Diplomatic Elements in Qarakhanid Foreign Policy toward the Saljuqs in the 11th–12th Centuries

Yıl 2026, Sayı: 116, 213 - 232, 30.01.2026

Aliya Almagambetova Aydın Usta , Gulnara Khabizhanova

https://doi.org/10.12995/bilig.8272

Öz

Diplomacy was in its formative stages during the Middle Ages, and states used advanced diplomatic tools in their interactions. Diplomatic methods such as treaties, mediation, marriage alliances, and cooperation offered distinct advantages and reflected the role and position of a country in the international arena. Analyzing the interstate relations of the Qarakhanids and Saljuqs, we found that they initially had similar state structures, cultural and economic traditions, and religion, but evolved in different directions as a result of their interactions. This article argues that the diplomatic methods and tools used by a state reflect its level of internal development and affect the effectiveness of its actions. Moreover, the article offers a new holistic perspective on interstate relations in the Turkic world.

Anahtar Kelimeler

Qarakhanids , Saljuqs , medieval diplomacy , interstate relations , diplomatic methods

Etik Beyan

This article is based on the ongoing doctoral dissertation titled “Vneshnaja politika Karahanidskogo gosudarstva [Foreign Policy of the Qarakhanid State]”, prepared by Aliya Almagambetova under the supervision of Prof. Dr. Gulnara Khabizhanova and Prof. Dr. Aydın Usta.

11-12. Yüzyıllarda Karahanlıların Selçuklulara Yönelik Dış Politikasındaki Diplomatik Unsurlar

Öz

Orta Çağ diplomasisi henüz gelişme aşamasındaydı ve devletler etkileşimleri için ileri düzey araçlar kullanıyordu. Anlaşmalar, arabuluculuk, evlilik ittifakları ve iş birliği gibi diplomatik yöntemler,
Orta Çağ›a özgü özel niteliklere sahipti ve ülkenin uluslararası arenadaki rolünü ve konumunu gösteriyordu. Anlatıları karşılaştırmalı olarak analiz ederek ve ele alarak, başlangıçta benzer devlet yapısına, kültürel ve ekonomik geleneklere ve dine sahip olan, ancak karşılıklı etkileşim dönemlerinde evrim geçiren Karahanlılar ve Selçukluların devletler arası ilişkilerinden bazı örnekler sunduk. Çalışma, devletler tarafından kullanılan diplomatik yöntem ve araçların bir ülkenin iç gelişmişlik düzeyini yansıttığı ve uygulanan adımların etkinliğini etkilediği sonucuna varmaktadır. Bu, Türk dünyasında devletler arası ilişkilerin bölgesel aşamasının tüm resmini yeniden yapılandırma fırsatı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Karahanlı , Selçuklu , Orta Çağ diplomasisi , devletler arası ilişkiler , diplomatik yöntemler

Etik Beyan

Bu makale Prof. Dr. Gulnara Khabizhanova ve Prof. Dr. Aydın Usta danışmanlığında Almagambetova Aliya tarafından hazırlanmakta olan “Vneşnaya politika Karahanidskogo gosudarstva [Karahanlı Devletinin Dış Siyaseti]” başlıklı doktora tezine dayanmaktadır.

