Kazakh Tribal Formation along the Lower Syrdarya Region and Historical Migration- Settlement Processes

Öz

The “Syrdarya Region” or “Syr Region’s” geographical definition denotes the Syr Darya River’s lower reaches and the Aral Sea’s eastern shores. The Kazakh tribe’s regional ethnic formation is complex and formed in several historical phases. Its history dates back to ancient ages. It was the Saka-Massagetae’s political-administration center, and Kangui clans’ land during the Early Iron Age. Turkish-origin clans/tribes migrated to the Syrdarya Region and Oghuz and Kipchak states settled there during the Early Medieval Age. The Mongol-Tatar invasion was the next regional migrative movement. The regional Turkic clans/tribes joined the subsequent ethnic formation of the “Kazakh” people. The Syrdarya Region, under the Dzungar invasion, became a large migration center and the home for a complex clan/tribe union with the Greater, Middle, and Lesser tribe Kazakhs. This study covers the history of complex relations between the clan/tribe in the Syrdarya region, which has been a center of commerce since the ancient ages.

Anahtar Kelimeler

• Syrdarya
• Saka
• Kangui
• Kipchak
• Oghuz
• Greater tribe
• Middle tribe
• Lesser tribe

Aşağı Sirderya Bölgesinde Kazak Boy Yapılanmasının Oluşumu ve Tarihî Devirlerdeki Göç-Yerleşim Süreçleri

Öz

“Sirderya bölgesi” veya “Sir bölgesi” coğrafi tanımlaması, Sirderya Nehri’nin alt kısımları ile Aral Denizi’nin doğu kısmı için kullanılmaktadır. Sirderya bölgesindeki Kazak boylarının etnik oluşumu oldukça karmaşık olup, etnik terkibi bakımından birkaç tarihî aşamadan meydana gelmiştir. Sirderya bölgesinin tarihi antik çağlara kadar uzanmaktadır. Erken Demir Çağı’nda bölgenin Saka- Massaget etnik gruplarının siyasi-idari merkezi ve Kangüy boylarının yurdu olduğu bilinmektedir. Erken Orta Çağ döneminde Sirderya bölgesine Türk kökenli boyların göç etmesiyle bölgeye Oğuz, Kıpçak devletleri yerleşmiştir. Bölgedeki bir sonraki göç hareketi Moğol-Tatar istilasıyla ilişkilidir. Sir bölgesindeki Türk boyları daha sonraki dönemlerde “Kazak” halkının etnik oluşumuna katılmıştır. Cungar istilasının etkisi altında Sir bölgesi büyük bir göç merkezi hâline dönüşmüştür. Bölge Ulu Cüz, Orta Cüz, Küçük Cüz Kazaklarından oluşan karmaşık bir boy bileşimine ev sahipliği yapmıştır. Bu araştırma, antik çağlardan bu yana ticaretin merkezi olan Sirderya bölgesindeki kabile ve boylar arasındaki karmaşık ilişkilerin tarihini kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sirderya
• Saka
• Kangüy
• Kıpçak
• Oğuz
• Ulu Cüz
• Orta Cüz
• Küçük Cüz

Kaynakça

1. Agadzhanov, Sergey. “K Etnicheskoi İstorii Oguzov Srednei Azii i Kazakhstana.” İzvestia Akademia Nauk, Turkemnskoi SSR, Seria Obshestvennih Nauk, no. 4, 1977, pp. 22-32.
2. Agadzhanov, Sergey. Ocherki İstorii Oguzov i Turkmen Srednei Azii ІХ-ХІІІ vv. Ylem, 1969.
3. Ajighali, Serik. “Ocherk Etnicheskoy İstorii Aridnoy Zonı Aralo-Kaspiya (v svete problem etnogeneza) istoriya i kul’tura Aralo-Kaspiya.” Sbornik Statey, no. 1, Kus jolı, 2001, pp. 7-37.
4. Al Balâdhuri, al-Imâm abu-l’Abbâs Ahmad ibn-Jâbir. Kitâb Futûh al-Buldân. Trans. F.C. Murgotten, The Origins of the Islamic State, vol. 2, Columbia University Press, 1924.
5. Al-Kashgari, Mahmud. Turіk Tіlіnіn Sozdіgі. Trans. A. Yegubai, Hant, 1997.
6. Aristov, Nikolai. Zametki Ob Etnicheskom Sostave Tyurkskih Plemen I Narodnostey I Svedeniya Ob Ih Chislennosti. Tipografiya S.N. Hudekova, 1897.
7. Aziatskaya Rossia. Izdanie pereselencheskogo upravleniya glavnogo upravleniya zemleustroystva i zemledeliya. Ed. G.V. Glinki, no. 1, Tipografii Tovarishestva, 1914.
8. Banguoğlu, Tahsin. “Oğuzlar ve Oğuzeli Üzerine.” Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, 1962, pp. 20-34.

