Psychosocial Sources Of Guilt and Sense Of Sinfulness, Remorse and Religion: The Case Of Female Detainees and Convicts

Öz

The aim of this study is to reveal the role of religious belief on feelings of guilt, sinfulness, and remorse. In this qualitative research adopting a case study design, the participant focus group consists of 25 female detainees and convicts incarcerated for ordinary crimes at the Samsun T-Type Closed Penitentiary Institution. Data were collected through in-depth interviews utilizing a semi-structured interview technique based on six main themes: "Type of Crime, Causes Propelling towards Crime, Belief in a Just World and Perception of God, Sinfulness-Remorse and the Repentance Process, Religious Life, and Religious Healing and Transformation Process." According to the findings analyzed via thematic analysis and a hybrid approach, the general tendency is toward perceiving the world as unjust. It was observed that despite an awareness of the criminal behavior, responsibility is denied, and the perception of sin is shaped by harm-focused evaluations. Repentance was found to be meaningful as a traditional religious practice and a plea for the cessation of experienced hardships; however, it did not generate a motivation that contributes to a transformation process or inspires a determination to start anew. The penal execution process increased the participants' search for support and their religious orientations. While it was acknowledged that a religious life could deter individuals from crime, it was emphasized that recidivism would be inevitable unless adverse conditions improved. In preventing criminal recidivism, it was understood that the evolution of feelings of guilt, sinfulness, and remorse into a transformative repentance experience is only possible through the internal assimilation of religious and moral values in the individual's life. In conclusion, the findings reveal that religious belief is not the sole catalyst for change and transformation regarding feelings of guilt, sinfulness, and remorse. Although crime is evaluated as an individual choice, the intrafamilial dynamics, socioeconomic conditions, and psychosocial dimensions underlying the behavior hold undeniable significance. Ultimately, it has emerged that in the face of adverse life events, religious orientation provides positive contributions through its comforting and relieving elements, albeit non-transformative.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of religion
• religiosity
• guilt
• repentance
• female criminality.

Destekleyen Kurum

This research received no specific grant from any funding agency.

Etik Beyan

This study was prepared based on the doctoral thesis titled "The Psychosocial Sources of Guilt and Sinfulness/Regret and Religion: The Case of Female Detainees and Convicts in Samsun T-Type Closed Penitentiary Institution," completed under the supervision of Prof. Dr. Behlül Tokur and submitted on 09.01.2026. Ethics Committee Approval: Granted by the Ankara Yıldırım Beyazıt University, Social and Human Sciences Ethics Committee, dated 20.03.2024 and numbered 03-337. Research Permission: Granted by the Ministry of Justice, General Directorate of Prisons and Detention Houses, dated 10.06.2024 and numbered E-57292265-204.04-801/97398. Publication Permission: Granted by the Ministry of Justice, General Directorate of Prisons and Detention Houses, dated 27.01.2026 and numbered E-57292265-204.04-179//20654.

