BİLİM VE SANAT MERKEZİ ÖĞRENCİLERİNİN GİRİŞİMCİLİK YÖNELİMLERİNİN FARKLI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 37 - 75, 31.12.2025

Osman Kaynar , Abdurrahman Berk Kaynar Zeynep Duru Görmüş

Öz

Girişimcilik, günümüzde yalnızca ekonomik bir kavram olmanın ötesine geçerek bireylerin yaşam boyu öğrenme süreçlerinde geliştirmesi gereken temel becerilerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu doğrultuda Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan öğretim programlarında da öğrencilere kazandırılması hedeflenen kritik yeterlik alanları arasında yer almaktadır. Araştırmanın amacı, Bilim ve Sanat Merkezine devam eden ortaokul öğrencilerinin bireysel girişimcilik yönelimlerini; cinsiyet, okul
türü, sınıf düzeyi, yetenek alanı, proje hazırlama durumu, anne-baba öğrenim durumu ile anne ve babanın çalıştığı sektör değişkenleri açısından incelemektir. Çalışma, 2022-2023 eğitim öğretim yılında bir Bilim ve Sanat Merkezinde öğrenim gören 45 kız ve 35 erkek olmak üzere toplam 80 öğrenciden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden nedensel
karşılaştırmalı araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler risk alma, yenilikçi ve proaktiflik alt boyutuna göre jamovi programı 2.6.2.0 versiyonunda analiz edilmiştir. Veriler “Bireysel Girişimcilik Yönelimi Ölçeği” ile toplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğrencilerin girişimcilik yönelim düzeylerinin genel olarak yüksek olduğu belirlenmiştir. Proaktiflik ve yenilikçilik alt boyutlarında öğrenciler yüksek puanlar alırken, risk alma boyutunda ise görece daha düşük puanlar elde edilmiştir. Girişimcilik
yöneliminde cinsiyet, proje hazırlama durumu ve yetenek alanı gibi bazı değişkenlere göre anlamlı farklılıklar tespit edilmiştir. Çalışma, yürütüldüğü Bilim ve Sanat Merkezine devam eden ortaokul öğrencileriyle sınırlıdır. Araştırmanın sonuçları doğrultusunda, özel yetenekli öğrencilerin girişimcilik potansiyellerinin geliştirilmesine yönelik eğitim programlarının yeniden yapılandırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Girişimcilik , Özel Yetenekliler , Ortaokul Öğrencileri , Nedensel Karşılaştırma , Bilsem

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim.

INVESTIGATION OF ENTREPRENEURSHIP ORIENTATIONS OF SPECIAL TALENTED STUDENTS IN TERMS OF DIFFERENT VARIABLES

Öz

Today, entrepreneurship is accepted as one of the basic skills that individuals should gain in lifelong learning processes by going beyond being only an economic concept; in this direction, it is among the critical competence areas aimed to be gained by students in the curricula prepared by the Ministry of National Education. The aim of the study was to examine the individual entrepreneurship orientations of secondary school students attending a Science and Art Centre in terms of gender, school type, grade
level, talent area, project preparation status, parental education level and the sector in which parents work. The study was conducted on a sample of 80 students, 45 girls and 35 boys, studying at a Science and Art Center in the 2022-2023 academic year. Causal comparative research design, one of the quantitative research methods, was used in the study. The data obtained from the research were analyzed in jamovi program version 2.6.2.0 according to the sub-dimensions of risk taking, innovation and proactivity. The data were collected with the “Individual Entrepreneurial Orientation Scale”. According to the results of the research, it was determined that the entrepreneurial orientation levels of the students were generally high. While students had high scores in the proactiveness and
innovativeness sub-dimensions, relatively lower scores were obtained in the risk-taking dimension. Significant differences were found in entrepreneurial orientation according to some variables such as gender, project preparation status and talent area. The results of the study were limited with secondary school students attending a Science and Art Centre. On the basis of these results, it was concluded
that the entrepreneurial programs for gifted must be reorganized.

Anahtar Kelimeler

Entrepreneurship , Special Talents , Secondary School Students , BİLSEM

Etik Beyan

I declare that this study is an original study; that I have acted in accordance with scientific ethical principles and rules in all stages of the study, including preparation, data collection, analysis, and presentation of information; that I have cited sources for all data and information not obtained within the scope of this study and included these sources in the bibliography; that I have not made any changes to the data used; and that I have complied with ethical duties and responsibilities by accepting all the terms and conditions of the Committee on Publication Ethics (COPE).

