Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde İsim-Fiil Ekleri -mAk ve -mA’nın Anlatımı Üzerine Bir Öneri

Yıl 2025, Cilt: 4 Sayı: 2 , 164 - 185 , 15.06.2025

Merve Can

https://izlik.org/JA39NS85JG

Öz

Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi her geçen gün artmaktadır. Türkçe öğretiminde okuma, yazma, dinleme ve konuşma olmak üzere dört temel beceri üzerinde durulur. Söz konusu becerilerin öğretiminde Türkçe dil bilgisi kuralları önem taşır. Çünkü bir dilin dil bilgisi kurallarını öğrenmeden o dili tam anlamıyla öğrenmek mümkün olmayacaktır. Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrenciler için isim-fiil eklerinin öğrenimi, dilin işlevsel yapısını kavrama ve dili doğru kullanma bakımından büyük önem taşımaktadır. İsim-fiiller, hem dilsel hem de anlamsal olarak cümlede bağlam oluşturma göreviyle bulunduğundan dilin kullanımında önemli bir role sahiptir. Bunun yanı sıra, bu yapının doğru ve yerinde kullanımı, öğrencilerin Türkçenin söz dizimsel yapılarını daha iyi kavramalarına ve iletişim becerilerini geliştirmelerine katkı sağlamaktadır. Bu nedenle, isim-fiil eklerinin öğretiminde doğru yöntemlerin kullanılması gerekmektedir. Bu çalışmada, isim-fiil eklerinin öğretiminde kullanılabilecek yöntemlerden bahsedilmiştir. Özellikle eş dizimlilik yöntemi üzerinde durulmuş; söz konusu yöntem sayesinde öğrencilerin, isim-fiil eklerini kullanıldıkları bağlamlarla birlikte öğrenebilecekleri, böylece konuyu daha kolay ve kalıcı şekilde kavrayabilecekleri vurgulanmıştır. Çalışmanın amacı, “İsim-fiil ekleri hangi yöntemlerle öğretilirse daha etkili ve kalıcı bir öğrenme sağlanır?” sorusuna yanıt bulmaktır. Bu sebeple, isim-fiil eklerinden -mAk ve -mA’nın kullanım alanlarına değinilecektir. Bu ekler gerek, için, lazım, zorunda, iste-, gerek- başta olmak üzere farklı sözcük türleriyle birlikte kalıplaşarak kullanılabilmektedir. Bu nedenle, isim-fiil ekleri öğretilirken, bu eklerin birlikte kullanıldığı sözcük türleri (isim, fiil, edat) de açıklanmalıdır. Çalışmada herhangi bir yöntemi ya da eseri eleştirmek değil, öğrencinin öğrenme sürecini daha kolay ve etkili hâle getirmek amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

türk dili , türkçe öğretimi , yabancı dil , dil bilgisi , isim-fiil ekleri

A Proposal for Teaching the Verbal Noun Suffixes -mAk and -mA in Turkish as a Foreign Language

https://izlik.org/JA39NS85JG

Öz

The teaching of Turkish as a foreign language has been gaining momentum in recent years. Central to this instructional process are the four fundamental language skills: reading, writing, listening, and speaking. A solid understanding of Turkish grammar is essential for the effective acquisition of these skills, as comprehensive language learning cannot occur without mastery of grammatical structures. In this context, verbal noun suffixes (-mAk, -mA) play a crucial role in helping learners grasp the functional architecture of the Turkish language. Verbs occupy a central position in both language production and comprehension, serving as core elements in constructing linguistic and semantic contexts. Accurate and appropriate use of verbal noun suffixes not only facilitates the understanding of Turkish syntactic structures but also enhances learners’ communicative competence. Therefore, employing effective instructional methods in teaching these suffixes is of critical importance. This study explores pedagogical approaches to teaching verbal noun suffixes in Turkish as a foreign language, with particular emphasis on the collocation method. This approach enables learners to internalize suffixes in tandem with the lexical and syntactic contexts in which they naturally occur, thereby promoting deeper and more meaningful learning. The study seeks to answer the question: “Which methods can be used to teach verbal noun suffixes in a way that ensures more effective and lasting learning?” Focusing specifically on the suffixes -mAk and -mA, the study examines their use in combination with various word types—including verbs, nouns, and prepositions-commonly found in formulaic expressions (e.g. gerek, için, lazım, zorunda, iste-, gerek-). It is argued that instruction on these suffixes should also address the lexical categories with which they are typically paired. Rather than critiquing existing materials or methods, the study aims to offer practical suggestions for making the learning process more accessible and effective for learners of Turkish as a foreign language.