Suçluluk ve Günahkârlık Duygusunun Psikososyal Kaynakları, Pişmanlık ve Din: Kadın Tutuklu Ve Hükümlüler Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı; suçluluk, günahkârlık ve pişmanlık duyguları üzerinde dinî inancın rolünü ortaya koymaktır. Durum çalışması deseninin benimsendiği bu nitel araştırmada, katılımcı odak grubunu Samsun T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundaki adli suçlardan tutuklu ve hükümlü 25 kadın oluşturmaktadır. “Suçun Cinsi, Suça İten Sebepler, Adil Dünya İnancı ve Allah Algısı, Günahkârlık-Pişmanlık ve Tövbe Süreci, Dinî Hayat, Dinî İyileşme ve Dönüşüm Süreci” şeklinde altı ana tema çevresinde, yarı yapılandırılmış mülakat tekniği üzerinden derinlemesine görüşmeler yapılarak veriler toplanmıştır. Tematik analiz ve hibrit yaklaşım uygulanarak çözümlenen bulgulara göre; genel eğilim dünyayı adil görmeme yönündedir. Suç davranışının farkında olmakla beraber sorumluluğun reddedildiği ve günah algısının zarar odaklı değerlendirmeler üzerinden şekillendiği görülmüştür. Tövbe, geleneksel bir dinî uygulama ve yaşanan zorlukların son bulması isteğine dair bir yakarış ifadesi olarak anlam bulmuş ancak dönüşüm sürecine katkı sağlayan ve yeniden başlama kararlığı düşündüren bir motivasyon oluşturmamıştır. Ceza infaz süreci, katılımcıların destek arayışlarını ve dinî yönelimlerini arttırmıştır. Dinî hayatın suçtan uzak tutabileceği kabul edilmiş ancak kötü şartlar iyileşmediği sürece suç tekrarının kaçınılmaz olabileceği vurgulanmıştır. Suç tekrarını önlemede suçluluk, günahkârlık ve pişmanlık duygularının dönüştürücü bir tövbe deneyimine evrilebilmesi, dinî ve ahlaki değerlerin bireyin hayatında özümsenmesiyle mümkün görünmektedir. Sonuç olarak; dinî inancın suçluluk, günahkârlık ve pişmanlık duyguları üzerinde tek başına değişim-dönüşüm sağlayan bir unsur olmadığı, suç bireysel bir tercih olarak değerlendirilse de davranışın arka planda yer alan aile içi dinamiklerin, sosyoekonomik koşulların ve psikososyal boyutların yadsınamaz bir öneme sahip olduğu; zorlu hayat olayları karşısında dinî yönelimin dönüştürücü olmasa da teselli ve rahatlama unsurları aracılığıyla olumlu katkılar sunduğu ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din psikolojisi
• dindarlık
• suçluluk
• pişmanlık
• kadın suçluluğu

Destekleyen Kurum

Bu araştırma herhangi bir kurum tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma Prof. Dr. Behlül Tokur danışmanlığında tamamlanan ve 9.01.2026 tarihinde sunulan “Suçluluk ve Günahkârlık Duygusunun Psikososyal Kaynakları, Pişmanlık ve Din: Samsun T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Kadın Tutuklu ve Hükümlüler Örneği” başlıklı doktora tez çalışması esas alınarak hazırlanmıştır. Etik kurul izni: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu tarafından verilmiş olup 20.03. 2024 tarihli ve 03-337 numaralıdır. Araştırma izni: Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olup 10.06.2024 tarihli ve E-57292265-204.04-801/97398 numaralıdır. Yayım izni: Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifleri Genel Müdürlüğü tarafından verilmiş olup 27.01.2026 tarihli ve E-57292265-204.04-179//20654 numaralıdır.

Kaynakça

1. Adler, A. (2022). Yaşama Sanatı. (S. Pişkinsoy, Çev.). Ankara: Fark Yayınları.
2. Akers, R. L. ve Sellers, C. S. (2013). Criminological Theories: Introduction, Evaluation, and Application (6. bs.). New York: Oxford University Press.
3. Aminnuddin, N. A. ve Abd. Hamid, H. S. (2021). Predictors of Deviant Behavior Justification among Muslims: Sociodemographic Factors, Subjective Well-Being, and Perceived Religiousness. Islamic Guidance and Counseling Journal, 4(2), 144-157. doi: https://doi.org/10.25217/igcj.v4i2.1814 Suçluluk ve Günahkârlık Duygusunun Psikososyal Kaynakları, Pişmanlık ve Din: Kadın Tutuklu ve Hükümlüler Örneği |53| bilimname 56, 2026 CC: BY-ND-NC
4. Apaydın, H. (2016). Din Psikolojisi Terimler Sözlüğü. Samsun: Bilimkent Yayınları.
5. Baktı, A. S. (2020). Din ve Hukuk Açısından Suç Kavramı ve Suçluluk Psikolojisi. Y. Turan (Ed.), Din Psikolojisi Güncel Durum Analizi içinde. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
6. Belknap, J. (2007). The Invisible Woman: Gender, Crime, and Justice (3. bs.). Belmont: Wadsworth.
7. Bıçakçı, M. Y. ve Bağ, C. (2016). Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda Anneleriyle Kalan Çocukların Gelişimsel Taraması. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(2), 32-52.
8. Braun, V. ve Clarke, V. (2019). Psikolojide Tematik Analizin Kullanımı. Journal of Qualitative Research in Education, 7(2), 1-26. doi: https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.17m