Kaynakça

• Aksel, İ., Bağcı, Z. (2016). “Girişimcilik Eğilimi; Bir Kamu Üniversitesinin İİBF’sinde Öğrenim Gören Son Sınıf Öğrencilerinde Bir Araştırma”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırma Dergisi, 7(5): 2120-2133.
• Akyürek, M.İ, (2020). “Özel Yetenekli Öğrencilerinin Liderlik Becerileri”. Sosyal ve Beşeri Bilimleri Dergisi, 12(2): 198-218.
• Artuğer, S., Ayazlar, G., Bahar, O. (2016). “Otel Çalışanlarının Girişimcilik Yönelimlerinin Sosyo Demografik Değişkenlere Göre İncelenmesi”. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 17(37): 37-52.
• Balaban, Ö., Özdemir, Y. (2008). “Girişimcilik Eğitiminin Girişimcilik Eğilimi Üzerindeki Etkisi”. Erişim adresi: http://www.acikerisim.lib.comu.edu.tr:8080/xmlui/handle/COMU/952: 133-147. Son Erişim Tarihi: 12.11.2023.
• Bapoğlu Dümenci S., Gürsoy, F., Aral, N. (2016). Education of Highly Gifted and Gifted Children at Preschool Period in Turkey. Kastamonu Education Journal, 24(5), 2469-2480.
• Bolton D. L., Lane, M.D. (2012). “Individual Entrepreneurial Orientation: Development Of A Measurement Instrument, Education-Training”. 54(2/3): 219-233.
• Bozkurt Ö. (2006). “Girişimcilik Eğiliminde Kişilik Özelliklerinin Önemi”. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 1(2): 93-111.
• Büyüköztürk Ş., Çakmak, E. , Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., Demirel, F.(2008). Bilimsel Araştırma Yöntemleri: Pegem Akademi. Ankara-Türkiye
• Çelik M., Karababa, A.G. (2018). “Girişimcilik Niyetlerinin Demografik Faktörlere Göre İncelenmesi”. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 13(1): 57-67.
• Doğan, N.(2013). “Türkiye’de Eğilimi: Yönelik Üniversite Bir Araştırma”. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi. İstanbul-Türkiye
• Durukan T. (2006). “Dünden Bugüne Girişimcilik ve 21. Yüzyılda Girişimciliğin Önemi”. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 25-37.
• Ercan S., Yıldıran, C. (2021). “Bireysel Girişimcilik Yönelimi Ölçeği’nin Türkçe’ye Uyarlanması”. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 16(1): 91-105.
• Eren A.S. (2016). “Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Öğrencilerinin Girişimcilik Özelliklerinin Belirlenmesine Yönelik Nicel Bir Araştırma”. Girişimcilik ve İnovasyon Yönetimi Dergisi, 1(5): 97128.
• Gençay E. (2017). “Kişilik Özelliklerinin Girişimcilik Niyetine Etkisi: Bir Araştırma”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Tokat-Türkiye.
• Geri S .(2013). “Relationship between Entrepreneurial Skills and Tendencies: A Research on Physical Education Students”, International Journal of Business and Social Science. 4(5). Güneş A. (2018). “Türkiye’de Bilim Sanat Merkezleri”. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 5(6): 185193.
• İşcan Ö. F., Kaygın, E. (2011). Üniversite Öğrencilerinin Girişimcilik Eğilimlerini Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(2), 443-462. 112494851663
• Kalik G., Kırındı, T. (2022). “Fen Bilimleri Dersinde Okul Dışı STEM Etkinliklerinin Üstün/Bilim ve Sanat Merkezi öğrencilerinin STEM’e Karşı Tutumlarına ve Girişimcilik Becerileri Üzerine Etkisi”. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 10(1): 38-63. Erişim Adresi: https://doi.org/10.56423/fbod.1058632.
• Karcıoğlu F., Kaygın, E. (2013). “Girişimcilik Sürecinde Dönüştürücü Liderlik Anlayışı: Otomotiv Sektöründe Bir Uygulama”. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(3), 1-20.
• Kaya N. (2013). “Üstün Yetenekli Öğrencilerin Eğitimi BİLSEM’ler”. Erzincan ve Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1): 115-122.
• Korkmaz O. (2012). “Üniversite Öğrencilerinin Girişimcilik EğilimleriniBelirlemeye Yönelik Bir Araştırma”. Bülent Ecevit Üniversitesi Örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 2(XIV): 209-226.
• Küçükaltan D. (2009). “Genel Bir Yaklaşımla Girişimcilik”. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 4(1): 21-30
