OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI

Ekrem Erdem; Sefure Deveci

OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI

Öz

Bu çalışmanın amacı, Kayseri Hacılar’ın Osmanlı döneminin son yıllarında gayr-i menkul varlık düzeyini ve servetin dağılımını tespit etmektir. Toplamda dört mahalle ve bir de yabancılardan oluşan köyle ilgili belgeler okunmuş; ancak çalışmada sadece Bölük Mahallesi ile ilgili veriler analiz edilmiştir. Çalışmanın temelini teşkil eden belgeler Erciyes Üniversitesi’ne bağlı Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi KAYTAM’da bulunan Kayseri Hacılara ait Hülâsa Defterlerinden alınmıştır. Söz konusu Defterlerde yer alan bilgiler esas olarak üç grupta toplanabilir: Mülk ve kazanca sahip vergi mükellefi kişilere dair bilgiler, sahip olunan mülklere dair bilgiler, vergi türü ve ödemelerine dair bilgiler. Kayıtlarda mahalle sakinlerinin ağırlıklı olarak müstakil mülkleri tercih ettikleri, diğer mahallelere göre genel olarak hane ve bağ-bahçe zenginliği yerine, tarlalara sahip oldukları anlaşılmaktadır. Başka bir ifade ile, mahalle sakinlerinin diğer mahalle sakinlerine nispetle daha ziyade tarla işleriyle iştigal ettikleri, muhtemelen bu yüzden de sahip oldukları servetin değeri ve dolayısıyla zenginlik düzeyleri de daha düşük çıkmaktadır. Toplam mülkün kıymeti ve ödenen vergi içerisinde en büyük pay müstakil tarlalara aittir. Diğer yandan, mahallede servetin oldukça dengesiz bir şekilde dağıldığı görülse de zenginlik düzeyi arttıkça servetten alınan vergilerin de arttığı, hatta vergi yükünün toplumun alt kesimlerinde oldukça düşük düzeyde kaldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, Bölük Mahallesi’nde meskûn ilk on zenginin mal varlığı ve ödediği vergi miktarları dikkate alındığında, her birinin ayrı ailelerden geldikleri, dolayısıyla zenginliğin aynı ailelerde toplanmadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı dönemi Kayseri Hacılar,Hülâsa Defterleri

Kaynakça

Hacılar Karyesi Defter-i Arazi (Hacılar Köyünün Mayıs 92 Senesi Arazi Muamelesi/Yoklaması), (105, Arazi Hacılar Karyesi Sene 92), (M.1876 Tarihli), Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü’ne bağlı Kocasinan Tapu Müdürlüğü Arşivi.
Hacılar Karyesi Defter-i Arazi (Hacılar Köyünün Mayıs 99 Senesi Arazi Muamelesi/Yoklaması), (105, Arazi Hacılar Karyesi Sene 99), (M.1883 Tarihli), Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü’ne bağlı Kocasinan Tapu Müdürlüğü Arşivi.
Hacılar Karyesi Defter-i Arazi (Hacılar Köyünün Mayıs 306 Senesi Arazi Muamelesi/Yoklaması), (105, Arazi Hacılar Karyesi Sene 306), (M.1890 Tarihli), Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü’ne bağlı Kocasinan Tapu Müdürlüğü Arşivi.
49 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Müsvedde-El Defteri (19/1) 1926 Tahriri, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
51 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Müsvedde-El Defteri (19) 1926 Tahriri No:2, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
51 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Müsvedde-El Defteri (19) 1926 Tahriri No:5, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
47 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Müsvedde-El Defteri (19/3) 1926 Tahriri No:3, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
48 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Hülasa Defteri 1928 Tahriri, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.