9. Brown, S. E., Esbensen, F.-A. ve Geis, G. (2013). Criminology: Explaining Crime and Its Context. (P. Chester ve E. S. Boyne, Ed.) (8. bs.). Amsterdam: Elsevier.
10. Canay, H. D. A. (2022). Kadın Suçluluğu (2. bs.). Ankara: Astana Yayınları.
11. Cansuvar, F. N., Aşırdizer, M., Aycan, N., Balcıoğlu, İ. ve Batuk, G. (1997). Kadının Suça Yönelimi: Karşılaştırmalı Bir Çalışma. İstanbul Hukuk Mecmuası, 55(3), 341-354.
12. Cao, L., Zhao, R., Ren, L. ve Zhao, J. “Solomon”. (2010). Social Support and Anomie: A Multilevel Analysis of Anomie in Europe and North America. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 54(4), 625-639. doi: https://doi.org/10.1177/0306624X09334218
13. Certel, H. (2009). Suçlularda Dine Dönüş. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. https://www.seckin.com.tr/kitap/271241538 adresinden erişildi. Chesney-Lind, M. ve Pasko, L. (1997). The Female Offender: Girls, Women, and Crime. Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc. doi: https://doi.org/10.4135/9781452232157
14. Cokelet, B. ve Maley, C. J. (Ed.). (2019). The Moral Psychology of Guilt. Moral psychology of the emotions. London: Rowman & Littlefield International. doi: https://doi.org/10.5040/9798881816605
15. Coşgun, R. (2026). Suçluluk ve Günahkârlık Duygusunun Psikososyal Kaynakları/Pişmanlık ve Din: Samsun T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Kadın Tutuklu ve Hükümlüler Örneği [Doktora Tezi]. Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi.
16. Creswell, J. W. (2017). Araştırma Deseni: Nitel, Nicel Ve Karma Yöntem Yaklaşımları. (S. B. Demir, Çev.) (3. bs.). Ankara: Eğiten Kitap.
17. Cullen, F. T., Wright, J. P. ve Chamlin, M. B. (1999). Social Support and Social Reform: A Progressive Crime Control Agenda. Crime & Delinquency, 45(2), 188-207. doi: https://doi.org/10.1177/0011128799045002002
18. Dönmezer, S. (1994). Kriminoloji. Yayın Hukuk dizisi (8. bs.). İstanbul: Beta Basım Yayım Daǧıtım.
19. Duncan, J., Stansfield, R., Hall, S. ve O’Connor, T. (2018). Women’s Engagement with Humanist, Spiritual and Religious Meaning-Making in Prison: A Longitudinal Study of Its Impact on Recidivism. K. R. Kerley (Ed.), Religion and Crime: Theory, Research, and Practice içinde (ss. 117-132). Basel: MDPI - Multidisciplinary Digital Publishing Institute.
20. Fereday, J. ve Muir-Cochrane, E. (2006). Demonstrating Rigor Using Thematic Analysis: A Hybrid Approach of Inductive and Deductive Coding and Theme Development. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 80-92. doi: https://doi.org/10.1177/160940690600500107
21. Hartman, J. L. ve Sundt, J. L. (2010). Adler, Freda: Sisters in Crime. F. Cullen, P. Wilcox ve F. T. Cullen (Ed.), Encyclopedia of Criminological Theory içinde (ss. 1-7). Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc. doi: https://doi.org/10.4135/9781412959193.n2
22. Heidensohn, F. (1995). Women and Crime. London: Macmillan Press.
23. Horney, K. (2017). Psikanalizde Yeni Yollar. (S. Budak, Çev.). İstanbul: Totem Yayınları.
24. Horozcu, Ü. (2010). Din Psikolojisi Açısından Dünyevi İstek Duaları. (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
25. Ioannou, M. (2011). Suça İlişkin Bireyselci Açıklamalar. D. Canter (Ed.), Suç Psikolojisi içinde (1. bs.). Ankara: İmge Kitabevi.
