The Gagauz of Edirne

Yıl 2025, Sayı: 114, 53 - 88, 31.07.2025

Evrim Kaşıkçı

https://doi.org/10.12995/bilig.8080

Öz

The environment provides by Pax Ottomana across the vast geography of the Ottoman Empire encouraged the coexistence of diverse ethnic and religious communities which contributed to the development of a culture of coexistence and created a legacy whose traces are still felt. The Gagauz people were a part of the region’s rich Ottoman cultural heritage. However, their absence from records complicates researching their past. This study, which was designed in the form of cultural analysis, aims to identify and map the pre-migration Gagauz settlements in Edirne region. The research data includes official records, archives and bibliography and the examination of accessible maps to determine the settlements of the Gagauz community. The data were thematically transformed into findings, summarized and interpreted according to their characteristics. As part of the study, charts and maps were produced to document the former and current names of the historical Gagauz settlements in Edirne region.

Anahtar Kelimeler

The Gagauz of Edirne , migration , cultural heritage , cultural space , exchange

Edirne Gagauzları

Öz

Osmanlı İmparatorluğu’nun geniş coğrafyasında Pax Ottomana ile sağlanan ortam, farklı etnik ve dinî toplulukların bir arada yaşamasını teşvik etmiştir. Bu süreç, zamanla birlikte yaşama kültürünün oluşmasına katkı sağlamış ve günümüzde izleri hissedilmeye devam eden bir miras oluşturmuştur. Edirne’de yaşamış olan Gagauzlar da bölgedeki zengin Osmanlı kültür mirasının bir parçasıdır. Ancak, kaynaklarda Gagauz olarak kayıt altına alınmamış olmaları, geçmişlerini araştırmayı zorlaştırmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden birisi olan kültür analizi biçiminde desenlenen bu çalışma, Edirne bölgesindeki göç öncesi Gagauz yerleşimlerini tespit etmeyi ve haritalandırmayı amaçlamaktadır. Araştırma verileri, Osmanlı dönemi ve günümüzde ulaşılabilen haritaların incelenmesi, bu haritalardaki yerleşim ve yerleşimcilere ilişkin resmî kayıt, arşiv ve farklı ülke alan yazınlarındaki kaynakça taramalarını içermektedir. Elde edilen veriler özelliklerine göre tematik olarak bulgulara dönüştürülmüş, özetlenmiş ve yorumlanmıştır. Çalışma kapsamında, günümüz uluslararası sınırları ve ülke idari bölümleri göz önünde bulundurularak, Edirne bölgesindeki tarihi Gagauz yerleşimlerinin kaynaklarda yer alan eski ve yeni adlarını da içeren tablolar ve haritalar oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Edirne Gagauzları , göç , kültürel miras , kültürel mekân , mübadele

