genişlemiş; üçüncü kuşak (2015-günümüz) yapay zeka, büyük veri ve siber güvenlik gibi yeni parametreleri içermektedir. Dört temel uluslararası endeks (KEI, NRI, IDI, DESI) karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve Türkiye'nin performansı değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye'nin altyapı ve erişim boyutlarında orta düzeyde konumlanırken, inovasyon kapasitesi ve ileri dijital becerilerde belirgin kırılganlıklar sergilediğini göstermektedir. Özellikle bilişim ve iletişim teknolojileri alanında yoğunlaşan beyin göçü, insan sermayesi krizinin derinleştiğine işaret etmektedir. Çalışma, endeks odaklı stratejik çerçeve, ileri dijital beceriler, altyapı sıçraması ve veri ekonomisi alanlarında politika önerileri sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bilgi Ekonomisi
• Bilgi Tolumu
• Bilgi endeksleri
• dijital dönüiüm
• inovasyon
• Türkiye bilgi endeksleri

The Transformation of Global Knowledge Society Indices and Turkey's Position: An Analysis in the View of Digital Economy Indicators.

Öz

In the first quarter of the twenty-first century, the global economic structure is undergoing a radical transformation from traditional industrial production to a knowledge and data economy. This study systematizes and examines the historical evolution of knowledge society indices in three generations and analyzes Turkey's position in these indices. First-generation indices (1960-2000) focused on basic information infrastructure; second-generation (2000-2015) expanded to digital economy; third-generation (2015-present) includes new parameters such as artificial intelligence, big data and cybersecurity. Four main international indices (KEI, NRI, IDI, DESI) were comparatively examined and Turkey's performance was evaluated. Findings show that Turkey is positioned at medium level in infrastructure and access dimensions, while exhibiting significant vulnerabilities in innovation capacity and advanced digital skills. Brain drain, particularly concentrated in information and communication technologies, indicates a deepening human capital crisis. The study presents policy recommendations in index-oriented strategic framework, advanced digital skills, infrastructure leap and data economy areas.

Anahtar Kelimeler

• Knowledge Economy
• Knowledge Society Indices
• Digital Transformation
• Innovation
• Turkey Knowledge Indices

Kaynakça

1. EBSO. (2024). 2024 yılında dünya ve Türkiye ekonomisi: 2025 yılına bakış. https://static.ebso.org.tr/documents/yayinlar/yillik-ekonomi-raporlari/2024-yilinda-dunya-ve-turkiye-ekonomisi-2025-yilina-bakis-544.pdf
2. World Bank. (t.y.). Turkey data. https://data.worldbank.org/country/turkiye
3. World Bank. (t.y.). Turkey. https://www.worldbank.org/ext/tr/country/turkey
4. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2024). Yükseköğretim beyin göçü istatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yuksekogretim-Beyin-Gocu-Istatistikleri-2024-54053
5. World Economic Forum. (t.y.). Networked Readiness Index reports. https://www.weforum.org/reports?topic=Digital Economy
6. World Economic Forum. (2016, Temmuz). What is networked readiness and why does it matter? https://www.weforum.org/stories/2016/07/what-is-networked-readiness-and-why-does-it-matter Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü [WIPO]. (2025). Global Innovation Index 2025. https://www.wipo.int/edocs/sii-ranking2025/tr.pdf
7. Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2025). Dijital gelişmelerin sosyoekonomik etkileri raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Dijital-Gelismelerin-Sosyoekonomik-Etkileri-CG-Raporu01082025.pdf
8. ETS Türkiye. (t.y.). Human Progress Report. https://www.tr.ets.org/human-progress-report.html

9. World Bank. (t.y.). Knowledge Economy Index (KEI). http://info.worldbank.org/etools/kam2/KAM_page5.asp Portulans Institute. (t.y.). Networked Readiness Index. https://networkreadinessindex.org
10. Strateji ve Planlama Başkanlığı. (t.y.). Bilgi toplumu stratejisi ve eylem planı (2015-2018). http://www.sp.gov.tr/upload/xSPTemelBelge/files/uq/SFE20152018BilgiToplumuStratejisiveEylemPlani.pdf
11. United Nations Development Programme [UNDP]. (2024). Global Knowledge Index 2024. https://www.undp.org/arab-states/publications/global-knowledge-index-2024
12. Türkiye Çin Haberleri. (t.y.). Küresel inovasyon merkezlerinde Asya yükselişte. https://www.turkiyechinanews.com/haber/19504/
13. Solow, R. M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. The Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65-94.
14. Bell, D. (1973). The coming of post-industrial society. Basic Books.; Masuda, Y. (1980). The information society as post-industrial society. World Future Society.
15. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On Dördüncü Kalkınma Planı (2024-2028). Cumhurbaşkanlığı Yayınları.