Anahtar Kelimeler

Turkish Language , Teaching Turkish , Foreign Language , Grammar , Noun-Verb Suffixes

Kaynakça

• Akgül, M. N. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarındaki isim-fiillerin öğretimi konusunun incelenmesi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi.
• Alyılmaz, C. (2010). Türkçe öğretiminin sorunları. Turkish Studies, 5(3), 728-749.
• Alyılmaz, S. (2018). Türkçede birden fazla anlam ögesiyle (sentaktik yolla) kavramların işaretlemesi. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 3(1),11-25. https://doi.org/10.32321/cutad.421295
• Aslan, F. (Ed.). (2012). İstanbul yabancılar için Türkçe ders kitabı B1. Kültür Sanat Basımevi.
• Ateş, Ş. (Ed.). (2015). Yedi iklim Türkçe Yunus Emre Enstitüsü ders kitabı A2. Türkiye Diyanet Vakfı Yayın Matbaacılık ve Ticaret İşletmesi.
• Banguoğlu, T. (2019). Türkçenin grameri. TDK yay.
• Çalışkan, N. (2020). Yüksek sıklıktaki adlar: Zaman sözcük biçimi üzerine derlem temelli bir inceleme. TDK yay.
• Develi, H. (Ed.). (2017). Kesit eğitim Türkçe öğretim seti Türkçeye yolculuk ders kitabı A2. Kesit Yay.
• Ergin, M. (1992). Türk dili. Bayrak Yay.
• Gazi Üniversitesi TÖMER. (2014). Yabancılar için Türkçe A2 temel düzey. Gazi Üniversitesi.
• Gökoğlu, Y. (2021). Yabancılara Türkçe öğretimi ders kitaplarında isim-fiil eklerinin öğretimi üzerine bir inceleme. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 9(4), 250-262. https://doi.org/10.29228/ijlet.54001
• Kalfa, M. (2019). Yabancılara Türkçe öğretiminde “-mAk” ve “-mA˚” mastar eklerinin öğretimi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(4), 1063-1076. https://doi.org/10.16916/aded.614219
• Karaağaç, G. (2013). Türkçenin dil bilgisi. Akçağ Yay.
• Karahan, L. (2010). Türkçede söz dizimi. Akçağ Yay.
• Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 170-189. https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbid/issue/54983/727462
• Korkmaz, Z. (2018). Türkçede eklerin kullanılış şekilleri ve ek kalıplaşması olayları. TDK Yay.
• Korkmaz, Z. (2019). Türkiye Türkçesi grameri şekil bilgisi. TDK yay.
• Koşcu-Deniz, G. (2017). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde fiilimsilerin incelenmesi [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi.
• Öncül, V., & Gönen Kayacan, S. (2022).Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde ad durum ekleri ve ad eylemlerin öğretimi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(1), 51-92.
• Şimşek, A. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Anadolu Üniversitesi Yay.
• Şimşek B., & Mert O. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin Türkçedeki fiil üzerine gelen görevli dil ögelerini kullanma durumlarının incelenmesi. The Journal of Social Science, 5(9). https://doi.org/10.30520/tjsosci.849314
• Şimşek, H., & Yıldırım, A. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• TDK. (2011). Türkçe sözlük. TDK yay.
• Uzun, N. E. (Ed.). (2010). Yeni Hitit 1 yabancılar için Türkçe ders kitabı. Ankara Üniversitesi Yayınları.
• Varlı, E., & Ak, S. (2024). Galata yabancı dil olarak Türkçe ders kitabı B1. Mentora Dil Okulları.