Kaynakça

• Argunşah, Mustafa. “Gagauzların Tarihi.” Türkler Ansiklopedisi, vol. 20, Yeni Türkiye Yayınları, 2002, pp. 391-421.
• Baltsiotis, Lambros. “Dilin Sınırı Dil-Kültür Grupları ve Trakya’daki Azınlık Dilleri.” Meriç’in İki Yakası, eds. Müfide Pekin, and Kōnstantinos Tsitselikēs, Lozan Mübadilleri Vakfı Yayınları, 2008, pp. 78-83.
• Baltsiotis, Lambros. “The Discovery of New Greeks. The Cases of Gagauz in Moldova and “Pontians” in Turkey.” International Journal of Sport Culture and Science, vol. 2, no. 4, 2014, pp. 6-35.
• Barkan, Ömer Lütfi. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Bir İskân and Kolonizasyon Metodu Olarak Sürgünler.” İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, vol. 15, no. 1-4, 1953, pp. 209-37.
• Barkan, Ömer Lütfi. “Tarihî Demografi Araştırmaları and Osmanlı Tarihi.” Journal of Turkology, vol. 10, 1953, pp. 1-26.
• BTTDD: Batı Trakya Türkleri Dayanışma Derneği. “Batı Trakya Haritası.” 1 May 2024, http://www.bttdd.org.tr/bati-trakya/harita.html.
• Baydar, Fahrettin. “Şerbettar Köyü’nün Yunan Misafirleri.” Edirne Gündem, 27 Nov 2023, www.gundemedirne.com/serbettar-koyu-nun-yunan-misafirleri/18160/.
• Boev, Emil. “Surguçite – Realnost I Priumitsi.” Sveta Na Çoveka. Sbornik V Çest Na Prof. İvaniçka Georgieva, eds. D. Macarov, and K. Stoilov, vol. 1, Universitetsko İzdatelstvo Sveti Kliment Ohridski, 2008, pp. 1-11.
• Bulgar, Stepan Stepanoviç. “Besarabya ve Yunanistan Gagauzları: Tarihi-Kültürel Karşılaştırmalı Bir Analiz.” Tehlikedeki Türk Dilleri 2A: Örnek Çalışmalar, eds. Süer Eker, and Ülkü Çelik Şavk, trans. Bülent Hünerli, vol. 2, Uluslararası Türk Akademisi, 2016, pp. 247-57.
• Bulgar, Stepan Stepanoviç. “Gagauzıy Gretsiya.” Gagauzıy, eds. M. N. Guboglo, and E. N. Kvilinkova, Nauka, 2011, pp. 216-20.
• Cebeci, Ahmet Hasan. XVI. Yüzyıl Osmanlı Tahrir Defterlerine Göre Gagauzlar. PhD diss., Gazi University, 2008.
• Cin, Turgay. “Milletlerarası İlişkilerde Yunanlılaştırma Faaliyetlerine (Asimilasyona) İlişkin İki Örnek: Kalaşlar ve Gagavuzlar.” Karadeniz Araştırmaları, no. 25, 2010, pp. 11-50.
• Çokona, Ari. 20. Yüzyıl Başlarında Anadolu ve Trakya’daki Rum Yerleşimleri.Literatür Yayınları, 2016.
• Diribaş, Onur. Yunanistan Evros (Meriç) Bölgesi Orestiada (Kumçiftliği) Kazası Gagauzları Halk Edebiyatı ve Folkloru. Paradigma Akademi, 2020.
• Filippidou, Eleni, et al. “Formulations and Reformulations of the Triune of Dance «Bounartzia» or «Paytuska» of Gagavouzides of Oinoi at Evros-Sintheseis Kai Anasintheseis Tou Trisipostatou Tou Horou «Bunartzia» I «Paytouska» Ton Gagavouzidon Tis İnois Evrou.” Ethnologhia on-line, vol. 5, 2014, pp. 1-29, https://www.societyforethnology.gr/site/pdf/Syntheseis_kai_Anasyntheseis_tou_Trisypostatou_Chorou_Mpounartzia.pdf.
• Filippidou, Eleni. Diashizontas Ta Sinora Enonontas Tous Anthropous. Kivernitiki Proseggisi Tou Chorou Sto Gamilio Thrakiko Dromeno “K’na” Ellada Kai Tourkia. PhD diss., National and Kapodistrian University of Athens, 2019.
