Babür İmparatorluğu’nda Sufi Etkisinin Yansıması (1526-1857): Manevi ve Kültürel Bir Analiz

Öz

Bu makale, Babür İmparatorluğu’nun kuruluşundan 1857’deki Hint İsyanı’na kadar geçen yaklaşık üç yüz yıl süresince Babür hükümdarlarının tasavvufu teşvik etmedeki rollerini ve bunun Hint alt kıtasındaki dini, sosyal ve ekonomik gelişmelere katkılarını inceler. Babür İmparatorluğu, Zahir-ud-Din Muhammed Babür tarafından 1526 yılında Delhi Sultanı İbrahim Lodi’ye karşı zafer kazanarak kurulmuştur. Babür’ün torunu Ekber, Babür İmparatorluğu’nu genişletmiş ve bu dönemde tasavvuf, İslam’ın ve toplumun sosyal yapısının önemli bir parçası haline gelmiştir. Bu çalışmada, Babürler döneminde tasavvufun rolü ve imparatorluğun kültürel ve dini yapısına olan etkisi vurgulanmaktadır. Aynı zamanda, Babür yönetimindeki sufilerin dini ve toplumsal gelişmelere katkıları üzerinde de durulmaktadır. Bu bağlamda, çeşitli Babür hükümdarlarının tasavvufu destekleme çabaları ve bunun Hint alt kıtasındaki İslam düşüncesine ve kültürüne katkıları araştırılacaktır. Bu çalışmanın temel amacı, Babür İmparatorluğu’nun tasavvufla olan ilişkisini analiz etmek, tasavvufun imparatorluğun dini, sosyal ve kültürel gelişmesine nasıl katkı sağladığını incelemektir. Ayrıca, Babür hükümdarlarının tasavvufu nasıl teşvik ettikleri ve bunun Hint alt kıtasındaki Müslüman toplumu üzerindeki etkilerini tartışmak da hedeflenmiştir. Bu araştırma, nitel bir inceleme yöntemi ile yapılmıştır. Babür İmparatorluğu’na ait tarihi belgeler, hükümdarların dönemiyle ilgili yazılı eserler ve tasavvuf literatüründen yararlanarak, Babür yönetimindeki tasavvufun rolü üzerine bir analiz yapılmıştır. Ayrıca, Babür hükümdarlarının tasavvufa dair politikaları ve sufilerle ilişkileri üzerine de detaylı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada, Babürler’in tasavvufla ilişkisi, kültürel ve dini mirasları ışığında değerlendirilmektedir. Araştırma, Babür İmparatorluğu’nun tasavvufu önemli bir kültürel ve dini güç olarak kabul ettiğini ve imparatorluğun gelişiminde önemli bir etken olduğunu ortaya koymaktadır. Babür hükümdarları, tasavvufu dini hoşgörü, toplumsal uyum ve kültürel ilerleme sağlamak amacıyla teşvik etmişlerdir. Ekber’in yeni dinî doktrini olan ‘Dīn-i Ilāhī’ ve Evrengzib’in cami ve hankâhlar üzerinde yaptığı reformlar, imparatorluğun dini ve kültürel yapısını şekillendirmiştir. Ayrıca, Babürlerin yönetimindeki sûfîlerin etkisi, İslam’ın Hind alt kıtasındaki yayılmasında önemli bir rol oynamıştır. Babür İmparatorluğu, özellikle Ekber ve Evrengzib gibi hükümdarların dönemlerinde, tasavvufun İslam düşüncesiyle entegrasyonunu teşvik etmiştir. Ekber’in ‘Dīn-i Ilāhī’ gibi yenilikçi dini hareketleri, Sufizm’i içeren bir dini anlayışa dayanmaktadır. Bunun yanında, Babürler’in diğer hükümdarlarının sufilerle olan ilişkileri, cami inşaatları ve sosyal yardımlar, sufiliğin halk arasında yayılmasına yardımcı olmuştur. Bu durum, Babür yönetiminin dini çeşitliliği kucaklayarak, farklı kültürel grupları birleştirici bir rol üstlenmesini sağlamıştır. Babür İmparatorluğu, tasavvufu sadece dini bir öğreti olarak değil, aynı zamanda toplumsal ve kültürel bir güç olarak benimsemiştir. Babür hükümdarlarının tasavvufa verdikleri destek, imparatorluğun kültürel çeşitliliğini koruyarak, Hind alt kıtasındaki İslam kültürünün şekillenmesine katkı sağlamıştır. Ayrıca, Babürler’in tasavvufun sosyal ve kültürel etkilerinden yararlanarak, toplumsal barışı teşvik ettikleri görülmüştür. Bu çalışma, Babür İmparatorluğu’nun tasavvuf ile olan ilişkisini ele alarak, bu konuyu daha önce detaylı bir şekilde incelemeyen literatürdeki boşluğu doldurmaktadır. Ayrıca, Babür hükümdarlarının tasavvufu nasıl teşvik ettiklerine dair özgün bir analiz sunmaktadır. Bu araştırma, Babür İmparatorluğu’nun tasavvufla olan ilişkisini derinlemesine anlamak isteyen tarihçiler ve İslam araştırmacıları için önemli bir kaynak olacaktır. İlerleyen çalışmalar, Babürler’in tasavvufla olan ilişkisini daha fazla derinleştirerek, bu dönemin diğer kültürel ve dini hareketleriyle olan etkileşimini inceleyebilir.