Kaynakça

• Agadzhanov, Sergey. Gosudarstvo Sel’dzhukidov i Srednyaya Aziya v XI—XII vv. Nauka, Glavnaya redaktsiya vostochnoy literatury, 1991.
• Al-Bundārī, Alfatkh. Tārīkh-i dawlat as-Saljuq. Maktabat al’-Mausuat, 1900.
• Al-Dawoody, Aḥmad. “Non-International Armed Conflicts under Islamic Law: The Case of ISIS.” Islam and International Criminal Law and Justice, ed. Tallyn Gray, Torkel Opsahl Academic EPublisher, 2018.
• Al-Ḥusainī, Sadr ad-Din. Soobshcheniya o Sel’dzhukskom gosudarstve, slivki letopisey, soobshchayushchikh o sel’dzhukskikh emirakh i gosudaryakh. Perevod Z. M. Buniyatova. Vostochnaya Literatura, 1980, https://www.vostlit.info/Texts/rus/Selguk/frames4.html.
• Al’-Isfahāni, Muʿizuddin. Nuṣrat al-fatra wa ‘uṣrat al-fiṭra. I-II v. Al-Furkan, 2019.
• Al-Qarshy, Jamāl. al-Mulhaqāt bi-s-Ṣurāh. Dayk-Press, 2005.
• Al-Qorʾan al’-Karim. “Al-Mu’minun.” 23 surah, 5 ayat, https://Qorʾan.com/23?startingVerse=5.
• Ayan, Ergin. “Karahanlıların Selçuklu Egemenliğine Girme Süreci.” Manas Journal of Social Studies. vol. 4, no, 3, 2015, pp. 1-29, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/577205.
• Ayan, Ergin. “Karahanlı Hânedân Üyelerinin Gazneliler ve Selçuklularla Sıhriyeti.” Manas Journal of Social Studies. vol. 4, no. 5, 2015, pp. 392–407, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/577345.
• Bartol’d, Vasiliy. Turkestan v epokhu mongol’skogo nashestviya. T.1. Izd-vo vost. literatury, 1963.
• Bayhaqi, Abu-l Fadl. Tārīkh al-Bayhaqi. Maktabat al-Anjlu al-Misriya, 1956.
• Bezer, Gülay. “Tarkān Hatun.” İslam Ansiklopedisi, vol. 40, İstanbul, 2011. https://islamansiklopedisi.org.tr/Tarkān-hatun.
• Beysembiyev, Timur. “Izvestiya «Dzhavami‛ al-khikayat» al-‛Aufi o Samanidakh, Qarakhanidakh, Sel’dzhukidakh i Khorezmshakhakh.” Zolotoordynskoye obozreniye. no. 1, 2015, pp. 178–206, https://docplayer.com/130876514-T-k-beysembiev-institut-vostokovedeniya-almaty-kazahstan.html.
• Biran, Michal. “Ilak-khanids.” Encyclopaedia Iranica, vol. XII, Fasc. 6. December 15, 2004. pp. 621-628, https://www.iranicaonline.org/articles/ilak-khanids/.
• Bsoul, Labeeb. International Treaties (Mu’ahadat) in Islam: Theory and Practice in the Light of Siyar (Islamic International Law). PhD Thesis. McGill University, 2003, https://escholarship.mcgill.ca/concern/theses/gq67jt46v?locale=en.
• Chomayev, Zaur. “Mirnyye dogovory v istoricheskoy praktike rannikh musul’man: religiozno-pravovoy aspect.” Universitetskiye chteniya, Chast’ V, Pyatigorsk, 2016, https://upload.pgu.ru/iblock/fa6/16.pdf.
• Duturaeva, Dilyara. Qarakhanid Roads to China. Brill, 2022, https://brill.com/view/title/61452.
• Er-Rāwandī, Muhammed. Rāhat-üs-ṣudūr ve āyet-üs-sürūr. Trans. Ahmed Ateş, vol. I, II, Türk Tarih Kurumu, 1999.
• Gardīzī, Abu Saeed. Zayn al-Akhbār. Madzhlis ul‘-Ala lisiqafa, 2006.
• Golden, Peter. “The Karakhanids and early Islam.” The Cambridge history of Early Inner Asia. Cambridge University Press, 1994.
• Hunkan, Ömer. “Türk Hakanlığında (Karahanlılarda) Kadın.” Orta Çağlarda Kadın. Lotus, 2011.
• Hunkan, Ömer. Türk Hakanlığı (Karahanlılar). İQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2011.
• Ibn al-Athīr, Abu-l Hassan. al-Kāmil fi al-Tārīkh. Vol. VIII, IX, Dar al‘-Kutub Ilmiyya, 1987.
• Ibn al-Athīr, Abu-l Hassan. al-Kāmil fi al-Tārīkh. Trans. Pavel Georgiyevich Bulgakov, Orientalisches Seminar der Universität Zürich, 2005.
