The Effects of High School Students' Perceptions of Religion on Their Attitudes towards Religious Education: Sakarya Case Study

Öz

The aim of this study is to determine the effects of religious perceptions of young people studying in high schools on their attitudes towards religious education. The institution of religion, which is as old as humanity and continues to exist even though its influence changes from time to time, has significant effects on people and society. Approaches to religion and how religion is perceived have gained importance in order to detect the differences in human and social life under the influence of changes and developments. The perception of religion is affected by time, the development of society and changes, creating a different structure specific to each period. In order to know young people and guide them towards the future, it is necessary to determine their religious perceptions and attitudes towards religious education, to determine their effects on each other and to organize their education accordingly. Learning and teaching religions are considered as important by societies as living them. Therefore, every society has tried to teach their religion from past to present, depending on their own culture and traditions. Today, although there are still some debates about religious education given under the roof of schools, it continues to exist. Religions have the function of influencing and directing people's lives, strengthening relationships between co-religionists, and also have the power to influence attitudes and attitudes towards believers of different religions. In today's globalizing world, people from different religions can live happily together through religious education that centers on respect and tolerance for differences. Religious education studies have important responsibilities in preventing problems in these issues or, if there are, in eliminating them. Religious education studies aim to teach people religious knowledge as well as to develop a positive perspective towards religion and to internalize moral values and reflect them in their behavior. Therefore, at this point, investigating the effects of young people's religious perceptions on religious education and presenting them in the light of data will pave the way for providing them with a more accurate and appropriate religious education. No study has been found in the literature that simultaneously examines high school students' perceptions of religion and their attitudes towards religious education and determines the relationship between them. However, it appears that there are studies that examine these two dimensions separately. When looking at studies on religious perception, it is generally seen that they are aimed at university youth and there are studies measuring the religiosity of young people in the context of Islam in particular; The studies conducted on religious education differ from this study in that they are generally studies conducted on the RCEK lesson and its teachers. The conceptual framework of this research, which examines the impact of high school students' religious perceptions on their attitudes towards religious education, was created by document analysis method. Descriptive survey model was preferred for the field research of the research. To determine young people's perceptions of religion, "Traditional and Cultural Religion Perception Scale for High School Students" and "Modern Religion Perception Scale"; "Attitude Scale Towards Religious Education at School" was used to measure their attitudes towards religious education. The scales were applied to a sample group of 489 students studying at the 9th, 10th and 11th grade levels of high schools affiliated with the Ministry of National Education in the center and districts of Sakarya. The sample was tried to be created using stratified and maximum diversity sampling. In order to create a sample that would represent the universe at the highest level, attention was paid to selecting students from as many different school types, different grade levels and schools in different regions as possible.

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Perception
• Perception of Religion
• Attitude
• Religious Attitude.

Lise Öğrencilerinin Din Algılarının Din Eğitimine Yönelik Tutumları Üzerindeki Etkileri: Sakarya Örneği İncelemesi