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• Hint Alt Kıtası
• Babür İmparatorları
• İslam’ın Yayılması
• Dini Hoşgörü.

The Reflection of Sufi Influence on the Mughal Empire (1526-1857): A Spiritual and Cultural Analysis

Öz

This article examines the role of Mughal emperors in promoting Sufism and their contributions to the religious, social, and economic development of the Indian subcontinent during their nearly three-hundred-year reign from 1526 to 1857. The Mughal Empire, founded by Babur, a Turkic descendant from Central Asia, began in 1526 after defeating the Sultan of Delhi, Ibrahim Lodi, in the first Battle of Panipat. Babur laid the foundation, which was solidified during the reign of his grandson Akbar and expanded under Akbar’s great-grandson Aurangzeb. Under Aurangzeb’s reign, the Mughal Empire reached its most considerable territorial extent. However, by 1760, the empire’s control diminished to the areas around Old Delhi, and it was formally dissolved by the British following the Indian Rebellion of 1857. During Mughal rule, Sufi philosophy enriched Indian religious thought, characterised by tolerance and inclusivity. The Mughals were patrons of art and architecture, encouraging the development of paintings, literature, textiles, and architectural styles. They contributed to Muslims’ social, political, economic, and religious advancements. Several Sufis promoted Islam and socio-economic development during the Mughal era. After Panipat, Babur visited the tombs of Nizam-ud-Din Auliya and Khwaja Moin-ud-Din Chishti, and he was a follower of Khwaja Ubaidullah Ahrar of the Naqshbandi tariqa. Humayun received the Shattariyya Tariqa’s bay’ah from Syed Muhammad Ghaus. Imam Rabbani resisted Akbar’s new religious doctrine, ‘Dīn-i Ilāhī’, and eradicated it during Jahangir’s reign. Shah Jahan promoted Islam by building the Taj Mahal and the Jama Masjid in Delhi. Aurangzeb reformed mosques, khanqahs, and charitable institutions. Muhammad Shah supported Sufi activities. The last emperor, Bahadur Shah II, was a Sufi king and wrote several Sufi poems.

Anahtar Kelimeler

• Sufism
• Indian Subcontinent
• Mughal Emperors
• Spread of Islam
• Religious Tolerance.

