2018 ve 2024 Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) Dersi Öğretim Programlarının Süreklilik, Dönüşüm, Yenilik ve Terk Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada 2018 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) Ortaöğretim Programı ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında hazırlanan 2024 DKAB Ortaöğretim Programı (9-12. sınıflar) karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde durum çalışması deseni kullanılmış; veriler, alanyazındaki program ögesi modellerine dayanan beş temalı bir doküman inceleme formuyla toplanmış ve betimsel olarak çözümlenmiştir. İki programda aynı konuyu ele alan ifadeler eşleştirilmiş, eşleştirilen her program bileşenine o bileşenin 2018 programından 2024 programına geçerken ne olduğunu gösteren bir kod (süreklilik, dönüşüm, yeni, terk) verilmiştir. Çözümlemede ünite sayısının her iki programda da yirmi olarak korunduğu, buna karşılık temel tasarım biriminin 89 kazanımdan 73 öğrenme çıktısına düştüğü ve bu azalmanın sınıf düzeylerine eşit dağılmayıp 10. sınıfta yoğunlaştığı (29’dan 17’ye) belirlenmiştir. Tasarım biriminin kapsamı ise genişlemiştir. 2018 programında kazanım, kazanım ifadesi ve onu izleyen açıklamadan oluşurken 2024 programında öğrenme çıktısı; içerik çerçevesi, beceriler, eğilimler, öğrenme kanıtları ve farklılaştırma başlıklarını da kapsayan bir öğrenme birimi içinde süreç bileşenleriyle birlikte sunulmaktadır. Çıktı ifadeleri yeterlik biçimine yaklaşmış, bilişsel işlemler ana ifadeden süreç bileşenlerine dağıtılmıştır. Vizyon ifadesi bir ekleme dışında korunmuş, değerler on kök değerden yirmi değere çıkarılarak öğrenme çıktılarıyla eşleştirilmiştir. Ölçme ve değerlendirmede iki program aynı ilkeyi paylaşmakta; farklılaşma, ilkenin programa bağlanma biçiminde ortaya çıkmaktadır. Çözümlenen program bileşenlerinin hiçbirinin terk edilmediği, tümünün ya korunduğu ya da yeniden yapılandırılarak sürdürüldüğü; dolayısıyla iki program arasındaki ilişkinin kopuştan ziyade eklemlenme niteliği taşıdığı ve değişimin amaçların hangi birim üzerinden tanımlandığında yoğunlaştığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli
• Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
• Beceri Temelli Öğrenme
• Erdem-Değer-Eylem Modeli

An Analysis of the 2018 and 2024 Secondary Religious Culture and Moral Knowledge Curricula in Terms of Continuity, Transformation, Newness and Abandonment

Öz

This study comparatively examines the 2018 and 2024 Religious Culture and Moral Knowledge (DKAB) curricula at the secondary level (grades 9-12), the latter prepared within the Türkiye Century Maarif Model. A case study design was employed within a qualitative research framework; data were collected through a five-theme document review form grounded in curriculum component models in the literature and analysed descriptively. Statements addressing the same topic were matched, and each matched curriculum component was coded as continuity, transformation, new or abandoned. Thenumber of units remained twenty in both curricula, whereas the basic design unit decreased from 89 objectives to 73 learning outcomes, a reduction concentrated in grade 10 (from 29 to 17). The scope of the design unit also expanded: a 2018 objective consists of the objective statement and its explanatory note, whereas a 2024 learning outcome is presented with its process components within a learning-unit framework covering content, skills, dispositions, learning evidence and differentiation. Outcome statements shifted towards the competence form, and cognitive operations were redistributed from the main statement to the process components. The vision statement was preserved apart from one added element, and values were increased from ten to twenty and matched with learning outcomes. Both curricula share the same assessment principle; the difference lies in the way this principle is attached to the curriculum. None of the analysed curriculum components was abandoned: the relationship between the two curricula represents accretion rather than rupture, with change concentrated in the unit through which aims are defined.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Yüzyılı Maarif Model
• Religious Culture and Moral Knowledge
• Competency-Based Learning
• Virtue-Value-Action Model

