Türkiye’nin Afrika Kıtasına Yönelik Diplomatik Faaliyetlerinin Ekonomik İlişkilere Etkisi: 2008-2024 Dönemi Örneği

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 186 - 203, 29.12.2025

Cihan Daban

https://doi.org/10.33399/biibfad.1640758

Öz

Bu çalışma, küresel siyasetin yoğunlaştığı kıtalardan biri olan Afrika’ya odaklanmaktadır. Son on beş yılda Türkiye’nin kıtaya yönelik diplomatik faaliyetleri önemli ölçüde artmış durumdadır. Türkiye'nin Cumhuriyet döneminde kıtaya yönelik ilk diplomatik faaliyetleri 1920'li yıllarda Mısır ve Etiyopya ile başladı. 1950'lerde bağımsızlıklarını kazanmaya başlayan Afrika ülkelerinin küresel arenada tanınması bu dönemde önemli bir siyasi adım oldu. Bağımsızlığını kazanan ülkeler Türkiye Cumhuriyeti tarafından da tanındı. Türkiye bu ülkeleri tanımanın yanı sıra bu ülkelerle diplomatik ilişkiler kurmaya da önem verdi. 1950'lerden itibaren bağımsızlığını yeni kazanan ülkelerle de diplomatik ilişkiler kurmaya özen gösterdi. Ancak bu durum çeşitli sebeplerden dolayı 2008 yılına kadar sınırlı bir politikayla devam etti. Sınırlı diplomatik ilişkiler doğal olarak çok boyutlu ilişkilerin gelişmesini de sınırlandırdı. 2008'de İstanbul'da düzenlenen Birinci Türkiye-Afrika İş birliği Zirvesi'nin ardından Türkiye ile Afrika ülkeleri arasındaki diplomatik ilişkilerde önemli bir gelişme yaşandı. Diplomatik gelişmeler ekonomik ilişkileri de etkiledi. Bu bağlamda bu çalışmanın amacı Türkiye’nin Afrika ülkeleriyle gelişen diplomatik ilişkilerinin ekonomik ilişkileri nasıl etkilediğini incelemektir. Çalışmanın önemi, Türkiye'nin Afrika kıtasına yönelik diplomatik faaliyetleri ve bu faaliyetler sonucunda ekonomik ilişkilerde ortaya çıkan tabloyu sunmaktır. Bu nedenle çalışma 2008-2024 yılları arasında önemli bir gelişme gösteren diplomatik faaliyetler temelindeki ekonomik ilişkilere odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , Afrika Kıtası , Diplomatik Faaliyetler , Ekonomik İlişkiler

The Impact of Türkiye's Diplomatic Engagements in Africa on Economic Relations: The Case of the 2008-2024 Period

Öz

This study focuses on Africa, one of the continents where global politics has intensified. Over the past fifteen years, Türkiye’s diplomatic engagements toward the continent have increased significantly. During the Republican era, Türkiye’s first diplomatic engagements with Africa began in the 1920s with Egypt and Ethiopia. The recognition of African countries, which began gaining independence in the 1950s, was an important political step in the international arena. These newly independent countries were also recognized by the Republic of Türkiye. In addition to recognition, Türkiye also prioritized establishing diplomatic relations with these countries. From the 1950s onward, Türkiye sought to establish diplomatic ties with newly independent states. However, due to various reasons, this process continued with a limited scope until 2008. Naturally, limited diplomatic relations also restricted the development of multidimensional ties. However, a significant development occurred in diplomatic relations between Türkiye and African countries following the First Türkiye-Africa Cooperation Summit held in Istanbul in 2008. These diplomatic developments also influenced economic relations. In this context, the aim of this study is to examine how Türkiye’s growing diplomatic relations with African countries have affected economic relations. The importance of the study lies in presenting Türkiye’s diplomatic engagements toward the African continent and the resulting economic landscape. Therefore, the study focuses on economic relations based on diplomatic initiatives that showed significant progress between 2008 and 2024.

Anahtar Kelimeler

Türkiye , African Continent , Diplomatic Activities , Economic Relations

Kaynakça

• Akalın, D. & Parlaz, S. (2015). XIX. yüzyılda doğu afrika’da osmanlılar ve italyanlar. İstanbul: Kesit Yayınları.
• Aliyev, P. (2024). Türkiye’nin Orta Afrika bölgesine yönelik politikalarında ön plana çıkan hususlar nelerdir? Sıvış, E. & Aydın, H. (Ed.). 50 Soruda Türkiye-Afrika İlişkileri içinde (117-124). Ankara: Nobel Yayınevi.
• Aslanhan, U. & Yılmaz, E. (2024). Ticaret Bakanı Bolat: Türkiye ile Afrika kıtası arasındaki ticaret hacmi 2023’te 37 milyar dolara yükseldi. 16.10.2024, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/ticaret-bakani-bolat-turkiye-ile-afrika-kitasi-arasindaki-ticaret-hacmi-2023te-37-milyar-dolara-yukseldi/3363857#:~:text=%22%202003%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20Afrika%20k%C4%B1tas%C4%B1%20ile,dolardan%2015%20milyar%20dolara%20ula%C5%9Fm%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r. (Erişim Tarihi: 13.02.2025).
• Bayram, M. (2020). Turkey and Africa in the context of South-South cooperation. Current Research in Social Sciences. 6(1), 39-51.
• Boztaş, A. & Yıldırım-Çinar, H. (2024). Evaluating Türkiye’s influence in the Somalia peace process: positive or negative peace? Güvenlik Stratejileri Dergisi, 20(49), 397-412.
• Churchill, W.S. (1964). The Second World War, war comes to America-6. London: Published by Cassell. Daban, C. (2021). 21. yüzyılda Türkiye’nin Afrika ülkeleri ile siyasi ve diplomatik ilişkileri. ASBİ Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 925-944.
• Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu/DEİK (2023). Bakan Bolat: Afrika ile ticaret hacmimiz 40,7 milyar dolara ulaştı. https://www.deik.org.tr/basin-aciklamalari-bakan-bolat-afrika-ile-ticaret-hacmimiz-40-7-milyar-dolara-ulasti (Erişim Tarihi: 13.02.2025).
• Eyrice-Tepeciklioğlu, E. (2019). Türk dış politikasında Afrika: temel dinamikler, fırsatlar ve engeller. Ankara: Nobel Yayınları.
• Gençoğlu, H. (2016). Güney Afrika’da Osmanlı izleri, İstanbul: Tezkire Yayıncılık.
• Hayatsever, H. (2022). Myanmar’daki görevine başlayamayan Ali Sait Akın’ın görev yeri belli oldu. 12 Nisan. Cumhuriyet Gazetesi, (Erişim Tarihi: 02.12.2022).
• Hazar, H. (2018). Sovyet tehdidinin gölgesinde Türk dış politikası Kuzey Afrika örneği. Ankara: Dış Politika Enstitüsü Yayınları.
• Hazar, N. (2016a). Türk dış politikasında Afrika. Ankara: Dış Politika Enstitüsü Yayınları.
• Hazar, N. (2016b). Türkiye-Afrika ilişkileri: Türkiye’nin dost kıtaya açılım stratejisi. (3. baskı), Ankara: Akçağ Yayınları.
• Hazar, N. (2024). Afrika açılımlarının Türk dış politikası açısından önemi ve yansımaları nedir? E. Sıvış & H. Aydın (ed.), 50 soruda Türkiye-Afrika İlişkileri (63-83). Ankara: Altınbaş Üniversitesi İştirakinde Nobel Yayınları.
• İncesu, S. (2020). Afrika açılım politikası. 30 Ocak. http://www.cumhuriyet.com.tr/yazarlar/olaylar-ve-gorusler/afrika-acilimpolitikasi-1717211 (Erişim Tarihi: 01.12.2024).