Kaynakça

1. Abun, Nasr Jamil M. The Special Sufi Paths (Tariqas), Muslim Communities of Grace: The Sufi Brotherhoods in Islamic Religious Life. New York: Columbia University Press, 2007.
2. Ahmad, K. J. One Hundred Greater Muslims. Lahore: Ferozsons, 1984.
3. Alam, Muzaffar. The Mughals and the Sufis: Islam and Political Imagination in India, 1500-1750. New York: State University of New York Press, 2021.
4. Alam, Muzaffar. “The Debate within: A Sufi Critique of Religious Law, Tasawwuf and Politics in Mughal India.” South Asian History and Culture 2, no. 2 (2011): 138–59.
5. Alvi, Sajida Sultana. “Religion and State during the Reign of Mughal Emperor Jahangir (1605-27): Nonjuristical Perspectives.” Studia Islamica (1989): 95-119.
6. Âmin, Rubayet. “History of Emperor Jahangir.” Roar Media, February 4, 2024.
7. Aquil, Raziuddin. Sufism, Culture, and Politics: Afghans and Islam in Medieval North India. India: Oxford University Press, 2007.
8. Asher, Catherine Ella Blanshard. The New Cambridge History of India: Architecture of Mughal India. Cambridge: Cambridge University Press, 1992.