Kaynakça

1. Adamson, B., & Morris, P. (2014). Comparing curricula. M. Bray, B. Adamson ve M. Mason (Ed.), Comparative education research: Approaches and methods. Hong Kong: Springer.
2. Aktaş, H. (2025). Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemindeki din eğitimi politikalarının değişimi (2018-2024 programlarının karşılaştırılması). İslami Araştırmalar Dergisi. https://www.islamiarastirmalar.com/
3. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (2001). A taxonomy of learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman. Aristoteles. (2005). Nikomakhos’a Etik (S. Babür, Çev.). Kebikeç Yayınları.
4. Arslankara, V. B., & Arslankara, E. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin felsefi temelleri: Ontolojik, epistemolojik ve aksiyolojik bakış açılarından bir değerlendirme. İstanbul Eğitim Dergisi, 1(1), 121-145. https://doi.org/10.71270/istanbulegitim.istj.1557889
5. Aslan, F., & Osmanoğlu, C. (2022). 2010 ve 2018 ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarının değerler eğitimi yaklaşımları açısından incelenmesi. Erciyes Akademi, 36(3), 1085-1111. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1132288
6. Biggs, J. (1996). Enhancing teaching through constructive alignment. Higher Education, 32(3), 347-364.
7. Bloom, B. S. (Ed.). (1956). Taxonomy of educational objectives, Handbook I: Cognitive domain. David McKay.
8. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027