9. Barthold, Vasili. Istoriya Kul’turnoy Jizni Turkestana. Izdatel’stvo Akademia Nauk SSR, 1927.
10. Bernshtam, Aleksandr. Istoriko-arheologicheskie ocherki Pamiro-Alaya i Tsentral’nogo Tyan’ – Shanya. Materialı i issledovaniya po arheologii SSSR, 1952.
11. Bernshtam, Aleksandr. “Arheologicheskie rabotı v yujnom Kazahstane.” Kratkoe Soobşenie Instituta Istorii Material’noy Kul’turı Im. N.Ya.Marra ANSSSR, no. XXVI, 1949, pp. 131-133.
12. Beyhaki, Аbu-l-Fazl. Istoriya Masuda (1030-1041). Trans. A.K. Arends, Nauka, 1969.
13. Bichurin, Nikita. Sobranie Svedeniy O Narodah, Obitavşih V Sredney Azii v Drevnie Vremena. vol.1, Tipografia Voenno Uchevnix, 1831.
14. Czegledy, Karoly. Turan Kavimlerinin Göçü. Trans. G. Karaağaç, Turan Kültür Vakfı Yayınları, 1999.
15. Durmuş, İlhami. İskitler. Akçağ Yayınları, 2012.
16. Erjanov, Jamishan. Sunaktar jane Sunak kalasy. Ghılım, 1996.
17. Golden, Peter B. Türk Halkları Tarihine Giriş. Trans. O. Karatay, KaraM Yayıncılık, 2002.
18. Gumilev, L. Sergey. Hazar Çevresinde Binyıl. Trans. A. Batur, Selenge Yayınları, 2003.
19. Gündoğdu, Abdullah. “Bozkır Halklarında Devlet Fikrinin Doğuşu ve İşleyişi, Bulkaktan Tınçlığa Kargaşadan Esenliğe.” Kökler Yay Çeken Kavimlerin Şafağı, vol. 3, ed. Sergen Çirkin, Ötüken Yayınları, 2021, pp. 364-410.
20. Hamadânî, Rashîd al-Din Fadullâh. Oguz-name. Trans. R.M. Shukyurova, Jelm, 1987.
21. Hanykov, Nikolai. Opisanie Buharskogo Hanstva. V tipografii Imperatorskoi Akademii Nauk, 1843.
22. Horoshkin, Aleksandr. “Kızıl-kum: istoriki-etnograficheskiy ocherk.” Turkestanskie vedomosti, no. 18, 1873, pp. 70-71.
23. Idrîsî, Ebu Abdullah Muhammed. Kitâbû Nüzheti-l Müştâk fi İhtiraki’l Afâk, ed. Sir Kenelm Dihby, Medici Press, 1592.
24. Ismagulov, Orazak. Etniçeskaya genogeografiya Kazahstana. Nauka, 1977.
25. Ismagulov, Orazak. Naseleniya Kazahstana Ot Bronzı Do Sovremennosti. Nauka, 1970.
26. Joldasbaev, Saiden. “Syghanaktyn syryn ashayyk.” Alash: Tarihi. Etnologiyalık Jurnalı, no. 3, 2006, pp. 40-49.
27. Kafalı, Mustafa. “Cuci Ulusu ve Ak Orda (Altın Orda), Gök Orda Hanlıkları.” Tarih Dergisi, no. 24, 2011, pp. 59-68.
28. Kafalı, Mustafa. Altın Orda Hanlığının Kuruluş ve Yükseliş Devirleri. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1976.
29. Kazahsko-Russkie Otnosheniya v XVIII-XIX vekah 1771-1867 godı. Sbornik dokumentov i materialov. Nauka, 1964.
30. Konyratbaev, Auelbek. Kazak Eposy jane Turkologiya. Nauka, 1987.
31. Levina, Ludmila. Keramika Nijney i Sredney Sirdar’i V I Tısyacheletii n.e. Nauka, 1971.
32. Levina, Ludmila. Etnokul’turnaja istoriya Vostochnogo Priaral’ja. I tysjacheletie do n.e. – I tysjacheletie n.e. Vostochnaya literatura, 1996.
33. Levshin, Aleksey. Opisanie Kirgiz-Kazach’ih Ili Kirgiz-Kaysatskih Ord I Stepey. Sanat, 1996.
34. Maksheev, Aleksey. Puteshestvie Po Kirgizskim Stepyam i Turkestanskomu Krayu. Voennaia Tipografia, 1896.
35. Marvazî, Sharaf al Zaman Tâhir. Sharaf al Zaman Tâhir Marvazî on China, the Turk and India. Trans. V. Minorsky, Royal Asiatic Society, 1942.