9. Badauni, Abdul Qadir. Muntaqhab al-Tawarikh. Translated by W. H. Lowe. Three vols. Calcutta: Asiatic Society of Bengal, 1884–1925.
10. Bangladesh Journal. “The Beginning and End of the Mughals.” January 19, 2024, 7. https://www.bd-journal.com/life-style/186556/www.nagad.com.bd
11. Basham, Arthur Llewellyn, and Saiyid Athar Abbas Rizvi. The Wonder That Was India. London: Sidgwick and Jackson, 1956.
12. Basuğuy, Bedrettin. "Babürlü İmparatorluğu’nun Siyasi Tarihi Üzerine Bir Değerlendirme." Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (BUSBED) 3, no. 5 (2013): 29-48.
13. BBC News. “How Last Mughal Emperor Bahadur Shah Zafar’s Tomb Was Found in Yangon, Myanmar.” March 26, 2024. https://www.bbc.com/bengali/news-41915820.
14. Bhargava, Meena. Exploring Medieval India. New Delhi: Orient Black Swan, 2010.
15. Bilgrami, Fatima Zehra. “A Controversial Verse of Mulla Shah Badakshi (‘A’ Mahdar’ in Shahjahan’s Court).” Journal of the Pakistan Historical Society 34, no. 1 (1986).
16. Buehler, Arthur F. “The Naqshbandiyya in Tīmūrid India: The Central Asian Legacy.” Journal of Islamic Studies 7, no. 2 (1996): 210.
17. Chandra, Satish. History of Medieval India: 800-1700. New Delhi, India: Orient Longman, 2007.
18. Chowdury, Dr. Saeyd Rashed Hasan et al. “A Critical Analysis of Shah Waliullah Dehlawi’s Sufi Influences in the Indian Subcontinent.” Sufiyye 15 (December 2023): 23-62. https://doi.org/10.46231/sufiyye.1382950.
19. Chowdury, Saeyd Rashed Hasan. Bangladeş’te İslâm ve Tasavvuf. Ankara: Ankara Kalem Neşriyat, 2023.
20. Chowdury, Saeyd Rashed Hasan. Kitap İncelemesi: İmâm-ı Rabbânî Ebü’l-Berekât Ahmed b. Abdilehad b. Zeynilâbidîn el-Fârûkī es-Sirhindî. Mükâşefât-ı Ayniyye.* Çev. Dr. Md. Abu Baker Siddique. Narayanganj: Hakimabad Khanka-e-Mozaddedia, 6. baskı, 2009. ISBN 984-70240-0021-7.” CenRaPS Journal of Social Sciences 5/2 (2024), 1-8.
21. Chowdury, Saeyd Rashed Hasan. “The Influence of Sufi-Centric Movements on the Flourishing of Islamic Plurality in the Indian Subcontinent.” Afkar: Jurnal Akidah dan Pemikiran Islam 26/2 (2024), 375-412.
22. Chowdury, Dr Saeyd Rashed Hasan. “Harmony Amidst Diversity: Exploring Religious Pluralism in Bengal Through the Lens of Sufi Heritage and Its Envoys.” Hamdard Islamicus 47/4 (2024), 33-57.
23. Çelik, İsa, and Tay, Ömer. “Çiştiyye Tarîkatinin Semâ ve Mûsikîye Yaklaşımı.” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 21, no. 1 (June 2021): 210-230. https://doi.org/10.30627/cuilah.796364.
24. Daily Prothom Alo Newspaper. “Bajra Shahi Mosque.” February 9, 2024.
25. Dawn.com. “Sachal’s Urs Begins Today.” March 19, 2024.
26. Demir, Cengiz. "Baburnâme’de Hoca Ubeydullah Ahrar." Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 5, no. 2 (2016).
27. Digby, Simon. “Abd Al-Quddus Gangohi (1456–1537 AD): The Personality and Attitudes of a Medieval Indian Sufi.” Medieval India: A Miscellany 3 (1975): 1-66.
28. Eaton, Richard Maxwell. “Sufi Folk Literature and the Expansion of Indian Islam.” History of Religions 14, no. 2 (1974): 117–27.
29. Eraly, Abraham. The Mughal Throne. London: Phoenix, 2004.
30. Findly, Ellison Banks. Nur Jahan: Empress of Mughal India. Oxford University Press, 1993.
31. Firishta, Muhammad Qasim. Tarikh-i-Firishta (also known as Gulshan-i-Ibrahimi). Translated by John Briggs. London: Longman, Rees, Orme, Brown, and Green, 1829.
32. Garbe, Richard. Akbar, Emperor of India: A Picture of Life and Customs from the Sixteenth Century. Oxford: Open Court Publishing Company, 1909.
33. Garg, Gaṅgā Rām. Encyclopaedia of the Hindu World. Delhi: Concept Publishing Company, 1992.
34. Ghazi, Zahiru’din Muhammad Babur Padshah. Babur-Nama (Memoirs of Babur). Translated by Annette Susannah Beveridge. New Delhi: MRS, Nirmal D. Jain for Oriental Books Reprint Corporation, 1970.