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] (2019). “Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi”. Milli Eğitim Bakanlığı Tebliğler Dergisi, 82(2747): 390-418.
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEB] (2023). Ortaöğretim Girişimcilik Dersi Öğretim Programı. Erişim adresi: https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2023giri%C5%9Fimcilik%C3%B6%C4%9Fretimprogram%C4%B1.pdf. Son Erişim Tarihi: 10.12.2025
• Nacaroğlu O. (2020). “Özel Yetenekli ve Normal Gelişim Gösteren Öğrencilerin 21. Yüzyıl Becerilerinin İncelenmesi”. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 53 (2): 693-721.
• Naktiyok A. (2004). İç Girişimcilik: Beta Yayınları. İstanbul-Türkiye.
• Namlı S., Kaya, A. (2019). “Lisans Öğrencilerinin Girişimcilik Eğilimleri: Tra1 Alt Bölgesi Üniversiteleri Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü Üzerine Bir Araştırma”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (9): 155-174.
• Negiz N., Özdaşlı, K., Özkul, G., Alparslan, A.M. (2009). “Girişimcilik Özellikleri ve Tipleri Açısından Cinsiyet farklılıkları: SDÜ-İİBF Araştırması”. Uluslararası Disiplinlerarası Kadın Çalışmaları Kongresi, 05 – 07 Mart, Sakarya Üniversitesi Rektörlüğü. 241-251.
• Otrar M. (2023). “Bilim ve Sanat Merkezleri”. Türk Maarif Ansiklopedisi, Erişim adresi: https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/bilim -ve-sanat-merkezleri-bilsem#yazar-1. Son Erişim Tarihi: 12.02.2025.
• Öz Ceviz N., Tektaş, M., Yayla, A., Tektaş, N., Sarıkaş, A., Polat, Z. (2016). “Meslek Yüksekokullarında Öğrenim Gören Gençlerin Girişimcilik Eğilimleri Üzerine Bir Araştırma”. Eğitim ve Öğretim Araştırma Dergisi, (5): 319-331.
• Özdemir L. (2015). “Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi Öğrencilerinin Girişimcilik Eğilimlerinin Sosyo-Demografik Özellikler Açısından Değerlendirilmesi”. SDÜ İİBF Dergisi, 1(20): 41-65.
• Öztürk E., Önder, A.N., Güven Yıldırım, E. (2019). “Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Girişimcilik Özelliklerinin ve Eleştirel Düşünme Eğilimlerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Journal of Individual Differences in Education, 1(2): 89-107.
• Salik N., Kaygın, E. (2016). “Demografik Değişkenler Açısından Üniversite Öğrencilerinin Girişimcilik Eğilimlerinin Belirlenmesi: Kafkas Üniversitesi Örneği”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1): 145-162
• Sarıtaş A., Duran, G. (2017). “Üniversite Öğrencilerinin Girişimcilik Eğilimlerinin Tespitine İlişkin Bir Araştırma”. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1): 147-165. Erişim Adresi: https://doi.org/10.18506/anemon.285116.
• Şeşen H., Basım, H.N. (2012). “Demografik Faktörler ve Kişiliğin Girişimcilik Niyetine Etkisi: Spor Bilimleri Alanında Öğrenim Gören Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma”. Ege Akademik Bakış, 12: 21-28.
• Taysı K., Canbaz, S. (2014). “Önlisans Öğrencilerinin Girişimcilik Özelliklerini ve Eğilimlerini Belirlemeye Yönelik Bir Araştırma”. Electronic Journal Vocational Colleges, 4(1): 59-67. of
• Tekin M. (2009). Girişimcilik: Güney Ofset Matbaacılık. Konya-Türkiye.
• Türk Dil Kurumu [TDK] (2023). Türk Dil Kurumu Sözlükleri, Erişim adresi: https://sozluk.gov.tr/, Son Erişim tarihi: 15.08.2023.
• Türkmen M., İşbilir, U. (2014). “Üniversite Öğrencilerinin Girişimcilik Eğilimlerinin Sosyo-Demografik Özellikler Açısından İncelenmesi”. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(2): 1828.
• Uluyol O. (2013). “Öğrencilerin Girişimcilik Eğilimlerinin Belirlenmesi: Gölbaşı Meslek Yüksekokulu Örneği”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15): 349-372.
• Yalçıntaş M. (2010). Çağımızda Girişimcilik. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 5(1): 95-98.
• Yaman S., İncebacak, B.B., Tungaç, A.S. (2022). “Üniversite Öğrencilerinin Girişimcilik Eğilimleri Ölçeği’nin Ortaokul Düzeyine Uyarlanması”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (62): 208-233.