53 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Hülasa Defteri 1928 Tahriri, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
52 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Hülasa Defteri 1928 Tahriri, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
55 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Hülasa Defteri 1928 Tahriri, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
54 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Hülasa Defteri 1928 Tahriri, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
50 Numaralı Defter; Hacılar Emlak ve Arazi Hülasa Defteri 1928 Tahriri, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri. 45 Numaralı Defter: Hacılar Hülâsa Defteri, Cilt 52-Hacılar Aşağı Mahalle-Hacılar Yabancı Karyesi, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
46 Numaralı Defter: Hacılar Hülâsa Defteri, Cilt 51-Hacılar Yukarı Mahalle-Hacılar Bölük Mahalle, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
56 Numaralı Defter: Hacılar Hülâsa Defteri, Cilt 51-Hacılar Orta Mahalle, KAYTAM (Kayseri ve Yöresi Tarih Araştırmaları Merkezi) Arşivi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
ADIYEKE Nuri, (2000), “Temettuat Sayımları ve Bu Sayımları Düzenleyen Nizamname Örnekleri”, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı: 11, ss: 769-823.
AKGÜNDÜZ Ahmet, ÖZTÜRK Said (2002), Darende Temettuat Defterleri, İstanbul.
DEMİR, İsmet (1998), Kayseri Temettuat Defteri (H.1250/M.1834 Tarihli), Cilt I, Kayseri Ticaret Odası Yay., Kayseri.
DEMİR, İsmet (1998), Kayseri Temettuat Defteri (H.1250/M.1834 Tarihli), Cilt II, (Kaza, Nahiye ve Köyler), Kayseri Ticaret Odası Yay., Kayseri.
DEMİR, İsmet (1998), Kayseri Temettuat Defteri (H.1250/M.1834 Tarihli), Cilt III, (Kaza, Nahiye ve Köyler), Kayseri Ticaret Odası Yay., Kayseri.
DEVELLİOĞLU, Ferit, (1996): Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi Yayınları, Ankara.
ERDEM, Ekrem ve DEVECİ, Sefure, (2015): "1873-75 Yıllarında Kayseri Hacı Kılıç Mahallesi Esnafının Mesleklerine Göre Gelir ve Vergi Durumlarındaki Değişiklikler", Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.45, ss: 1-30.
GÜLTEKİN, Hayrettin, Osmanlıca Tapu Terimleri Sözlüğü, https://www.tkgm.gov.tr/tr/icerik/osmanlica-tapu-terimleri-sozlugu-0 (Erişim Tarihi: 29.09.2019).
https://www.hesaplacevir.com/alan-birimleri/evlek-ile-donum-cevir.html (Erişim Tarihi.09.09.2019).
https://www.tkgm.gov.tr/sites/default/files/icerik/ekleri/arsivin_onemi_ve_arsiv_belgeleri_0.docx. (Erişim Tarihi: 29.09.2019).
KÜTÜKOĞLU Mübahat (1995), “Osmanlı Sosyal ve İktisadî Tarihi Kaynaklarından Temettü Defterleri”, Belleten, Cilt LIX, Sayı 225, Ankara, ss: 395-412.
Osmanlıdan Günümüze Tapu Arşivi, T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Tapu Arşiv Genel Müdürlüğü Yayını, 2009, Ankara.
SERİN, Mustafa (1998), “Osmanlı Arşivi’nde Bulunan Temettuat Defterleri”, Başbakanlık I. Milli Arşiv Şurası 20-21 Nisan, ss: 717-728.
ŞEMSEDDİN SAMİ (1989), Kâmûs-ı Türkî, Enderun Kitabevi Yayınları, İstanbul.
YÜKÇÜ Süleyman, FİDANCI Nur, SOYSAL Umut (2014), “Osmanlı Devleti’nde Temettuat Defterleri’nin Önemi ve Vergisel Açıdan Değerlendirilmesi: Tire Kazası Örneği”, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, S:7, ss: 170-179.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ekrem Erdem ^*
0000-0002-5876-8747
Türkiye

Sefure Deveci Bu kişi benim
0000-0003-4760-7654
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2019

Gönderilme Tarihi

3 Kasım 2019

Kabul Tarihi

9 Ocak 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 14 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA73ZN39DD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Erdem, E., & Deveci, S. (2019). OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, 14(2), 129-154. https://izlik.org/JA73ZN39DD

AMA

1.Erdem E, Deveci S. OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI. BEYDER. 2019;14(2):129-154. https://izlik.org/JA73ZN39DD

Chicago

Erdem, Ekrem, ve Sefure Deveci. 2019. “OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI”. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi 14 (2): 129-54. https://izlik.org/JA73ZN39DD.

EndNote

Erdem E, Deveci S (01 Aralık 2019) OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi 14 2 129–154.

IEEE

[1]E. Erdem ve S. Deveci, “OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI”, BEYDER, c. 14, sy 2, ss. 129–154, Ara. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73ZN39DD

ISNAD

Erdem, Ekrem - Deveci, Sefure. “OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI”. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi 14/2 (01 Aralık 2019): 129-154. https://izlik.org/JA73ZN39DD.

JAMA

1.Erdem E, Deveci S. OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI. BEYDER. 2019;14:129–154.

MLA

Erdem, Ekrem, ve Sefure Deveci. “OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI”. Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, c. 14, sy 2, Aralık 2019, ss. 129-54, https://izlik.org/JA73ZN39DD.

Vancouver

1.Ekrem Erdem, Sefure Deveci. OSMANLI DÖNEMİNİN SON YILLARINDA KAYSERİ HACILAR BÖLÜK MAHALLESİ SAKİNLERİNİN VARLIK YAPISI VE DAĞILIMI. BEYDER [Internet]. 01 Aralık 2019;14(2):129-54. Erişim adresi: https://izlik.org/JA73ZN39DD