• Filippidou, Eleni. Horos Kai Taftotiki Anazitisi: Taktikes Epipolitismou Kai Epanafiletismou Ton Gagavouzidon Stin Oinoi Evrou. MA thesis, National and Kapodistrian University of Athens, 2011.
• Filippidou, Eleni. Mousikohoreftiki Paradosi Kai Metashimatismos: I Periptosi Tou Choriou Nea Vissa Orestiadas Tou Nomou Evrou, Istoriki-Sigkritiki Kai Morfologiki Proseggisi. BA thesis, National and Kapodistrian University of Athens, 2006.
• Fotev, Georgy. “Iz Blizkoto Minalo Na Trakiya. (Spomeni I Lichni Proizvedeniya).” Trakıı̆Skı Sbornıkŭ, vol. 3, Pechatnıtsa B. A. Kozhukharovŭ, 1930, pp. 76-97.
• Fotev, Georgy. “Za Gagauzite v Odinsko.” Nauçen Arhiv na İnstituta za Etnologiya i Folkloristika s Etnografski muzey pri Bılgarskata Akademiya na Naukite, 1903.
• Georgantzis, Petros. Proksenika Arheia Thrakis. vol. A, Xanthi (İskeçe) Belediyesi, 1998.
• Georgantzis, Petros. Proksenika Arheia Thrakis. vol. B, Xanthi (İskeçe) Belediyesi, 1999.
• Georgantzis, Petros. Proksenika Arheia Thrakis. vol. C, Xanthi (İskeçe) Belediyesi, 2000.
• Georgiev, Galin, and Dinka Angelova. “Jizneniyat Svyat na Gagauzite ot Grad Yambol, Chast I: Preselvane i Adaptatsiya, Grupi i Granitsi.” Bılgarska Etnologiya, vol. 66, no. 2, 2020, pp. 134-54.
• Georgiev, Galin, and Dinka Angelova. “Odrinskite Gagauzi i Tehnite Potomtsi v Yambolsko i Svilengradsko: İstoriko-Kulturni Aspekti v Razvoya na Traditsiite i İdentiqnostta im.” Migratsii ot Dvete Strani na Bılgaro-Turskata Granitsa: Nasledstva, İdentiqnosti, İnterkulturni Vzaimodeystviya, Institut za Etnologiya i Folkloristika s Etnografski Muzey pri Bılgarskata Akdemiya na Naukite, 2012, pp. 248-68.
• Georgiev, Galin, and Dinka Angelova. “Pesni i Granitsi vıv Vsekidnevnata Kultura na Gagauzite ot İztoçna Trakiya V Naçaloto na XX Vek.” Bılgarski Folklor, no. 2, 2016, pp. 179-202.
• Georgiev, Galin, and Dinka Angelova. “Jizneniyat Svyat na Gagauzıte ot Grad Yambol Chast II: Identıfıkatsıonnıte Stragegii kato Vsekidneven Grupov Opıt.” Bılgarska Etnologiya, vol. 67, no. 1, 2021, pp. 100-18.
• Gerlach, Stephan. Türkiye Günlüğü (1577-1578). ed. Kemal Beydilli, trans. Turkis Noyan, vol. 2, Kitap Yayınevi, 2019.
• Gürgendereli, Rıfat. “Yunanistan Kum Çiftliği (Orestiada) Urlu (Thourio) Köyünde Gagauzlar.” 4. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu, 2013, pp. 277-86.
• Hünerli, Bülent. “Gagauzlar ve Lozan Mübadelesinin Pek Bilinmeyen Bir Yönü: Yunanistan Gagauzları.” Mübadil Kentler: Türkçe Konuşan Rum Ortodokslar, ed. Yonca Cingöz, Lozan Mübadilleri Vakfı, 2019, pp. 87-100.
• Iordanoglou, Anastasios. “Oi Gagkaoúzoi kai i Katagogí Tous.” Deltío Kéntrou Mikrasiatikón Spoudón, vol. 5, 1984, pp. 391-409.
• Isov, Myumyun. The Most Different Neighbour. The Isis Press, 2022.