36. Materialı po kirgizskomu zemlepol’zovaniyu Semipalatinskiy oblast’. Tipo-litografiya Hudojestvenniy Pechat, 1909.
37. Materialı po kirgizskomu zemlepol’zovaniyu Sir-Dar’inskaya oblast’. Ed. P. Skpyplev, Tipo-litografiya V.M. Il’ina, 1912.
38. Meyer, Lev. Materialı Dlya Geografii I Statistiki Rossii, Sobrannıe Ofitserami General’nogo Shtaba. S. 1. Kirgizskaya step, Orenburgskogo Vedomostva, 1865.
39. Minorsky, V. (trans.). Hudûd al Âlam, ed. C.E. Bosworth, A Persian Geography, 372 A.H./982 A.D. 1970.
40. Omarbekov, Talas, et al. Kerderi, Ru-Taipalar Tarihi. vol. 3, Alas ru-taipalar tarin zertteu ortalygy, 2006.
41. Peacock, A.C.S. Early Seljuq History a New Interpretation. Routledge Studies in the History of Iran and Turkey. Routledge, 2010.
42. Radlov, Vasili. Etnograficheskiy obzor tyurkskih plemen Yujnoy Sibiri i Dzungar ii. Tipo-litografiya Mihailova i Makushina,1887.
43. Rostovtzeff, Michael. Iranians and Greeks in South Russia, Clarendon Press, 1922.
44. Rychkov, Petr. Topografiya Orenburgskoy Gubernii, 2-oe izdanie. Tipo-litografiya V. Breslina, 1887.
45. Samoylovich, Aleksandr Nikolaevich. “Kazak Kelimesi Hakkında.” Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, vol. V, no. 95, 1957, pp. 95-104.
46. Sizdikov, Bagdaulet. “M.Ö. 1. Binde Avrasya Boskırlarında Yaşayan Atlı Göçebe Kavimlerin Zırhları.” bilig, no. 90, 2019, pp. 1-19.
47. Sümer, Faruk. Oğuzlar-Türkmenler, Tarihleri-Boy Teşkilatı-Destanları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1999.
48. Tatishev, Vasılı. Izbrannie Trudi Po Geografii Rossii. İzdatel’stvo Geograficheskoy Literaturi, 1950.
49. Togan, Zeki Velidi. “The Origins of The Kazaks and the Ôzbeks.” Central Asian Survey, ed. H.B. Paksoy, vol. 11, no. 3, 1992, pp. 83-100.
50. Togan, Zeki Velidi. İbn Fadlan’s Reisebericht. Deutche Morgenlandiche Gesselschaft, Kommissionsverlag F.A, 1939.
51. Togan, Zeki Velidi. Oğuz Kağan Destanı, Burhaneddin Basımevi, 1936.
52. Tolstov, Sergey. “Goroda Guzov.” Sovetskaia Etnographia, no. 3, Akademia Nauk SSR, 1947, pp.55-102.
53. Tolstov, Sergey. Drevniy Harezm. Opit istoriko-arheologicheskogo issledovaniya. Izdaniya MGU, 1948.
54. Tolstov, Sergey. Po Drevnim Del’tam Oksa i Yaksarta. Izdatelstvo Vostochnoy literaturı, 1962.
55. Tolstov, Sergey. Po Sledam Drevne Harezmskoy Sivilizatsii. Izdatelstvo Akademii Nauk, SSSR, 1948.
56. Tynyshbaev, Mukhamedzhan. Materialı k İstorii Kirgiz-Kazahskogo Naroda. Vostochnoe otdelenie Kirgizskogo Gosudarstvennogo Izdatel’stva, 1925.
57. Vainberg, Bella. Ethnogeografia Turana v Drevnosti VІІІ v. Do.nashei erı. – VІІІ V. nashei erı. Vostochnaya literatura, 1999.
58. Vishnevskaya, Olga. Kul’tura sakskih plemen nizov’ev Sirdar’i v VII-V vv. do n.e. po materialam Uygaraka. Nauka, 1973.
59. Yeleuov, Madiyar, and Mirzahan Egamberdiyev. “Ortaçağ Taraz’da Son Arkeolojik Kazılar Sonucunda Bulunan Sikkeler Üzerine Bir İnceleme.” bilig, no. 95, 2020, pp. 211-239.
60. Zhirmunsky, Viktor. Oguzskii Geroicheskii Epos I «Kniga Korkuta». İzbrannie Trudı, Nauka, 1974.