35. Göktaş, Vahit, and Chowdury, Saeyd Rashed Hasan. “An Evaluation of Mu’in Al-Din Chishti’s Sufi Influences in the Indian Subcontinent: The Case of Chishti Tariqa.” Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 31 (June 2023): 47-76. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.1244284.
36. Greater Kashmir. “Thousands Participate in Urs Shah Fariduddin (RA) at Kishtwar.” March 10, 2024.
37. Green, Nile. Indian Sufism Since the Seventeenth Century: Saints, Books and Empires in the Muslim Deccan. Routledge, 2006.
38. Habib Irfan. Moddho Juger Varot Ekti Sovvotar Path. Dhaka: National Book Trust, 2018.
39. Haksever, Ahmet. “The Introspective Criticism in Maktubat of Imam Rabbani Ahmad Faroq Al-Sarhandi”. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/2 (Şubat 2015), 197-206.
40. Halim, Wahyuddin. “Babür Dönemi Bengal’inde Tarikat Şeyhleri ve İslamlaşmadaki Sosyo-Kültürel Rolleri (1526-1858).” Translated by Burak Muhsin Akın. Akademik Platform İslami Araştırmalar Dergisi 4, no. 1 (April 2020): 86-92.
41. Hasan, Mohibbul. Babur: Founder of the Mughal Empire in India. New Delhi: Manohar Publications, 1985.
42. Hasan, Sohrab. “Tomb of Bahadur Shah, Sigh of History.” Daily Prothom Alo Newspaper, March 8, 2024, 11.
43. Hedayetullah, Muhammad. Sayyid Ahmad: A Study of the Religious Reform Movement of Sayyid Ahmad of Ra’e Bareli. Montreal, Canada: McGill University, 1968.
44. Hitti, Philip Khuri, and Walid Khalidi. History of the Arabs. London: Macmillan, 1943.
45. Huda, Muhammad Shehabul. The Saints and Shrines of Chittagong. Chittagong: University of Chittagong, 1985.
46. Husain, Tasadduq. “The Spiritual Journey of Dara Shukoh.” Social Scientist, 2002.
47. Ibn Mubarak, Abu’l-Fazl. Akbarnama. Translated by H. Blochmann and Colonel H. S. Jarrett. Calcutta: The Asiatic Society of Bengal, 1907-1939.
48. Ismail, Muhammad. Hagiology of Sufi Saints and the Spread of Islam in South Asia. New Delhi: Jnanada Prakashan, 2010.
49. Karagözoğlu, Berna. “Hinduizm ve İslâm Tasavvufuna Yaklaşımı ile Hindistan’ın Ünlü Türk Bilgini Şehzade Dârâ Şükûh.” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 4, no. 13 (2017): 96-121.
50. Khan, Md Akram. Moslem Banger Samajık Etihas. Dhaka: Oitijjhya Publication, 2002.
51. Khan, Muhammad Mojlum. The Muslim Heritage of Bengal: The Lives, Thoughts and Achievements of Great Muslim Scholars, Writers and Reformers of Bangladesh and West Bengal. Markfield, UK: Kube Publishing Ltd, 2013.
52. Korkmaz, Şenol. “Bâbürlüler Dönemi’nde Yaşamış Sûfî Bir Şair: Bîdil ve Özbek Yazar Fıtrat’ın Bîdil [Bédil] Biyografisi.” Turkish Studies (Elektronik) 12, no. 30 (2017).
53. Krieger Krynicki, Annie. Captive Princess: Zebunissa, Daughter of Emperor Aurangzeb. Translated by Enjum Hamid. Oxford: Oxford University Press, 2005.
54. Lajwani, Ali Murad, and Abdul Jaleel Mirjat. “The Mystical Philosophy of Shah Abdul Latif Bhittai: A Study of Shah-Jo-Risalo.” Al-Hikmat: A Journal of Philosophy 41 (2021): 61-71.
55. Lasky, Kathryn. The Royal Diaries: Jahanara, Princess of Princesses. New York: Scholastic Corporation, 2002.
56. Malik, Zahir Uddin. The Reign of Muhammad Shah, 1719–1748. London: Asia Publication House, 1977.
57. Malik, Shiza. “Hundreds Gather at Centuries-Old Shah Chan Charagh Shrine to Celebrate Urs.” Dawn.com, March 15, 2024.
58. Mehta, Jaswant Lal. Advanced Study in the History of Modern India 1707-1813. Uttar Pradesh: Sterling Publishers Pvt. Ltd, 2005.
59. Miah, Muhammad Abul Hashem, and Nizamuddin Ahmed. Archaeological Survey Report of Greater Faridpur District. Dhaka: Department of Archaeology, 2000.
60. Mohamed, Malik. The Foundations of The Composite Culture in India. UK: Routledge, 2007.
61. Mustafa, Waqar. “The Way Mughal Emperors Observed Fast and Iftar.” BBC, June 12, 2024. https://www.bbc.com/bengali/articles/c1dvd75ngldo.