9. Bozkaya, T. (2025). 2018 ve 2024 ’Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’ Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programlarının Nezaket Erdemi ve Eğitimi Bağlamında Karşılaştırmalı Analizi. Genç Mütefekkirler Dergisi, 6(1), 305-339. https://izlik.org/JA23RP94MB
10. Bruner, J. S. (1996). The culture of education. Harvard University Press.
11. Carr, D. (Ed.). (2018). Cultivating moral character and virtue in professional practice. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315182414
12. Ceylan, T. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli DKAB öğretim programlarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 63, 55-70. https://doi.org/10.29288/ilted.1598481 Değerler Eğitimi Merkezi. (2024). Değerlendirme: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. https://dem.org.tr
13. Demeuse, M., & Strauven, C. (2013). Développer un curriculum d’enseignement ou de formation: Des options politiques au pilotage (2. bs.). De Boeck Universite.
14. Demirci, Y., & Demirci, H. S. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğrenci profiline yönelik algı ölçeği: Kuramsal temellendirme ve psikometrik değerlendirme. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, (22), 904-945. https://doi.org/10.47994/usbad.1816986
15. Demirel, Ö. (2020). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya. Ankara: Pegem Akademi.
16. Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2018). The discipline and practice of qualitative research. N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Ed.), The SAGE handbook of qualitative research (5. bs., ss. 1-19). SAGE.
17. Dewey, J. (1938). Experience and education. Kappa Delta Pi.
18. Doğan, S., & Aşlamacı, İ. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin değer eğitimi açısından analizi. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 11(24), 72-90. https://doi.org/10.29228/cukar.80525
19. Doğru, Ç. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretim programları: Öğretmen farkındalığı, uygulama süreçleri ve karşılaşılan sorunlara ilişkin bir durum analizi. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 1075-1128. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709391
20. Duyul, S., Duyul, Y., Kesman, M., & Kesman, M. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli konusunda öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 5(3). https://doi.org/10.5281/zenodo.15002346
21. Erdem, C. (2025). 2018 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretim Programı ile Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde adalet değeri. Academic Platform Journal of Education and Change, 8(2), 133-159. https://doi.org/10.55150/apjec.1826397
22. Fer, S. (2019). Eğitimde program geliştirme kuramsal temellere bakış. Pegem Akademi Yayıncılık.
23. Fosnot, C. T. (Ed.). (2013). Constructivism: Theory, perspectives, and practice (2. bs.). Teachers College Press.
24. Gültekin, M. (2017). Program geliştirmeye ilişkin temel kavramlar. B. Oral ve T. Yazar (Ed.), Eğitimde program geliştirme ve değerlendirme (ss. 2-40). Pegem Akademi. https://doi.org/10.4159/9780674251083
25. İneç, Z. F. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nde yapay zekâ ile dijital dönüşüm: İnsan Hakları, Vatandaşlık ve Demokrasi dersi örneği. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 227-268. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709505
26. Karasar, N. (2023). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
27. Koca, H. K. (2022). Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretim programında bulunan bilişsel kazanımların Yenilenmiş Bloom Taksonomisi’ne göre incelenmesi. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 22(1), 293-313. https://doi.org/10.33420/marife.1073909
28. Korkmaz, M. (2020). Türk-İslam eğitim geleneğinde öğretmen-öğrenci ilişkilerinin ahlaki çerçevesi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 529-538. https://doi.org/10.33206/mjss.532977
29. Köseoğlu, Z. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli bağlamında 2018 ve 2024 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi müfredatlarının karşılaştırmalı analizi. Pearson Journal, 8(31), 85-115. https://doi.org/10.5281/zenodo.14965514
30. Lickona, T. (1999). Character education: Seven crucial issues. Action in Teacher Education, 20(4), 77-84. https://doi.org/10.1080/01626620.1999.10462937
31. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
32. MEB (2018). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (Ortaöğretim 9, 10, 11 ve 12. Sınıflar). Ankara.
33. MEB (2022). K12 Beceri Geliştirme Programının çalışmaları başladı. https://www.meb.gov.tr
34. MEB (2023). K12 Beceriler Çerçevesi: Türkiye Bütüncül Modeli.
35. MEB (2024a). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni.
36. MEB (2024b). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı (9-12. Sınıflar).
37. MEB (2024c). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli yeni müfredat taslağı kamuoyunun görüşüne açıldı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://ttkb.meb.gov.tr.
38. MEB (2024d). Yeni müfredatın Talim ve Terbiye Kurulundaki onay süreci tamamlandı. Strateji Geliştirme Başkanlığı. https://sgb.meb.gov.tr.
39. Merriam, S. B. (2015). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber. Nobel. OECD. (2019). OECD Learning Compass 2030: A series of concept notes. OECD Publishing.
40. Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2018). Curriculum: Foundations, principles, and issues (7. bs.). New Jersey: Prentice Hall Press.
41. Öcal, S., & Şahin, A. (2026). 2024 Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi Öğretim Programının küresel yetkinlik açısından incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(1), 44-71. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1795245
42. Önder. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli değerlendirme raporu. https://onder.org.tr.
43. Özhan, M. B., Taşgın, A., & Kandırmaz, M. (2023). K12 beceriler çerçevesi: Türkiye bütüncül modeli bağlamında sosyal duygusal öğrenme becerileri. Millî Eğitim Dergisi, 52(Özel Sayı 1), 1027-1054. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1308964.
44. Pala, F. (2025). Farklılaştırılmış öğretim ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, (20), 1082-1113. https://doi.org/10.47994/usbad.1735156.
45. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
46. Petrina, S. (2022). Methods of analysis: Curriculum analysis.
47. Piaget, J. (1985). The equilibration of cognitive structures: The central problem of intellectual development. University of Chicago Press.
48. Print, M. (1993). Curriculum development and design (2. bs.). Allen & Unwin.
49. Şahin, H. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ve erken çocukluk eğitimi okul öncesi eğitim programlarının karşılaştırmalı analizi. Millî Eğitim Dergisi, 54(1), 793-832. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1708434.
50. Thijs, A., & van den Akker, J. (2009). Curriculum in development. SLO Netherlands Institute for Curriculum Development.
51. Topçu, N. (1998). Türkiye’nin maarif dâvası E. Erverdi ve İ. Kara, (Ed.). Dergâh Yayınları.
52. Turan, Ş., & Nazıroğlu, B. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin din öğretimi yaklaşımında birey ve toplumun ideolojik tahayyülü. Rize İlahiyat Dergisi, (27), 15-33. https://doi.org/10.32950/rid.1507279.
53. Uyar, A., & Demir, R. (2025). 9. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi (DKAB) dersi öğretim programında yenilikler. Turkish Journal of Educational Studies, 12(2), 191-218. https://doi.org/10.33907/turkjes.1655543.
54. Üzümcü, M., & Abanoz, S. (2024). Program tasarımı yaklaşımları bağlamında Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretim programı. Mevzu-Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 795-826. https://doi.org/10.56720/mevzu.1495250
55. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
56. Wach, E., & WARD, R. (2013). Learning about qualitative document analysis. Institute of Development Studies.
57. Wiggins, G., & Mctighe, J. (2011). The Understanding by Design guide to creating high-quality units. ASCD. Philadelphia, PA.
58. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
59. Yıldırım, Y., & Çalışkan, A. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin 21. Yüzyıl insan profili açısından değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 204-220. https://doi.org/10.55605/ejedus.1548121
60. Yiğit, A. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ilköğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretim programının dijital vatandaşlık açısından değerlendirilmesi. İçinde Dijital çağda dil, din, düşünce ve ahlâk: Dönüşümün izleri (ss. 60-84). İlahiyat Yayınları.
61. Yurdakal, İ. H. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: 2024 ilkokul Türkçe dersi öğretim programının (1, 2, 3 ve 4. Sınıflar) incelenmesi. Temel Eğitim, 6(24), 76-88. https://doi.org/10.52105/temelegitim
62. Yürük, T., & Topchubaev, K. (2022). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretim programlarının incelenmesi. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 22(1), 415-436. https://doi.org/10.30627/cuilah.1100948