An Analysis of the Children’s Books “Cumhuriyet’in İlk Sabahı” and “Kınalı Serçe” in Terms of Turkish Vocabulary

Yıl 2026, Cilt: 5 Sayı: 1 , 52 - 67 , 15.03.2026

İrem Yetim

https://izlik.org/JA32FL42ZM

Öz

Children’s literature works are important tools that enable children to recognize the beauty and richness of their mother tongue and to become familiar with new language structures. In addition to encompassing the total collection of words that constitute a language, introducing vocabulary elements that reflect the culture and lifestyle of the society speaking that language through these works contributes to children’s language development. A review of the literature shows that there are various studies examining the use of Turkish vocabulary elements in children’s literature works; however, examining different children’s literature texts in terms of vocabulary elements continues to contribute to the literature by providing new data. Based on this, the present study aims to identify the vocabulary elements found in the children’s books “Cumhuriyet’in İlk Sabahı” and “Kınalı Serçe” written by children’s literature author Şermin Yaşar in collaboration with İlber Ortaylı. In the study, document analysis, one of the qualitative research methods, was employed. The data source of the study consists of the two aforementioned children’s books. Proverbs, idioms, formulaic expressions, and reduplications, which are among the vocabulary elements of Turkish, were determined as the analysis categories, and the books were examined in terms of these elements. As a result of the study, it was determined that a total of 249 different vocabulary elements were used 359 times in the books examined. Among the identified vocabulary elements, 65% were idioms, 19% were reduplications, 14% were formulaic expressions, and 2% were proverbs. When the findings were compared with previous studies conducted in this field, it was concluded that the examined works present a sufficient variety in terms of vocabulary.

Anahtar Kelimeler

Şermin Yaşar , Children’s literature , Vocabulary

“Cumhuriyet’in İlk Sabahı” ve “Kınalı Serçe” Adlı Çocuk Kitaplarının Türkçenin Söz Varlığı Bakımından İncelenmesi

https://izlik.org/JA32FL42ZM

Öz

Çocuk edebiyatı eserleri, çocuğun ana dilinin güzellik ve zenginliklerinin farkına varmasını ve yeni dil yapılarıyla tanışmasını sağlayan önemli araçlardandır. Bir dili oluşturan kelimeler toplamını kapsamanın yanı sıra o dili konuşan toplumun kültürüne ve yaşayış biçimlerine ayna tutan söz varlığı unsurlarının bu eserler aracılığıyla çocuklara tanıtılması, çocuğun dil gelişimine katkı sağlamaktadır. Alan yazını incelendiğinde çocuk edebiyatı eserlerinde Türkçenin söz varlığı unsurlarının kullanımını inceleyen çeşitli çalışmalar bulunduğu görülmektedir. Farklı çocuk edebiyatı eserlerinin söz varlığı unsurları bakımından incelenmesi alana yeni veriler sunarak alan yazınına katkı sağlamaya devam etmektedir. Bundan hareketle bu çalışmada çocuk edebiyatı yazarı Şermin Yaşar ve İlber Ortaylı’nın kaleme aldığı “Cumhuriyet’in İlk Sabahı” ve “Kınalı Serçe” adlı çocuk kitaplarında yer alan söz varlığı unsurlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yönteminden faydalanılmıştır. Çalışmanın veri kaynağını söz konusu iki çocuk kitabı oluşturmaktadır. Türkçenin söz varlığında kalıplaşmış dil ögeleri sınıfında değerlendirilen atasözleri, deyimler, ilişki sözler ve ikilemeler analiz alanları olarak belirlenmiş ve ilgili çocuk kitapları bu unsurlar açısından incelenmiştir. Araştırma sonucunda incelenen kitaplarda toplam 249 farklı söz varlığı unsurunun 359 defa kullanıldığı tespit edilmiştir. Tespit edilen söz varlığı unsurlarının %65’inin deyim, %19’unun ikileme, %14’ünün ilişki söz ve %2’sinin atasözü olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular daha önce bu alanda yapılmış çalışmalarla karşılaştırıldığında incelenen eserlerin söz varlığı bakımından yeterli bir çeşitliliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Şermin Yaşar , Çocuk edebiyatı , Söz varlığı

