İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme

Özlem Demir

doi:10.53442/bider.vi.1108015

İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

I. Selim dönemini anlatan Selimnâme türündeki eserlerden biri de İdrîs-i Bitlisî’nin Selîmşâhnâme isimli Farsça eseridir. İdrîs-i Bitlisî’nin vefatı sebebiyle müsvedde halinde kalan eser, Kanûnî’nin emriyle oğlu Ebülfazl Mehmed Efendi tarafından tamamlanmıştır. Ebülfazl Mehmed Efendi, müsveddelerin bir kısmının kaybolması ve dağıtılması sebebiyle metindeki boşlukları doldurmuştur. Metne eklenen kısımlar, eserin kime ait olduğu hakkında farklı yorumlara ve Zeyl-i Heşt Bihişt olarak değerlendirilmesine sebep olmuştur. Bu yorumlar klasik kaynaklardan modern kaynaklara aktarılarak devam etmiştir. Eser üzerinde yapılan akademik çalışmaların literatür değerlendirmesinde eserin kime ait olduğu ve Ebülfazl Mehmed Efendi’nin metne eklediği kısımların tam olarak tespit edilemediği saptanmıştır. Bu çalışma, eser üzerinde yapılan çalışmaların eksik bıraktığı yerleri tamamlamak ve Selîmşâhnâme’nin metni içerisinde Ebülfazl Mehmed Efendi’ye ait olan kısımları tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Selîmşâhnâme’nin içeriği, İdrîs-i Bitlisî’nin ruh dünyası ve son yılları hakkında önemli bilgiler içeren Risâle-i Tîğ u Kalem ayrı bir başlık altında incelenmiştir. Metnin dışında bırakılan bu risâlenin Selîmşâhnâme’nin dîbâcesi olduğu ortaya konmuştur. Aynı şekilde, eserin tercüme edilen metnine dâhil edilmeyen Dîbâce-i Hamâ ve Humus hakkında da bilgi verilmiştir. Eserin metninde müellifle ilgili ibare bulunmayan kısımlar yorumlanmış, Ebülfazl Mehmed Efendi’nin esere eklediği bölümler tespit edilmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu değerlendirmeler sonucunda, İdrîs-i Bitlisî’nin kanaatlerinin ve dünya görüşünün değişmesi sebebiyle eseri ikinci kez yazma ihtimali ileri sürülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

İdrîs-i Bidlîsî. Selim Şah-nâme. nşr. Hicabi Kırlangıç. Ankara: Hece Yayınları, 2016.
İdrîs-i Bitlisî. Selîmşâhnâme. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, Lala İsmail, 348, 1b-161b.
İdrîs-i Bitlisî. Mecmû‘a-i Münşe’ât. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi, Farsça Yazmalar, 906, 1b-130b.
Aksoy, İdris. İdrîs-i Bidlîsî’nin Selim-nâme’sinin Tahkik ve Tercümesi. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
Genç, Vural. Acem’den Rum’a Bir Bürokrat ve Tarihçi İdrîs-i Bidlîsî (1457-1520). Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2019.
Tekindağ, M. C. Şehabeddin. “Selim-nâmeler”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi 1 (1970), 197-230. Mehmed Zekî. “Ebu’l-Fazl Mehmed Efendi”. Târîh-i Osmânî Encümeni Mecmuası 62-77 (1336-1339), 169-180.
Özcan, Abdülkadir. "Ebülfazl Mehmed Efendi". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/356-357. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
Uğur, Ahmet. “Selim-nâmeler”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 22 (1978), 367-379.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sanat ve Edebiyat

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Özlem Demir ^*
0000-0002-8181-2670
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

23 Nisan 2022

Kabul Tarihi

16 Mayıs 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 4 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.53442/bider.vi.1108015

IZ

https://izlik.org/JA75AR88NN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Demir, Ö. (2022). İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme. Bitlis İslamiyat Dergisi, 4(1), 99-118. https://doi.org/10.53442/bider.vi.1108015

AMA

1.Demir Ö. İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme. BİDER. 2022;4(1):99-118. doi:10.53442/bider.vi.1108015

Chicago

Demir, Özlem. 2022. “İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme”. Bitlis İslamiyat Dergisi 4 (1): 99-118. https://doi.org/10.53442/bider.vi.1108015.

EndNote

Demir Ö (01 Haziran 2022) İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme. Bitlis İslamiyat Dergisi 4 1 99–118.

IEEE

[1]Ö. Demir, “İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme”, BİDER, c. 4, sy 1, ss. 99–118, Haz. 2022, doi: 10.53442/bider.vi.1108015.

ISNAD

Demir, Özlem. “İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme”. Bitlis İslamiyat Dergisi 4/1 (01 Haziran 2022): 99-118. https://doi.org/10.53442/bider.vi.1108015.

JAMA

1.Demir Ö. İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme. BİDER. 2022;4:99–118.

MLA

Demir, Özlem. “İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme”. Bitlis İslamiyat Dergisi, c. 4, sy 1, Haziran 2022, ss. 99-118, doi:10.53442/bider.vi.1108015.

Vancouver

1.Özlem Demir. İdrîs-İ Bitlisî’nin Selîmşâhnâme Adlı Eserinin Metninin ve İkinci Müellif Olarak Ebülfazl Mehmed Efendi’nin Metne Katkılarının Üzerine Bir Değerlendirme. BİDER. 01 Haziran 2022;4(1):99-118. doi:10.53442/bider.vi.1108015