• Ivanov, P. “İz Etnografskite Belejki i Nablyüdeniya Za Jivota na Bılgarskite Bejanci ot Odinsko: Turkoglasni Bılgari v Odrinsko.” Bılgari Bejantsi I Etnokulturni Traditsii Xix-Xx Vek, Systavitelstvo I Redaktsiya Margarita Vasileva, vol. V, Akademiçno İzdatelstvo “Prof. Marin Drinov”, 2010, pp. 108-17.
• Jireček, Konstantin. “Nyakolko Belejki Vırhu Ostatıtsite ot Peçenezi, Kumani, Kakto i Vırhu Tıy Nareçenite Narodi Gagauzi i Surguçi v Dneşna Bılgariya.” Periodiçesko Spisanie na Bılgarskoto Knijovno Drujestvo v Sredets, vol. 7, no. 22-23, 1890, pp. 211-41.
• Karapetrov, Petăr. “20 Yıl Önce (18 Şubat 1879) Edirne.” Bulgar Gözüyle Edirne, ed. and trans. Hüseyin Mevsim, Kitap Yayınevi, 2012, pp. 53-72.
• Karayovov, Toma. “Materiali za İzuçavane Odrinskiya Vilayet.” Sbornik za Narodni Umotvoreniya, Nauka i Knijnina, vol. 19, 1903, pp. 1-192.
• Karpat, Kemal. “Gagauzlar.” TDV İslam Ansiklopedisi, vol. 13, 1996, pp. 288-91.
• Karpat, Kemal. Osmanlı Nüfusu 1830-1914. Timaş Yayınları, 2010.
• Kaşıkçı, Evrim. “Ancient Gagauz Settlements Associated with the Edirne Region in the Sources.” Google My Maps, Accessed 1 May 2024, https://www.google.com/maps/d/u/0/edit? hl=tr&mid=1ckEiFPJS8YNpVRl8tIKeE525J80mF7A&ll=41.523.906.501855144%2C26.452.716.46057426&z=10.
• Kaşıkçı, Evrim. Nehrin Ötesi: Yunanistan Kumçiftliği (Orestiada) Gagauzları Halk Kültürü. Ed. Mümin İsov, Trakya Üniversitesi Balkan Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2023.
• Kaşıkçı, Evrim. Yunanistan Kumçiftliği (Orestiada) Gagauzları (Tarih, Dil, Kültür). PhD diss., Trakya University, 2021.
• Kazancıgil, Ratip et al. Edirne Vilâyet Sâlnâmesi: Edirne İl Yıllığı: H. 1319-M. 1901. vols. 1-2, Edirne Valiliği Kültür Yayınları, 2014.
• Kiepert, Heinrich et al. “Carte générale de l’Empire Ottoman en Europe et en Asie.” David Rumsey Map Collection, 1867, https://www.kisa.link/voLHC.
• Kolarova, Yordanka. “Iz Gagauzkiya Folklor na Selo Olpasha, Odrinsko (Materiali).” Fïlologïya, no. 10-11, 1982, pp. 108-14.
• Kolarova, Yordanka. “Zvatelnata Forma Na Liçnite İmena V Gagauzkiya Govor Na Selo Olpaşa, (Odrinsko).” Fïlologïya, no. 12-13, 1983, pp. 130-33.
• Kozaridis, Christos. Emeis Oi Gagavouzides, Taftotites-İstorikes Piges kai i Poreía MasMesa Sto Hróno. Paratiritis tis Thrakis, 2009.
• Kritovulos. Kritovulos Tarihi (1451-1467). Trans. Ari Çokona, İş Bankası Yayınları, 2012.
• Kvilinkova, Elizaveta Nikolaevna. “Yunanistan Gagauzlarının Dilbilimsel Kimlikleri Ve Halk Türküleri Üzerine.” Tehlikedeki Diller, vol. 3, no. 3, 2014, pp. 29-44.
• Kvilinkova, Elizaveta Nikolaevna. “Yunanistan Gagauzlarının Peri Masallarının Özellikleri Üzerine.” Tehlikedeki Diller, vol. 3, no. 3, 2014, pp. 45-53.
• Lamposiadis, G. I. Apo Adrianoupolews Eis Loule Vourgazion. vol. 1, Thrakika, 1911.
• Mladenov, Kiril. “Odrinskite Gagauzi.” Arhiv za Poseliştni Prouçvaniya, year 1, no. 4, 1938, pp. 51-61.