Kaynakça

• Aksan, D. (2000). Türkçenin sözvarlığı. Engin Yayıncılık.
• Aksan, D. (2014). Türkçenin zenginlikleri, incelikleri. Bilgi Yayınevi.
• Aksan, D. (2019). Türkçenin gücü. Bilgi Yayınevi.
• Aksoy, Ö. (1988a). Atasözleri sözlüğü. İnkılâp Kitabevi.
• Aksoy, Ö. (1988b). Deyimler sözlüğü. İnkılâp Kitabevi.
• Aktaş, E. (2016). Okuma eğitimi açısından Sevim Ak’ın çocuk öykülerinde söz varlığı. Millî Eğitim Dergisi, 45(210), 539-562.
• Alyılmaz, C. (2004). Eski Türkçenin söz varlığının düz ve ters dizimi. Kurmay Basım Yayın Dağıtım.
• Alyılmaz, C. (2020). “Türk”,“Türkçe” ve “Türk Dili” kavram işaretleri. (Cengiz Alyılmaz, Onur ER, İsmail Çoban Ed.). Türkçe eğitiminin güncel sorunları içinde (s. 1-43). Eğiten Kitap.
• Alyılmaz, S. (2013). Güncel Türkçe Sözlük’te yer alan argo nitelikli kavram işaretleri. Leyla Karahan armağanı içinde (s. 165-192). Akçağ Yayıncılık.
• Alyılmaz, S. (2018). Türkçede birden fazla anlam ögesiyle (sentaktik yolla) kavramların işaretlemesi. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 3(1), 11-25.
• Arıcı, A., & Yalçın, G. (2024). Şermin Yaşar’ın “Para Ağacı” eserinde atasözleri ve deyimlerin varlığı. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(2), 653-684.
• Bağcı, H., & Deveci Salman, S. (2023). Mavisel Yener’in “Sonsuzluk Kütüphanesi” adlı romanının söz varlığı açısından incelenmesi. Kocatepe Beşerî Bilimler Dergisi, 2, 207-225.
• Baş, B. (2006). 1985-2005 yılları arasında çocuk edebiyatı sahasında yazılmış tahkiyeli metinlerin söz varlığı üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Baş, B. (2010). Söz varlığının oluşumu ve gelişiminde çocuk edebiyatının rolü. Türklük Bilimi Araştırmaları, (27), 137-159.
• Er Aydemir, N., & Ökmen, D. N. (2024). Hasan Kallimci’nin “A Benim Çakır Oğlum Atatürk’ün Anıları” adlı eserinin söz varlığı bağlamında incelemesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(44), 2987-3006. https://doi.org/10.35675/befdergi.1529873
• Ergin, M. (2019). Türk dil bilgisi. Boğaziçi Yayınları.
• Evler, D., & Aksoy, E. (2024). Şermin Yaşar’ın çocuklara yönelik eserlerinde söz varlığı. SEBED, 2(1), 1-15. Gökdayı, H. (2008). Türkçede kalıp sözler. Bilig, (44), 89-110.
• Gökdayı, H. (2019). Türkiye Türkçesinde kalıp sözler, bu sözleri içeren bir sözlük ihtiyacı ve hazırlama yöntemi. Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7(19), 18-35.
• Gökmen, B. (2017). Ödüllü çocuk edebiyatı yapıtlarının çocuk edebiyatının temel öğeleri bakımından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Hatipoğlu, V. (1981). Türk dilinde ikilemeler. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
• Korkmaz, Z. (1992). Gramer terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
• Lüle Mert, E. (2009). Türkçenin sözvarlığı açısından Eflatun Cem Güney’in derleyip yazdığı masallar [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Maden, S., & Demir, R. (2017). Atasözlerindeki eskicil (arkaik) unsurlar. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 189-200. https://doi.org/10.16916/aded.292162
• Özbaşı, S. (2016). Zeynep Cemali’nin çocuk edebiyatı yapıtlarının sözvarlığı öğeleri açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Özbaşı, S. (2021). Dolunay Dedektifleri roman dizisinin Türkçenin söz varlığı açısından çözümlenmesi. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2496-2518.
• Sever, S. (2005). Çocuk, yazın ve yaşam. Çoluk Çocuk Dergisi, (1), 30-34.
• Sever, S. (2010). Çocuk ve edebiyat. Tudem Yayıncılık.
• Şen, N. (2025). Derleme Sözlüğü’ne göre Aydın ili ağızlarının söz varlığında Eski Türkçenin izleri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(53), 25-43.
• Şirin, M. R. (1998). Çocukluğun kozası. İz Yayıncılık.
• Tavşancıl, E., & Aslan, E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. Epsilon Yayınevi.
• Tekşan, K., Çinpolat, E., Çelenk, B., & Güneş, G. (2019). Sevim Ak’ın eserlerinde söz varlığı unsurları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 361-370. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2019.19.43815-468668
• Temizyürek, F. (2003). Türkçe öğretiminde çocuk edebiyatının önemi. Türklük Bilimi Araştırmaları, (13), 161-167.
• Toprakçı, E. (2024). Türk çocuk edebiyatında söz varlığı: Mert Arık’ın hikâyelerinde atasözleri, deyimler, ikilemeler ve yansıma sözcüklerin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (41), 319-337. DOI: https://10.5281/zenodo.13354938
• Türk Dil Kurumu. (2025). Güncel Türkçe sözlük. 01.12.2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
• Uysal, A. (2021). Çocuk kitaplarının kalıplaşmış söz varlığı üzerine bir inceleme: Keloğlan masalları. Çocuk, Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 4(2), 160-181. https://doi.org/10.47935/ceded.937309
• Uz, M., & Özcan, M. F. (2020). Behiç Ak’ın “Gülümseten Öyküler” dizinindeki hikâye kitaplarının kalıplaşmış söz varlığı açısından incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 47, 187-214.
• Uz Erşahin, I. (2009). Türkçe ders kitaplarında yer alan çocuk edebiyatı metinlerinin çağdaş çocuk edebiyatı ilkeleri açısından değerlendirilmesi ve eğitsel öneriler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi. Uzuner Yurt, S. (2016). Aytül Akal`ın gökyüzünde balonlar adlı öykü kitabının söz varlığı. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 425-444. https://doi.org/10.17556/jef.61125
• Ünsal, G. (2013). Dil öğretiminde kalıp sözler ve çevirisi. Journal of Turkish Studies, 8(8), 1383-1394.
• Yaman Kunduz, D. (2024). Şermin Yaşar’ın çocuk edebiyatı eserlerindeki söz varlığı üzerine bir inceleme. Kesit Akademi Dergisi, 10(39), 294-308. https://doi.org/10.29228/kesit.75949
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık