Ekonomik Dirençlilikte Kadın İstihdamının Rolü: Ekonomik Karmaşıklık Endeksi Bazında Kanıtlar ve Öneriler

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 178 - 187, 18.09.2025

Hakan Eryüzlü

https://doi.org/10.70754/biibfd.1747788

Öz

Ekonomik karmaşıklık endeksi ülkenin ürettiği ürünlerin çeşitliliği ve bu ürünlerin karmaşıklığına (üretim yönünden) dayanarak, o ülkenin ekonomik gelişim potansiyelini değerlendiren bir endekstir. Gelişmiş ülkelerde endeksin diğer ülkelere göre yüksek olduğu ve gelişmiş ülkelerin de ekonomilerinin çeşitli şoklara karşı daha dirençli olduğu bilinmektedir. Bu çalışma, Türkiye’de kadın istihdamının ekonomik dirençlilik üzerindeki etkisini ekonomik karmaşıklık endeksi bağlamında incelemeyi ve 6 Şubat depremi sonrası TR63 bölgesinin (Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye) yeniden yapılandırılmasında kadın istihdamının rolünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, 1995-2022 yılları arasındaki veriler kullanılarak Türkiye özelinde kadın istihdam katılım oranı ve ekonomik karmaşıklık endeksi arasındaki ilişki analiz edilmiştir. Bu kapsamda, öncelikle seriler pozitif ve negatif şoklarına ayrıştırılmıştır. Tüm serilerin birim kök testleri yapılmıştır. Seriler arasındaki uzun dönemli ilişki tespiti içinse ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmıştır. ARDL analizi sonuçları, kadın istihdam katılım oranındaki pozitif şokların ekonomik karmaşıklık endeksi üzerinde olumlu etkisi olduğunu göstermektedir. Çalışma, Türkiye'de kadın istihdamı ile ekonomik karmaşıklık arasındaki ilişkiyi ilk kez ampirik olarak analiz etmekte ve TR63 bölgesinin deprem sonrası ekonomik dirençliliğinin artırılmasında kadın istihdamının rolüne yönelik özgün politika önerileri sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kadın İstihdamı , Ekonomik Karmaşıklık Endeksi , Ekonomik Dirençlilik

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

TÜBİTAK 1001 223K163

Kaynakça

• Aşkın, E. Ö. (2015). Kadınların İşgücü Piyasasındaki Konumlarını Etkileyen Faktörler. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 10(1), 43-66.
• Baker, S. (2020). Resilient Cities: The Role Of Women In Economic Recovery. Urban Studies, 57(3), 621-635. https://doi.org/10.1177/0042098019876543
• Başar, D. (2024). Türkiye’de Kadınların İşgücüne Katılımı: Güncel Durumun Değerlendirmesi, https://www.toplum.org.tr/turkiyede-kadinlarin-isgucune-katilimi-guncel-durumun-degerlendirmesi/ (Erişim: 07.05.2025)
• Bedük, A. (2005). Türkiye‘de Çalışan Kadın ve Kadın Girişimciliği, Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 3(12), 106-117.
• Bekiroğlu, C. (2010). Türkiye’de İşsizlik sorununun çözümlenmesinde Uygulanan Ekonomi Politikalarının Analizi. Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Kadir Has Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Berber, M. ve Eser, B. Y. (2008). Türkiye‘de Kadın İstihdamı Ülke ve Bölge Düzeyinde Sektörel Analiz, İş, Güç, Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 10(2), 1-16.
• Büyüknalbant, T. (2009). İktisadi Açıdan Kadın İşgücü ve İstihdamı ve Sorunları: Kayseri Örneği. Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
• Çokcanlı, M., & Akiş, E. (2020). Türkiye’de Beşeri Sermayenin İllerin Ekonomik Kalkınma Düzeyine Etkisi: Yatay Kesit Veri Analizi. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 21(1), 250-268. https://Doi.Org/10.37880/Cumuiibf.613850
• Dayıoğlu, M. (2024). “İşgücü Piyasasında Kadın ve Görünmez Emek”. Şehir ve Topum Dergisi, 29, 11-21. Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427–431. https://doi.org/10.2307/2286348
• Doğramacı, E. (1985). Cumhuriyet Döneminde Türk kadını. Erdem, 1(1), 111-124.
• Emeka, E. T., Asongu, S. A., & Ngoungou, Y. E. (2024). Gender Economic Inclusion, Governance Institutions And Economic Complexity In Africa. Sustainable Development. https://doi.org/10.1002/sd.2992
• Ercan, H. (2007). Türkiye'de Gençlerin İstihdamı. Uluslararası Çalışma Ofisi.
• Gözüm, P. (2024). Türkiye’de Kadın İstihdamı: Sorunlar ve Fırsatlar. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(1), 109-125.
• Hatemi-J, A. (2012). Asymmetric Causality Tests With an Application. Empirical Economics, 43(1), 447–456. https://doi.org/10.1007/s00181-011-0484-x
• Hausmann, R., Hidalgo, C. A., Bustos, S., Coscia, M., Chung, S., Jimenez, J., Simoes, A., & Yıldırım, M. A. (2014). The Atlas of Economic Complexity: Mapping Paths to Prosperity. MIT Press. (Erişim: 10.04.2025)
• Hidalgo, C. A., & Hausmann, R. (2009). The Building Blocks Of Economic Complexity. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(26), 10570-10575. https://doi.org/10.1073/pnas.0900943106
• Goldin, Claudia (2023) Nobel ödül töreni konuşması, https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/goldin/lecture/ (Erişim: 11.04.2025)
• Kabeer, N. (2020). Women’s Empowerment And Economic Development: A Feminist Critique Of Storytelling Practices In “Randomista” Economics. Feminist Economics, 26(2), 1-26.
• Karakoç, U., & Uysal Kolaşin, G. (2008). Kadın İstihdamını Artırmak İçin Girişimcilik Desteklenmeli. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar merkezi Araştırma notu 17
• Kocacık, F. ve Gökkaya, V., (2005), “Türkiye'de Çalışan Kadınlar ve Sorunları”, Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6 (1).
• Korkmaz, H. (2022). Modern Dönemde Geleneksel Kültür Kodlarının/Ataerkil Yapının Aile Hayatına Yansıması. Antakiyat, 5(1), 54-71.
• Kwiatkowski, D., Phillips, P. C. B., Schmidt, P., & Shin, Y. (1992). Testing the Null Hypothesis of Stationarity Against the Alternative of a Unit Root. Journal of Econometrics, 54(1-3), 159–178. https://doi.org/10.1016/0304-4076(92)90104-Y
• Martin, R., & Sunley, P. (2015). On The Notion Of Regional Economic Resilience: Conceptualization And Explanation. Journal of Economic Geography, 15(1), 1-42.
• Mealy, P., Farmer, J. D., & Teytelboym, A. (2019). Economic Complexity And The Green Economy. Research Policy, 48(4), 103848. https://doi.org/10.1016/j.respol.2018.10.010
• Nkoro, E., & Uko, A. K. (2016). Autoregressive Distributed Lag (ARDL) Cointegration Technique: Application And Interpretation. Journal of Statistical and Econometric Methods, 5(4), 63-91.
• OECD. (2019). Women’s Economic Empowerment: The Role of Cities. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264312004-en (Erişim: 10.04.2025)
• Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches To The Analysis Of Level Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
• Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), 335–346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
• Sbardella, A., Pugliese, E., & Pietronero, L. (2017). Economic Development And İncome İnequality: A Complex System Analysis. PLoS One, 12(9), e0182774. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0182774
• UN Women. (2020). Women’s Empowerment And Sustainable Development: A global perspective. UN Women Report. https://www.unwomen.org/en/digital-library/publications/2020/womens-empowerment-and-sustainable-development (Erişim: 02.04.2025)
• UN Women. (2024). Kadınların Güçlenmesi İlkelerinin Uygulanması Yoluyla Krizlerin Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Yönetimine İlişkin Özel Sektör Rehberi. https://eca.unwomen.org/sites/default/files/2023-03/Rehber.pdf (Erişim: 02.04.2025)
• Yıldız, G., & Yıldız, B. (2019). Ekonomik Karmaşıklık İle Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Panel Bootstrap Granger Nedensellik Analizi. Uluslararası Yönetim İktisat Ve İşletme Dergisi, 15(2), 329-340.
• Yorgun, S. (2010). Sömürü, Koruma ve Pozitif Ayrımcılıktan Çalışma Hayatının Egemen Gücü Olmaya Doğru Kadınlar: 21.Yüzyıl ve Pembeleşen Çalışma Hayatı, Sosyo-Ekonomi, 11(11), 168-190.