• Moshkov, Valentin Alexandroviç. Balkan Yarımadasında Türk Kavimleri. Trans. Elena Ivanova, Manas, 2006.
• Moshkov, Valentin Alexandroviç. “Turetskiia Plemena na Balkanskom Poluostrove, Otçet o Poezdke na Balkanskom Poluostrov Letom 1903 g.” İzvestiya Russkogo Geografiçeskogo Obşçestva, vol. 11, no. 3, 1904, pp. 399-436.
• Nişanyan, Sevan. Türkiye Yer Adları Sözlüğü: İndex Anatolicus. Liberus Kitap, 2023.
• NTV. “Yunanlar Atalarının Köyünü Ziyaret Edip Geçmişte Düğünlerin Yapıldığı Çeşme Başında Halay Çekti.” 28 Nov 2023, www.ntv.com.tr/n-life/kulturve-sanat/yunanlar-atalarinin-koyunu-ziyaret- edip-gecmiste-dugunlerinyapildigi-cesme-basinda-halay-cekti,a9xzTHUCgEmy4HYY2ejUNg.
• Oğuz, Öcal. “Folklor ve Kültürel Mekân.” Millî Folklor, vol. 19, no. 76, 2007, pp. 30-32.
• Olbasali, Vasiliki. Oi Nkankavoúzides Tou Nomoú Évrou: I Poreía Diamórfosis Kai Metexélixis Tou Periechoménou Mias Syllogikís Taftótitas, Me Émfasi Stin Paideía Kai Ston Politismó. MA thesis, Democritus University of Thrace, 2020.
• Özkılınç, Ahmet et al. Osmanlı Yer Adları I: Rumeli Eyaleti (1514-1550). Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2013.
• Radova Karanastas, Olga. “Osmanlı-Rusya-Moldavya Davranışları Çerçevesi İçerisinde Güney-Doğu Avrupa Gagauzlarının Etnik Tarihi.” TURANSAM, vol. 4, no. 15, 2012, pp. 142-49.
• Razboynikov, Anastas. Naradnostniyat Obraz na Istoçniya Dyal ot Zapadna Trakiya. Ministerstvo na Narodnoto Prosveştenie, 1944.
• Razboynikov, Anastas, and Spas Razboynikov. Naselenieto na Yujna Trakiya s Ogled Narodnostnite Otnoşeniya v 1830, 1878, 1912 i 1920 Godina. Karina M., 1999.
• Robev, Nikola. “Trakiyskite Gagauzi.” Vekove, no. 3, 1988, pp. 36-45.
• Slaveykov, Petko. “Svedeniya za Trakiya i Osobeno za Odrinska Eparhiya i Odrin.” Napredık, 7 Dec.1874.
• Soysal, İsmail. Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları (1920-1945). Vol. 1, Türk Tarih Kurumu, 2000.
• Stanford, Edward. “The Sea of Marmara.” Stanford’s Geographical Establishment, 1901, https://www.kisa.link/HDuLy.
• Tanasoğlu, Dionis. “Gagauzlar.” Türkler Ansiklopedisi, vol. 20, Yeni Türkiye Yayınları, 2002, pp. 422-29.
• Temel, Burcu. “Gagavuzlar Yaşadığı Eski Köylerini Unutmadı.” Edirne Haber, 27 Nov 2023, www.edirnehaber.org/gagavuzlar-yasadigi-eski-koyleriniunutmadi/55974/.
• 3rd Military Mapping Survey of Austria-Hungary. “Index Sheet of the General Map of Central Europe.” Lazarus Digital Maps, 1910, http://lazarus.elte.hu/hun/digkonyv/topo/3felmeres.htm.
• Todorova, Maria Nikolaeva. Balkani--Balkanizım. Universitetsko İzdatelstvo Sveti Kliment Ohridski, 2004.
• Turcitu, Claudiu Victor. Oi Tospkóthonoi Opthódoxoi Plithszmoí Dia Valkánia Ios 19os Aión: Oi Nkankaoúzoi Kai Oi Kapamanlíder. PhD diss., National and Kapodistrian University of Athens, 2017.
• Yenişehirlioğlu, Filiz Çalışlar. “Osmanlı Kültür Tarihi Araştırmaları ve Öneriler.” Tarih Okulu, vol. 2011, no. 11, 2011, pp. 9-11.