Öz

Bu çalışmanın amacı liselerde öğrenim gören öğrencilerin din algılarının, din eğitimine yönelik tutumları üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Zira küreselleşen dünyada geleceğe yön verecek olan gençleri tanımak ve anlamak için onların din algıları ile din eğitimine yönelik tutumlarının ve aralarındaki ilişkilerin bilinmesi günümüzde daha önemli hale gelmiştir. Eğer gençlerin din algıları ile din eğitimine yönelik tutumları doğru bir şekilde tespit edilirse eğitimlerini buna göre düzenlemek daha sağlıklı olacaktır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi doküman analizi yöntemiyle oluşturulmuş; saha araştırması için ise nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli tercih edilmiştir. Çalışmada öğrencilerin din algılarını belirlemek için “Ortaöğretim Öğrencileri İçin Geleneksel ve Kültürel Din Algısı Ölçeği” ile “Modern Din Algısı Ölçeği”; din eğitimine yönelik tutumlarını ölçmek için ise “Okulda Din Eğitimine Yönelik Tutum Ölçeği” kullanılmıştır. Ölçekler, 2022-2023 öğretim yılının Mayıs ve Haziran aylarında Sakarya merkez ve ilçelerinde Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı liselerin 9, 10 ve 11.sınıflarında okuyan 489 öğrenciden oluşan örneklem grubuna yüz yüze olacak şekilde uygulanmıştır. Ölçeklerin uygulanması sonucu elde edilen veriler analiz edilerek değerlendirildiğinde öğrencilerin geleneksel ve kültürel din algıları ile modern din algılarının ortalamalarının orta düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Ancak ortalama puanlar karşılaştırıldığında öğrencilerin daha çok geleneksel ve kültürel din algısına sahip oldukları görülmektedir. Öğrencilerin din eğitimine yönelik tutumlarının ortalamasının da yine orta düzeyde olduğu görülmüştür. Geleneksel ve kültürel din algısı ile din eğitimine yönelik tutum arasında güçlü düzeyde pozitif (r=,792) ve manidar (p<0,05) bir ilişki bulunurken; modern din algısı ile din eğitimine yönelik tutum arasında ise orta düzeyde negatif (r=-,487) yani ters ve manidar (p<0,05) bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak öğrencilerin din eğitimine yönelik tutumları üzerinde geleneksel ve kültürel din algısının olumlu; modern din algısının ise olumsuz etkisi vardır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Algı
• Din Algısı
• Tutum
• Dini Tutum

Kaynakça

1. Arıcı, İ. (2008). Öğrencilerin İlköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Yönelik Tutumları. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(1), 161-175.
2. Atalay, T. (2005). İlköğretim ve Liselerde Dindarlık Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma (Diyarbakır Örneği) (1.Baskı). DEM Yayınları.
3. Bahçekapılı, M. (2011). Din ve Ahlâk Eğitiminin Ergenlerin Kişilik Gelişimine Katkısı. Değerler Eğitimi Dergisi, 9(22), 7-40.
4. Başaran, İ. E. (2000). Eğitim Psikolojisi (5.Baskı). Başaran.
5. Bayyiğit, M. (1989). Üniversite Gençliğinin Dinî İnanç ve Tutum ve Davranışları Üzerine Bir Araştırma: Selçuk Üniversitesi Öğrencileri Üzerinde Bir Anket Uygulaması [Doktora Tezi]. Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Bilgin, B. (2001). Eğitim Bilimi ve Din Eğitimi. Gün Yayıncılık.
7. Bursal, M. (2023). Spss ile Temel Veri Analizleri (Genişletilmiş 3.Baskı). Anı Yayıncılık.
8. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı (28. Baskı). Pegem Akademi.

9. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri (29. Baskı). Pegem Akademi.
10. Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., & Köklü, N. (2020). Sosyal Bilimler İçin İstatistik (24.Baskı). Pegem Akademi.
11. Can, A. (2020). Bilimsel Araştırma Sürecinde SPSS ile Nicel Veri Analizi (9.Baskı). Pegem Akademi.
12. Ceylan, Y. (2010). Lise Öğrencilerinin Din Algısı [Yüksek Lisans]. Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Cirhinlioğlu, F. G., & Ok Üzeyir. (2011). Kadınlar mı Yoksa Erkekler mi Daha Dindar? Journal of World of Turks, III(1), 121-141.
14. Coştu, Y. (2014). Gençlerin Dindarlık Algısı Üzerine Uygulamalı Bir Çalışma-Samsun İl Merkezi Örneği. Gençlik ve Kültürel Mirasımız Uluslararası Kongre -I-, 727-739.
15. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2021). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik SPSS ve LISREL Uygulamaları (6.Baskı). Pegem Akademi.
16. Erkuş, A. (2021). Davranış Bilimleri İçin Bilimsel Araştırma Süreci (7.Baskı). Seçkin Yayıncılık.
17. Fırat, E. (1977). Üniversite Öğrencilerinde Allah İnancı ve Din Duygusu: Din Psikolojisi Açısından Bir Değerlendirme [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi.
18. Gökberk, M. (2012). Felsefe Tarihi (27.Baskı). Remzi Kitabevi.
19. Gürtaş, A. (2000). Atatürk ve Din Eğitimi (7.Baskı). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
20. Hökelekli, H. (1986). Ergenlik Çağı Davranışlarına Din Eğitiminin Etkisi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 35-51.
21. Hökelekli, H. (1998). Din Psikolojisi (3. bs). TDV Yayınları.
22. İmamoğlu, A., & Ferşadoğlu, S. (2016). Psikolojik Açıdan Ergenlerde Dini Tutum ve Davranışların Tahlili. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), Article 1.
23. İnceoğlu, M. (2010). Tutum Algı İletişim (5.Baskı). Beykent Üniversitesi Yayınevi. Karacoşkun, M. D. (1994). İmam-Hatip Lisesi Öğrencilerinin Dini Tutum ve Davranışları [Yüksek Lisans]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
24. Karasar, N. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemi (24.Baskı). Nobel Yayınları.
25. Kaya, M. (2001). İlköğretim ve Ortaöğretim Öğrencilerinin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Karşı Tutumları. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12-23, 43-78.
26. Kaymakcan, R. (2021a). Gençlerin Dine Bakışı ve Okullarda Din-Değerler Öğretimi (1.Baskı). DEM Yayınları.
27. Kaymakcan, R. (2021b). Türkiye’de Okul Öncesi Din ve Ahlak Eğitimi Raporu (s. 142). Ebsam Stratejik Araştırmalar Merkezi.
28. Kılavuz, M. A. (1993). Ergenlerde Özdeşleşme ve Din Eğitimi [Doktora]. Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. Kılavuz, M. A., & Yılmaz, H. (2009). Örgün ve Yaygın Eğitimde Öğrenenlerin İhtiyaçları Doğrultusunda Din Eğitimi ve Öğretimi. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 18(2), 123-139.
30. Kılıç, S. (2013). Örnekleme Yöntemleri. Journal Of Mood Disorders, 3(1), 44-46.
31. Koç, M. (2003). Gelişim ve Din Psikolojisi Açısından Ergenlik Dönemi. Ekev Akademi Dergisi, 7(15), 113-132.
32. Köktaş, M. E. (1993). Türkiye’de Dinî Hayat (1.Baskı). İşaret Yayınları.
33. Köse, A. (2015). XXI. Yüzyıl Türkiye’sinde Gelenekle Modernite Arasında Din Algıları ve Dindarlık Formları: Sosyolojik Bir Bakış. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 49, 5-27.
34. Kula, M. N. (1986). Ergenlerde Kimlik Bunalımı ve Din Eğitiminin Etkisi [Yüksek Lisans]. Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
35. Murat, R., & Zengin, M. (2023a). Okulda Din Eğitimine Yönelik Tutum Ölçeğinin (ODEYTÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 60(1), 50-63. https://doi.org/10.5152/ilted.2023.23416
36. Murat, R., & Zengin, M. (2023b). Ortaöğretim Öğrencileri İçin Geleneksel ve Kültürel Din Algısı Ölçeğinin (OGEKDÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 25(48), 395-425. https://doi.org/10.17335/sakaifd.1341649