• Kavas, A. (2017). Geçmişten günümüze Afrika. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Özcan, M. & Köse, M. (2024). The Quest for balance: historical background of Türkiye-Africa relations, Insight Turkey, 26(3), 77-101.
• Sansarlıoğlu, B. (2024). Afrika ülkelerine ihracat yılın 10 ayında 15 milyar doların üzerine çıktı, 12.11.2024, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/afrika-ulkelerine-ihracat-yilin-10-ayinda-15-milyar-dolarin-uzerine-cikti/3391408# (Erişim Tarihi: 13.02.2025).
• Şimşir, B.N. (2006). Cumhuriyetin ilk çeyrek yüzyılında Türk diplomatik temsilcilikleri ve temsilcileri (1920-1950). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 22(64-65-66), 15-90.
• Tepebaş, U. (2013). Dönüşüm sürecindeki Sahra Altı Afrika: kalkınma, güvenlik ve ortaklık. İstanbul: TASAM Yayınları.
• Tepebaş, U. (e.t. 2024). 3. Türkiye-Afrika ortaklık zirvesi’nin ardından. https://tasam.org/Files/Icerik/File/Ufuk_Tepebas_3_Ortaklik_Zirvesi_sonuc_pdf_d0279dbf-2385-4438-969d-4da6c68fe09a.pdf (Erişim Tarihi: 29.12.2024).
• Türkiye Cumhuriyeti Addis Ababa Büyükelçiliği (e.t. 2024). Büyükelçilik tarihi ve önceki büyükelçilerimiz. https://addisababa-be.mfa.gov.tr/Mission/MissionChiefHistory (Erişim Tarihi: 09.10.2024).
• Türkiye Cumhuriyeti Akra Büyükelçiliği (e.t. 2024). http://akra.be.mfa.gov.tr/Mission/About, (Erişim Tarihi: 11.11.2024).
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı (e.t. 2024). Yurt dışı ziyaretler. https://www.tccb.gov.tr/receptayyiperdogan/yurtdisiziyaretler/?&page=3 (Erişim Tarihi: 28.12.2024).
• Türkiye Cumhuriyeti Darüsselam Büyükelçiliği (e.t. 2024). http://darusselam.be.mfa.gov.tr/Mission/MissionChiefHistory (Erişim Tarihi: 12.11.2024).
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı (1999). Afrika’ya açılım eylem planı. (Gözden geçirilmiş II. basım).
• Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı (e.t. 2024). Cezayir büyükelçiliği. https://cezayir-be.mfa.gov.tr/Mission/MissionChiefHistory (Erişim Tarihi: 10.11.2024).
• Türkiye Cumhuriyeti Mogadişu Büyükelçiliği (e.t.2024). http://mogadisu.be.mfa.gov.tr/Mission/About (Erişim Tarihi: 12.11.2024).
• Türkiye-Afrika İlişkileri (e.t. 2024). http://www.mfa.gov.tr/turkiye-afrikailiskileri.tr.mfa (Erişim Tarihi: 15.12.2024).
• Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesi (e.t. 2024). https://www.tccb.gov.tr/ozeldosyalar/turkiye-afrika/zirve/ (Erişim Tarihi: 20.12.2024).
• UN General Assembly Resolution 1514 (XV) (1960). Declaration on the granting of ındependence to colonial countries and peoples. 14 December. https://www.sfu.ca/~palys/UNResolution%201514.pdf (Erişim Tarihi: 05.11.2024).
• UN General Assembly Resolution, 289 A (IV) (1949). Question of disposal of the former Italian colonies. 21 November. https://www.refworld.org/legal/resolution/unga/1949/en/7706 (Erişim Tarihi: 10.10.2024).
• UN General Assembly Resolution, 387 (V) (1950). Libya: report of the United Nations commissioner in Libya; reports of the administering powers in Libya. 17 November. https://digitallibrary.un.org/record/209547?ln=ru&v=pdf (Erişim Tarihi: 10.10.2024).