26. İçli, T. G. (2007). Kriminoloji. Ankara: Seçkin Kitabevi. Rabia COŞGUN & Behlül TOKUR |54| bilimname 56, 2026 CC: BY-ND-NC
27. İçli, T. G. ve Öğün, A. (1988). Sosyal Değişme Süreci İçinde Kadın Suçluluğu. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 5(2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/huefd/issue//497778 adresinden erişildi.
28. İlbars, Z. (2007). Suç Antropolojisi: Kadın ve Suç. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Antropoloji Dergisi, 2, 1-13.
29. Jang, S. J., Johnson, B. R., Hays, J., Hallett, M. ve Duwe, G. (2018). Existential and Virtuous Effects of Religiosity on Mental Health and Aggressiveness among Offenders. K. R. Kerley (Ed.), Religion and Crime: Theory, Research, and Practice içinde (ss. 162-180). Basel: MDPI - Multidisciplinary Digital Publishing Institute.
30. Johnson, B. R., Larson, D. B. ve Pitts, T. C. (1997). Religious Programs, Institutional Adjustment, and Recidivism Among Former Inmates in Prison Fellowship Programs. Justice Quarterly, 14(1), 145-166. doi: https://doi.org/10.1080/07418829700093251
31. Kamer, V. K. (2014). Kadınların Suç İşlemesine Neden Olan Faktörlerle İlgili Sosyolojik Teoriler ve Uygulamalı Kadın Suçluluğu. Türkiye Noterler Birliği Hukuk Dergisi, 1(1), 147-160.
32. Karaman, K. (2019). Ordu Örneğinde Dindarlık-Suç İlişkisi: Kuramsal ve Ampirik Bir Deneme. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
33. Kenevir, F. (2015). Kadın Mahkûmlarda Suç ve Din Anlayışı. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
34. Kenevir, F. (2017). Suç ve Dini Bağlılık Üzerine Kuramsal Yaklaşımlar. Journal of Islamic Research, 28(3), 334-358.
35. Kızmaz, Z. (2005). Sosyolojik Suç Kuramlarının Suç Olgusunu Açıklama Potansiyelleri Üzerine Bir Değerlendirme. Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 29(2), 149-174.
36. Kimmel, M. (2000). The Gendered Society (4. bs.). New York: Oxford University Press.
37. Landman, J. (1993). Regret: The Persistence of the Possible. New York: Oxford Univ. Press.
38. Lecci, L., Okun, M. A. ve Karoly, P. (1994). Life Regrets and Current Goals as Predictors of Psychological Adjustment. Journal of Personality and Social Psychology, 66(4), 731-741. doi: https://doi.org/10.1037/0022-3514.66.4.731 McAdams, D. P. ve Mayukha, A. (2023). Hiding in plain view: An historical perspective on the study of morality in personality psychology. Journal of Personality, 92(3), 666-682. doi: https://doi.org/10.1111/jopy.12808
39. Merriam, S. B. ve Tisdell, E. J. (2016). Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation (4. bs.). San Francisco: Jossey-Bass.
40. Özdoğan, Ö. (2007). İsimsiz Hayatlar (2. bs.). Ankara: Lotus Yayınevi.
41. Patton, M. Q. (1987). How to Use Qualitative Methods in Evaluation (2. bs.). California: SAGE Publications, Inc.
42. Pettersson, T. (1991). Religion and Criminality: Structural Relationships between Church Involvement and Crime Rates in Contemporary Sweden. Journal for the Scientific Study of Religion, 30(3), 279. doi: https://doi.org/10.2307/1386973
43. Purwanto, E. (2025). Law and Theological Interpretations of Sin and Punishment. Jurnal Teologi Kontekstual Indonesia, 6(1), 21-34. doi: https://doi.org/10.46445/jtki.v6i1.1012
44. Rahmani, I. S. (2019). Religion, Guilt, and Aggression. doi: https://doi.org/10.13140/RG.2.2.35015.44969