62. Naqshbandy, Sheikh Parvaiz Amin. Hazrat Maadho Laal Hussain. Michigan: The University of Michigan: Umar Publications.
63. Nisa, Nahim-Un. Moulana Abdul Hakeem Sialkoti (d 1067 A. D.): Life and Works (in Urdu). Agra: Aligarh Muslim University, 1997.
64. Noor, Ahmad. Tehqeeqat e Chishti. Lahore: Al-Faisal Urdu Bazar, 2006.
65. Nomani, Shibli. Aurangzeb Alamgir. Lahore: Fiction House Mozang, 2016.
66. Oniruddho, Rai. Mughal Samrajjer Utthan O Potoner Itihas. Uttar Pradesh: Progotishil Publication, 2020.
67. Papas, Alexandre. “Book Review: Muzaffar Alam, The Mughals and the Sufis: Islam and Political Imagination in India, 1500–1750.” The Indian Economic & Social History Review 60, no. 3 (2023): 371-373. https://doi.org/10.1177/00194646231186017.
68. Preston, Diana, and Michael. A Teardrop on the Cheek of Time. London: Doubleday, 2007.
69. Puri, J.R., and T.R. Shangari. “The Life of Bulleh Shah.” Academy of the Punjab in North America, February 8, 2024.
70. Rabbani, İmam-I. Mektubat-ı Rabbani’de Şeriat ve Tasavvuf. Translated by Ahmet Hamdi Yıldırım, Necdet Tosun, and Süleyman Derin. Istanbul: Erkam Publication, 2014.
71. Rahman, Mahmudur. “Fakira’ from Padishah Begum.” Bonikbarta.net, February 7, 2024. https://bonikbarta.net/magazine_details/4614.
72. Richards, John F. The Mughal Empire: The New Cambridge History of India. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
73. Saberwal, Satish, and Mushirul Hasan. Assertive Religious Identities: India and Europe. New Delhi: Manohar, 2006.
74. Sayın, Esma. “Moral Teaching in Sufi Education”. Balıkesir İlahiyat Dergisi 20 (Aralık 2024), 77-89.
75. Schimmel, Annemarie. Mystical Dimensions of Islam. Chapel Hill: University of North Carolina Press, 1975.
76. Schimmel, Annemarie. The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture. London: Reaktion Books, 2004.
77. Schimmel, Annemarie. Islam in the Indian Subcontinent. UK: BRILL, 2013.
78. Seyyed Hossein Nasr and Oliver Leaman. History of Islamic Philosophy. UK: Routledge, 2013.
79. Sharma, Shripad Rama. Mughal Empire in India: A Systematic Study Including Source Material. New Delhi: Atlantic Publishers & Dist, 1999.
80. Siddiqui, Khaled Saifullah. “Impressed by the Justice of Emperor Shahjahan, Four Hundred Hindus Accepted Islam.” Daily Inquilab, February 6, 2024.
81. Sindhi, Ubaidullah. At-Tamheed li Ta’reef Aimma at-Tajdeed. Sindh: The Sindhi Adabi Board, 1976.
82. Srivastava, Ashirbadi Lal. The Mughul Empire, 1526-1803. Agra: Shiva Lal Agarwala, 1964.
83. Sreenivasan, Ramya. The Many Lives of a Rajput Queen: Heroic Pasts in India, c. 1500-1900. Washington: University of Washington Press, 2015.
84. Sud, Kider Nath. Iqbal and His Poems - A Reappraisal. Delhi: Sterling Publishers, 1969.
85. Tafhimi, Sajidullah. “Shaykh Sultan Bahu: His Life and Persian Work.” Journal of the Pakistan Historical Society 28, no. 2 (1980).
86. The Times of India. “Akbar, Dara Shikoh Had Set Examples of Hindu-Muslim Unity.” February 24, 2024.
87. The Indian Express. “Padmini’s Poet: The Man Behind the First Known Narrative of Rani Padmavati is Known More as a Peer.” February 2, 2024.
88. thelibrarypk.com. “Tazkira Mashaikh e Allo Mahar Sharif.” March 20, 2024.
89. Tosun, Necdet. “Ahmed b. Celâliddîn el-Kâsânî.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2001.
90. Ubeydullah Ahrar. Kalbin Huzuru: Validiyye Havraiyye Enfası Nefise Risaleleri. İstanbul: Hacegân Yayinlari, 2019. Umar, Muhammad and Suhail Yusuf. “Syed Shah Abdul Latif: ‘Khushki Kay Imam.” Daily Dawn Newspaper, February 10, 2014.
91. William Dalrymple. The Last Mughal: The Fall of Delhi, 1857. London: A&C Black, 2009.
92. Wynbrandt, James. A Brief History of Pakistan. New York: Infobase Publishing, 2009.
93. Yasin, Mohammad. Reading in Indian History. New Delhi: Atlantic Publishers & Distributors, 1988.
94. Ziaetaiba.com. “Hazrat Sakhi Shah Suleman Noori.” March 12, 2024.