Bir Nazire Meselesi: Şeyhî ve Nesîmî’nin “Yok” Redifli Gazellerinin Zemin Şiiri

Yıl 2026, Sayı: 117 , 163 - 179 , 30.04.2026

Songül Karaca

https://doi.org/10.12995/bilig.8419

https://izlik.org/JA52PT86HS

Öz

Klasik Türk edebiyatında bir şairin etki gücünün göstergelerinden biri nazirelerdir. Bir şairin kaç zemin şiiri olduğu ya da kaç şair tarafından tanzir edildiği o şairin edebî etkisini ortaya koyar. Söz konusu edebî etkile(n)me bir nazire unsuru olan kafiye ve redif benzerliği ile tespit ve takip edilebilir. Şimdiye kadarki çalışmalarda Nesimî ve Şeyhî’nin “yok” redifli şiirleri üzerinden böyle bir değerlendirme yapılmıştır. Bu çalışmada ise, “yok” redifli şiirlerin zemin şiirinin hangisi olduğu konusu, Nesimî ve Şeyhî ile aynı zaman diliminde yaşayan Ahmedî’nin de aynı redifle yazılmış şiiri dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Bunun için 14 ve 15. yüzyıl şairlerinin divanları taranarak “yok” redifli şiirler derlenmiş, nazire unsurlarının yanı sıra tarihsel ve sosyal veriler de değerlendirilerek zemin şiir olabilme nitelikleri bakımından irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Nazire , redif , zemin şiir , Ahmedî , Nesimî , Şeyhî

A Nazire Issue: The Groundwork Poem of Şeyhî and Nesîmî’s Gazels with the “Yok” Rhyme

https://izlik.org/JA52PT86HS

Öz

In Classical Turkish literature, one of the indicators of a poet’s influence is the nazires. The number of zemin (primary) poems a poet has indicates and how many poets have adapted a poet’s works reveals his literary influence. The literary influence can be detected and followed through the similarity of rhyme and repeated rhyme, elements of a nazire. In the studies so far, such an evaluation has been made on the poems of Nesimi and Şeyhi with the rhyme “yok”. In this study, the issue of which is the ground poem of the poems with the rhyme “yok” was evaluated by taking into account the poem written with the same rhyme by Ahmedi, who lived in the same period as Nesimi and Şeyhi. For this purpose, the divans of the 14th and 15th century poets were searched and poems with the rhyme “yok” were compiled. In addition to the nazire elements of the poems, historical and social data were also evaluated and their qualities of being a groundwork poem were examined.

Anahtar Kelimeler

Nazire , rhyme , groundwork poem , Ahmedî , Nesimî , Şeyhî

Kaynakça

• Akdoğan, Yaşar. Ahmedî, Dîvân. Kültür ve Turizm Bakanlığı e-kitap, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78357/ahmedi-divani.html. Erişim Tarihi: 10 Ekim 2024.
• Ayan, Hüseyin. Nesimî. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014.
• Bilgin, A. Azmi. “Nesîmî.” İslam Ansiklopedisi, 33. cilt, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007, ss. 3-5.
• Biltekin, Halit. “Şeyhî.” İslam Ansiklopedisi, 39. cilt, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010, ss. 80-82.
• Biltekin, Halit. Şeyhî (Hekim Sinan), Şeyhî Dîvânı. Kültür ve Turizm Bakanlığı e-kitap, 2018, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-215511/seyhi-divani.html.
• Boz, Erdoğan. “Yûsuf Hakîkî.” İslam Ansiklopedisi, 44. cilt, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2013, ss. 10-11.
• Canpolat, Mustafa. Ömer bin Mezîd, Mecmû’atü’n-Nezâ’ir. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1982.
• Dilçin, Cem. Örneklerle Türk Şiir Bilgisi. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2004.
• Durkaya, Hayriye. Mecmuatü’n-Nezair’in Yeni Bir Nüshası. Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi, 2011.
• Ergin, Muharrem. Kadı Burhaneddin Divanı. Edebiyat Fakültesi Matbaası, 1980.
• Gümüş, Kudret Safa. “Nesîmî ve Şeyhî’nin ‘Yok’ Redifli Gazellerine Mukayeseli Bir Bakış.” TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, no. 23, 2020, ss. 236-52.
• Kayapınar, Levent. “Süleyman Çelebi, Emîr.” İslam Ansiklopedisi, 38. cilt, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2010, ss. 82-85.
• Köksal, M. Fatih. “Berlin Devlet Kütüphanesi’nde XVI. Yüzyılda Derlenmiş Kıymetli Bir Mecmua: ‘Mecmû’a-i Neẓâyir’.” KÜLTÜRK Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, no. 1, 2020, ss. 49-71.
• Köksal, M. Fatih. Edirneli Nazmi, Mecma‘u’n-Neza’ir. Kültür ve Turizm Bakanlığı e-kitap, 2017, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-195954/mecmaun-nezairedirneli-nazmi.html.
• Köksal, M. Fatih. Sana Benzer Güzel Olmaz, Divan Şiirinde Nazire. Akçağ Yayınları, 2006.
• Kut, Günay. “Ahmedî.” İslam Ansiklopedisi, 2. cilt, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1989, ss. 165-67.
• Kuzu, Fettah. “İki Şair, Bir Şiir: Nesîmî ve Şeyhî Dîvânlarında Yer Alan ‘-Sı Yoh/-Sı Yok’ Redifli Gazel(Ler) Üzerine Bir Değerlendirme.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, no. 33, 2023, ss. 1063-71.
• Olgun, Tahir. Germiyanlı Şeyhî ve Harnâme’si. Yeşilgiresun Matbaası, 1949.
• Rıdvanoğlu, Ahmet Eğilmez. Ahmed Yesevi, Divân-ı Hikmet. Sağlam Yayınevi, 2016.
• Tatçı, Mustafa. Yûnus Emre, Dîvân-ı İlâhiyât. H Yayınları, 2014.
• Tavukçu, Orhan Kemal. Yûnus Emre ve Dîvân’ı. Vakıfbank Kültür Yayınları, 2022.
• Usluer, Fatih. Seyyid Nesimi, Hakikatlere Giriş [Mukaddimetü’l-Hakâyık]. Revak Kitabevi, 2017.