• Ibn al-Jawzī, Sibt. Mir’at az-zamān fi tārīkh al‘-ā’yān. Vol. XIX, XX, Dar-ul’ risala al’amiyya, 2012.
• Kafesoğlu, İbrahım. Selçuklu Tarihi. Milli Eğitim Basımevi, 1972.
• Karayev, Omurkul. Istoriya Qarakhanidskogo kaganata (X – nachalo XIII vv.). izd-vo Ilim, 1983.
• Köymen, Mehmet Altay. Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi. Vol. I, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 2000.
• Kumhera, Glenn. The Benefits of Peace: Private Peacemaking in Late Medieval Italy. Brill, 2017.
• Kuşçu, Ayşe Dudu. “Selçuklu Devlet Yönetiminde Kadının Yeri ve Altuncan Hatun Örneği.” Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 2016, no. 99, pp. 173-191, https://dergipark.org.tr/tr/download/article- file/230992.
• Masri, Aḥmad. The Classical Conceptions of Treaty, Alliance and Neutrality in Sunni Islam. PhD Thesis. Newcastle upon Tyne, 1998, https://core.ac.uk/download/pdf/153776012.pdf.
• Meta, Gerda. “Mediatsiya – iskusstvo razreshat‘ konflikty. Chto takoye mediatsiya.” Mediatsiya. Novyy podkhod k razresheniyu konfliktov (Daydzhest). Perm‘, 2009, pp. 35-50.
• Mishukova, Anna. “Gendernyye roli zhenshchiny v traditsionnoy kochevoy kul‘ture.” Vestnik Krasnoyarskogo gosudarstvennogo pedagogicheskogo universiteta im. V. P. Astaf ’yeva, 2012, no. 3, pp. 204– 208, https://cyberleninka.ru/article/n/gendernye-roli-zhenschiny-v-traditsionnoy-kochevoy-kulture/viewer.
• Mȋrhȃnd, Muhammed. Ravzatu’s-Safȃ fi sȋreti’l Enbiya ve’l-Mülȗk ve’l-Hulefȃ. Trans. Erkan Göksu, Türk Tarih Kurumu, 2018.
• Muhammad Mushtaq Ahmad. “The notions of dār al-ḥarb and dār al-islām in Islamic jurisprudence with special reference to the Hanafī school.” Islamic Studies, vol. 47, no. 1 (Spring), 2008, pp. 5–37, https://www.jstor.org/stable/20839104.
• Mujmal al-tawārīkh wa al-qiṣaṣ. Talaya, 1379 (1959).
• Müneccimbaşı, Ahmed. Cami’üd düvel. Karahanlılar ve Anadolu Selçükleri. Trans. Necati Lugal, Türkiye Basımevi, 1940.
• Nishapuri, Zahireddin. The history of the Seljuq Turks. From the Jami’ ai-Tawarikh. Translated and annotated by Kenneth Allin Luther, Ed. Clifford Edmund Bosworth. Routledge, 2001.
• Nizam al’-Mul’k. Siyasetname. Trans., introduction and notes by Boris Nikolayevich Zakhoder. Izd-vo AN SSSR, 1949.
• Paul, Jurgen. “Sanjar’s Letter to the Notables of Samarqand, 524/1129–1130.” Iran, vol. 56, no. 1, Special Issue: In Memory of Professor Edmund Bosworth: Medieval Iranian History (March 2018), pp. 13–20. https://doi.org/10.1080/05786.967.2018.1426194.
• Peacock, Andrew Charles Spencer. Early Seljuq history. A new interpretation. Routledge, 2010.
• Potemkin, Vladimir, ed. Istoriya diplomatii. T. 1. Gosudarstvennoye sotsial’noekonomicheskoye izdatel’stvo, 1941.
• Qazwīnī, Hamdallah. The Tārīkh-i Guzīda. Trans. Edward Granville Browne, E. J. Brill. Luzac & Co. 1913.
• Şebȃnkȃreȋ, Muhammed b. Ali. Mecmaʻu’l-Ensȃb (Hȃnedanlar tȃrihi). Trans. Fahri Unan, Türk Tarih Kurumu, 2021.
• Sevim, Ali, and Erdoğan Merçil. Selçuklu Devletleri Tarihi/Siyaset, Teşkilat ve Kültür. Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1995.
• Turan, Osman. Selçuklular Tarihi ve Türk İslam Medeniyeti. Ötüken, 2009.
• Zukhayli, V. Athār ul’-kharb fil’ fiqkh il’-islamiyi: Dirāsa Muqārina [The Influences of War in Islamic Jurisprudence: A comparative study]. Dar ul’-Fikr, 1998.