37. Murat, R., & Zengin, M. (2024). Modern Din Algısı Ölçeğinin (MODÖ) Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 177-197. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1423848
38. Osce, O. for D. I. and H. R. (ODIHR). (2007). The Toledo Guiding Principles on Teaching about Religion and Beliefs in Public Schools. OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights.
39. Öcal, M. (1986). Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi Dersleri Hakkında Bazı Tespitler ve Teklifler. M.E.G. ve S.B. Din Öğretimi Dergisi, 6, 96-107.
40. Özbaydar, B. (1970). Din ve Tanrı İnancının Gelişmesi Üzerine Bir Araştırma. Baha Matbaası.
41. Özkalp, E. (Ed.). (2004). Davranış Bilimlerine Giriş (3.Baskı). T.C. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
42. Özkarpuzcu, H. A. (2019). Konya Ilgın İlçe Merkezindeki Ortaöğrenim Gençliğinin Din Algısı ve Dini Yaşayışları [Yüksek Lisans]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
43. Pakdemirli, M. N. (2016). Genç Bireylerin Din Eğitimine İlişkin Tutum ve Eylemleri Açısından Din Öğretimi Planlamaları. Journal of Research in Education and Teaching, 5(Özel Sayı), 44-49.
44. Parlak, S. N. (2019). Ortaöğretim Öğrencilerinin Dini Tutumlarına Din Eğitiminin Etkisi (İstanbul-Tuzla Örneği) [Yüksek Lisans]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
45. Peker, H. (2003). Din Psikolojisi (1. bs). Çamlıca Yayınları.
46. Sarıbay, A. Y. (1994). Postmodernite, Sivil Toplum ve İslâm (1.Baskı). İletişim Yayınları.
47. Seçer, İ. (2015). SPSS ve LISREL ile Pratik Veri Analizi (2.Baskı). Anı Yayıncılık.
48. Şahin, A. (1999). İlahiyat Tıp ve Mühendislik Fakültelerinde Okuyan Öğrencilerde Dînî Hayatın Boyutları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Araştırma [Doktora Tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
49. Şengül, F. N. (2021). Gençlerde Dini Tutum ve Hedonizm [Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
50. Şimşek, M. Ş., Çelik, A., & Akgemci, T. (2019). Davranış Bilimleri (10.Baskı). Eğitim Yayınevi.
51. Taplamacıoğlu, M. (1962). Yaşlara Göre Dini Yaşayışın Şiddet ve Kesafeti Üzerine Bir Anket Denemesi. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10, 141-142.
52. Taş, K. (2010). Dindarlığa Yüklenen Anlamlar: Üniversite Öğrencileri Üzerine Uygulamalı Bir Araştırma. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2, 47-62.
53. Taşpınar, M. (2017). Sosyal Bilimlerde Spss Uygulamalı Nicel Veri Analizi (1.Baskı). Pegem Akademi.
54. Toklu, G. (2019). Üniversite Öğrencilerinin Dindarlık ve Değer Yönelimleri [Yüksek Lisans]. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
55. Tosun, C. (2005). Din Eğitimi Bilimine Giriş (3.Baskı). Pegem A Yayıncılık.
56. Tutar, H. (Ed.). (2018). Davranış Bilimleri Kavramlar ve Kuramlar (4.Baskı). Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınlar.
57. Yaman, A. O. (2008). İstanbul Büyükçekmece’de Lise Öğrencilerinin Din Algısı [Yüksek Lisans]. Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
58. Yapıcı, A. (2016). Müslüman Türk Kültüründe İnanç Gelişimi (Bir Model Denemesi). Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi Din Psikolojisi Özel Sayısı, 83-113.
59. Yapıcı, A. (2020). Şüphe ve İnanç Kıskacında Gençlerin Din ve Dindarlık Algıları. İlahiyat Akademi Dergisi, 12, 1-44.
60. Yapıcı, A., & Özbolat, A. (Ed.). (2018). Zihniyet ve Din Disiplinlerarası Zihniyet Çözümlemesi. Karahan Kitabevi.
61. Yıldırım, İ. E. (2017). İstatistiksel Araştırma Yöntemleri (3.Baskı). Seçkin Yayıncılık.
62. Yiğit, Y. (2019). Modern Çağda Gençlik ve Din Eğitimi. Sosyal Bilimler Dergisi, 41, 116-134.
63. Zengin, M. (2013). Öğrencilerin Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersine Yönelik Tutumlarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 271-301.
64. Zengin, M. (2017). Cumhuriyet Dönemi Din Dersi Öğretim Programları ve Ders Kitaplarında Dinler, İnançlar ve İslam Düşüncesinde Yorumlar (1.Baskı). DEM Yayınları.