SHAYBANI KHAN IN MEHMANNAMA-I BUKHARA

Öz

The Shaybanids, who ruled Transoxiana, Fergana, Endican, Kashgar and ‎Khwarezm and advanced to the lands of Turkistan, India and Iran and who left its ‎mark on the X-XI/XVI centuries, did not receive enough attention although they ‎witnessed a very important period in the Turkish history. ‎ In this study, we covered the establishment of the reign of Muhammad ‎Shaybani Khan, the first ruler of the Shaybani Khanate and the “father of ‎conquests”, and the issues he experienced. ‎ Additionally, this article contains very important information regarding ‎Shaybani Khan's visits to the graves of many scholars, his Uzbek-Kazak struggles, his ‎lifestyle, his customs, traditions, and his religious, scientific, and cultural views. ‎

Anahtar Kelimeler

• Uzbek
• Shaybani Khan
• Kazak
• Mavarannahr
• Imam Reza
• Bukhara.‎

Mihmân-Nâme-i Buhârâ’da Şeybânî Han

Öz

Şeybânîler tarihine damgasını vuran, Mâveraünnehir, Fergana, Endican, ‎Kaşgar, Harizm’in hakimiyetini elinde bulunduran Türkistan, Hindistan ve İran ‎topraklarına kadar ilerleyen Şeybânî Han Türk-Özbek tarihinin çok önemli bir ‎dönemine tanıklık etmesine rağmen tarihte yeterli ilgiyi görmemiştir.‎ Bu makalede Şeybânî Han’a vakanüvis olan Rûzbihân El-Huncî’nin en önemli ‎eserlerinden biri olan Mihmân-Nâme-i Buhârâ adlı eserde Şeybânî Han’ın kişiliğini ‎ve siyasetini inceleyeceğiz. ‎ Ayrıca bu makale, Özbek lideri Şeybânî Han’ın ünlü kişilerin kabirlerine ‎yaptığı ziyaretleri, Özbek-Kazak mücadelesi, yaşam tarzları, anane, gelenek ve ‎görenekleri gibi konuların yanında, Şeybânî Han’ın dinî, ilmî, siyasi ve kültürel yapısı ‎hakkında önemli bilgiler içermektedir.‎

Anahtar Kelimeler

• Özbek
• Şeybânî Han
• Kazak
• Maverâünnehir
• İmam Rızâ
• Buhârâ

Kaynakça

1. Akbıyık, Özay. “Şeybânî Han Divanı” Basılmamış Doktora Tezi, İst. Ünv. Edebiyat ‎Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, İstanbul 1968.‎
2. Alpargu, Mehmet. “Türkistan Hanlıkları”, Özbekler ve Özbek Hanlıkları, Terimler ‎ve Özbeklerin Menşei”, Türkler, c. 8, Ankara 2002.‎
3. Altıer, Semiha. “Bir Sanat Hamisi Olarak Muhammed Şîban Han ve ‎Maveraünnehir’deki Kültür Politikası”. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi. 5/4 (Ağustoz ‎‎2008): 143-162.‎
4. Buhârî, Hâce Bahauddin Hasan Nisarî. Müzekkir-i Ahbâb, Tashih: Seyyîd ‎Muhammed Fazlullâh. Delhî: Dâiretu’l Me‘ârif-i Osmânî, 1969.‎
5. Çelik, Remziye. “Fazlullah Ruzbihân el-Huncî’nin “Mihmân-nâme-i Buhârâ” adlı ‎eserinin tercüme, tahlil ve değerlendirmesi”, (Doktora Tezi, İstanbul 2021).‎
6. Duglât, Mirzâ Haydar. Târîh-i Reşîdî, thk. İslam Çemenî, Tahran: 1398/2020.‎
7. Gedik, Ümit. “Fazlullâh b. Rûzbihân-i Huncî’nin Mihmân-Nâmeî Buhara’sı ‎‎(İceleme-Çeviri), (Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2012).‎
8. Huncî, Fazlullâh b. Rûzbihân. Mihmân-nâme-i Buhârâ: Târîh-i Padişâhi-yi ‎Muhammed Şeybânî, Haz. Menûçehr Sütûde, 2. Basım. Tahran: Bongâh-i Tercüme ve ‎Neşr-i Kitâb, 1976.‎

9. Kafalı, Mustafa. “Batu Hân”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, (İstanbul: ‎TDV Yay. 1992), 7/208-210.‎
10. Kılıç, Nurten. “XVI. Yüzyılda Orta Asya’da Politik Düzen: Maveraünnehir-Özbek ‎Hanlığı (Şîbânîler) Meşrutiyet, Hakimiyet ve Hukuk”, (Çevrimiçi) ‎https://www.altayli.net/xvi-yuzyilda-orta-asyada-politik-duzen-maveraunnehir-ozbek-‎hanligi-sibaniler-mesruiyet-hakimiyet-ve-hukuk.html
11. Kılıç, Nurten. Siyasal Kültürde Değişim: Şeybanî Han ve Özbek Siyasal Oluşumu ‎‎(1500-1510), (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi 1999).‎
12. Macit, Abdulkadir. Şîbânî Hanlığı (1500-1509), (Doktora Tezi, Marmara ‎Üniversitesi 2015).‎
13. Mîrhând, Muhammed b. Hâvend Şah. Ravzâtü’s-Safâ, fî sîret al-Enbiya ve’l mülük ‎ve’l Hulefâ, tash, Cemşid Kiyanfer. Tarhran: 1380/2002.‎
14. Mirza Muhammed Hasan b. Abdü’r-Rasûl Zenûzî. Riyâzü’l-Cenne, Tahkik Ali Rafi‘i, ‎Kum: Kitâbhâne-i Mer‘aşiy-i Necefî, 1384/2005.‎
15. Mustavfî, Hamdullah b. Ebî Bekr. Tarih-i Guzîde, hzr. ‘Abdülhüseyin Nevâî, Tahran: ‎Emîr Kebîr, 1339/1961. ‎
16. Özgüdenli, Osman Gazi. “Taberistan”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, ‎İstanbul: TDV Yay. 2010, 39/322-323.‎
17. Rumlû, Hasan Beg., Ahsenü’t-Tevârîh, Tashih, Abdü’l-Hüseyin Nevâî, Tahran: ‎İntişarat-i Bâbek, 1357/1979.‎
18. Safevî, Sam Mirza-yi. Tuhfe-i Samî, Tahran: Armağan Matbaası, 1314/1936.‎
19. Seyhan, Şemsettin. Türkistanda Bir Cengiz Soyu Şeybânîler”, 1-16, ‎academia.edu.tr (Çevrimiçi) 2020.‎
20. Türkoğlu, İsmail. “Şeybânî Han’’ İslam Ansiklopedisi, TDV, (İstanbul, 2010), 39/43-‎‎45.‎
21. Ülker, Halil. “Osmanlı Özbekistan Siyasî İlişkileri (1514-1873)”, Manas, 8/4 (2019), ‎‎3977-4006.‎