45. Rubin, Z. ve Peplau, A. (1973). Belief in a Just World and Reactions to Another’s Lot: A Study of Participants in the National Draft Lottery. Journal of Social Issues, 29(4), 73-93. doi: https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1973.tb00104.x
46. Rubin, Z. ve Peplau, L. A. (1975). Who Believes in a Just World? Journal of Social Issues, 31(3), 65-89. doi: https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1975.tb00997.x
47. Rumpf, C. (2023). Recovering Identity: Criminalized Women’s Fight for Dignity and Freedom. Oakland: University of California Press. Suçluluk ve Günahkârlık Duygusunun Psikososyal Kaynakları, Pişmanlık ve Din: Kadın Tutuklu ve Hükümlüler Örneği |55| bilimname 56, 2026 CC: BY-ND-NC
48. Salvatore, C. ve Rubin, G. (2018). The Influence of Religion on the Criminal Behavior of Emerging Adults. K. R. Kerley (Ed.), Religion and Crime: Theory, Research, and Practice içinde (ss. 65-82). Basel: MDPI - Multidisciplinary Digital Publishing Institute.
49. Saruç, S. (2014). Türkiye’de Kadın Hükümlüler: Kadın Hükümlülerin Profili ve Suçluluğa Etki Eden Olguların Analizi. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 25(1), 61-88.
50. Sevinç, K. (2020). Kavram Atlası—Din Psikolojisi II. (B. Akot, Ed.) (2. bs.). Ankara: Gazi Kitabevi.
51. Stark, R. (1996). Religion as Context: Hellfire and Delinquency One More Time. Sociology of Religion, 57(2), 163. doi: https://doi.org/10.2307/3711948
52. Sumter, M., Wood, F., Whitaker, I. ve Berger-Hill, D. (2018). Religion and Crime Studies: Assessing What Has Been Learned. K. R. Kerley (Ed.), Religion and Crime: Theory, Research, and Practice içinde (ss. 194-208). Basel: MDPI - Multidisciplinary Digital Publishing Institute.
53. Sykes, G. M. ve Matza, D. (1957). Techniques of Neutralization: A Theory of Delinquency. American Sociological Review, 22(6), 664. doi: https://doi.org/10.2307/2089195
54. Tecim, E. (2009). Cezaevleri􀇚nde Di􀇚nî Yaşantı Ve Di􀇚n Algısı. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (22), 61-86. Tilghman-Osborne, C., Cole, D. A. ve Felton, J. W. (2010). Definition and Measurement of Guilt: Implications for Clinical Research and Practice. Clinical Psychology Review, 30(5), 536-546. doi: https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.007
55. Tokur, B. (2020). Klasik ve Güncel Konularıyla Din Psikolojisi. Ankara: Sonçağ Akademi Yayınları. https://www.soncagyayincilik.com.tr/urun/klasik-ve-guncel-konulariyla-din-psikolojisi adresinden erişildi.
56. Williams, F. P. ve McShane, M. D. (2016). Criminological Theory. Boston: Pearson Education.
57. Yılmaz, S. (2019). Kadın Hükümlülerde Manevi Yönelim, Dua ve Umut İlişkisi: Sivas Açık Ceza İnfaz Kurumu Örneği. M. Zengin, N. Tınaz, A. Ayten ve H. Ekşi (Ed.), Cezaevi Hizmetlerinde Manevi Danışmanlık ve Rehberlik içinde (ss. 287-309). İstanbul: Dem Yayınları.
58. Yin, R. K. (2003). Case Study Research: Design and Methods (3. bs.). Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc.
59. Zeelenberg, M., Van Dijk, W. W., Manstead, A. S. R. ve Vanr De Pligt, J. (2000). On Bad Decisions and Disconfirmed Expectancies: The Psychology of Regret and Disappointment. Cognition and Emotion, 14(4), 521-541. doi: https://doi.org/10.1080/026999300402781