Between Religion, Secularism, And Gender: Hybrid Feminist Subjectivities In Post-Islamist Türkiye

Öz

This study examines the role of the transition from Islamism to post-Islamism in Türkiye in the articulation, perception, and negotiation of feminist discourses among Muslim women's groups and how this transformation has affected the political, socio-cultural, and phenomenological implications for women's identities and experiences of public space. The transition from Islamism to post-Islamism in Türkiye marks a multidimensional transformation process shaped by local and global dynamics. Post-Islamist thought has provided a platform for discussing gender equality through religious teachings while criticizing traditional Islamism's more rigid interpretations of women. Muslim women's negotiation of gender roles has emerged as a dynamic process that conflicts with spiritual teachings and social norms. Under the influence of post-Islamism, Muslim women are reinterpreting religious norms and developing an egalitarian approach at both individual and societal levels. This study reveals how the ideological, socio-cultural, and political transformations of post-Islamism, feminist thought, and gender equality are shaped among Muslim women's groups. In the survey, the phenomenological method was used within the scope of the qualitative research approach. Within the scope of the research, research data were collected through in-depth interviews with 21 people. Phenomenological data analysis and inductive thematic analysis were used to analyze the data. The research data were analyzed through seven main themes: ideological, socio-political, and socio-cultural changes; relations with feminist discourses; gender experiences; religious and cultural identity negotiations; socio-cultural challenges; women's rights; activism; and social roles within the family. In conclusion, the research highlights how this transformation has transformed Muslim women's processes of identity formation, their redefinition of social and familial roles, their engagement with feminist discourses, and the potential of feminist activism in the post-Islamic context to advance gender justice.

Anahtar Kelimeler

• Islamism
• Post-Islamism
• Islamic Feminism
• Muslim Women
• Identity

Destekleyen Kurum

This study was supported by the Scientific Research Projects Unit at Erciyes University under project code SDK-2022-12113.

Proje Numarası

SDK-2022-12113

Etik Beyan

In qualitative research, paying attention to participant privacy and ethical principles is essential. To ensure ethical principles, the study received approval from the Ethics Committee with decision number 02 dated 31.01.2023 from the Ethics Committee of Social and Human Sciences at Erciyes University. However, the anonymity of the participants and the confidentiality of the data have been ensured. Participants were provided with detailed information about the purpose and process of the research, and consent was obtained.

Din, Sekülerlik ve Toplumsal Cinsiyet Arasında: Post-İslamcı Türkiye’de Melez Feminist Öznellikler

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de İslamcılıktan post-İslamcılığa geçişin, Müslüman kadın grupları arasında feminist söylemlerin ifade edilmesi, algılanması ve müzakere edilmesindeki rolünü ve bu dönüşümün kadınların kimlikleri ile kamusal alan deneyimleri üzerindeki siyasi, sosyo-kültürel ve fenomenolojik etkilerini incelemektedir. Türkiye'de İslamcılıktan post-İslamcılığa geçiş, yerel ve küresel dinamiklerin şekillendirdiği çok boyutlu bir dönüşüm sürecini işaret etmektedir. Post-İslamcı düşünce, geleneksel İslamcılığın kadınlara yönelik daha katı yorumlarını eleştirirken, dini öğretiler aracılığıyla cinsiyet eşitliğini tartışmak için bir platform sağlamıştır. Müslüman kadınların cinsiyet rollerine ilişkin müzakereleri, manevi öğretiler ve sosyal normlarla çatışan dinamik bir süreç olarak ortaya çıkmıştır. Post-İslamcılığın etkisi altında Müslüman kadınlar, dini normları yeniden yorumlamakta ve hem bireysel hem de toplumsal düzeyde eşitlikçi bir yaklaşım geliştirmektedir. Bu çalışma, post-İslamcılık, feminist düşünce ve cinsiyet eşitliğinin ideolojik, sosyo-kültürel ve siyasi dönüşümlerinin Müslüman kadın grupları arasında nasıl şekillendiğini ortaya koymaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında fenomenolojik yöntem kullanılmıştır. Araştırma kapsamında, 21 kişiyle yapılan derinlemesine görüşmeler yoluyla araştırma verileri toplanmıştır. Verilerin analizinde fenomenolojik veri analizi ve tümevarımsal tematik analiz kullanılmıştır. Araştırma verileri yedi ana tema üzerinden analiz edilmiştir: ideolojik, sosyo-politik ve sosyo-kültürel değişimler; feminist söylemlerle ilişkiler; toplumsal cinsiyet deneyimleri; dini ve kültürel kimlik müzakereleri; sosyo-kültürel zorluklar; kadın hakları; aktivizm; ve aile içindeki sosyal roller. Sonuç olarak, araştırma, bu dönüşümün Müslüman kadınların kimlik oluşum süreçlerini, sosyal ve ailevi rollerini yeniden tanımlamalarını, feminist söylemlerle ilişkilerini ve post-İslam bağlamında toplumsal cinsiyet adaletini ilerletmek için feminist aktivizmin potansiyelini nasıl dönüştürdüğünü vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• islamism
• Post-Islamism
• Islamic Feminism
• Muslim Women
• Identity

Destekleyen Kurum

Bu çalışma Erciyes Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından SDK-2022-12113 kodlu proje ile desteklenmiştir.

Proje Numarası

SDK-2022-12113

Etik Beyan

Nitel araştırmalarda, katılımcıların mahremiyetine ve etik ilkelere özen gösterilmesi büyük önem taşımaktadır. Etik ilkelerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, bu çalışma Erciyes Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’ndan 31.01.2023 tarihli ve 02 sayılı karar ile onay almıştır. Bununla birlikte, katılımcıların anonimliği ve verilerin gizliliği güvence altına alınmıştır. Katılımcılara araştırmanın amacı ve süreci hakkında ayrıntılı bilgi verilmiş ve onam alınmıştır.

Kaynakça

1. Ahmed, S. (2000). Strange Encounters: Embodied Others in Post-Coloniality. Routledge.
2. Badran, M. (1995). Feminists, Islam, and Nation: Gender and the Making of Modern Egypt. Princeton University Press.
3. Bayat, A. (2007). Making Islam Democratic: Social Movements and the Post-Islamist Turn. Stanford University Press.
4. Bayat, A. (Ed.). (2013). Post-Islamism: The Changing Faces of Political Islam. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199766062.001.0001
5. Beck, U. (1992). Risk Society: Towards a New Modernity. Sage Publications.
6. Bhabha, H. K. (1994). The Location of Culture (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203820551
7. Bourdieu, P. (1977). Outline of a Theory of Practice (R. Nice, Trans.). Cambridge University Press. Cambridge Core. https://doi.org/10.1017/CBO9780511812507
8. Bourdieu, P. (1990). The Logic of Practice (R. Nice, Trans.). Stanford University Press.

9. Bourdieu, P., & Wacquant, L. J. D. (1992). An Invitation to Reflexive Sociology. University of Chicago Press.
10. Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine, Feminist Theory, and Antiracist Politics. University of Chicago Legal Forum, (1), 139--167.
11. Creswell, J. W. (2015). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Pearson Education Inc.
12. Çakir, S. (1996). Osmanlı Kadın Hareketi. Metis Yayınları.
13. Çinar, M. (2021). Siyasal Bir Sorun Olarak İslamcılık: 20. Yılında AKP. Nika Yayınevi.
14. Dağı, İ. (2016). Alaturka Post-İslamcılık. In A. Bayat (Ed.), Post-İslamcılık: Siyasal İslam’ın Değişen Yüzü (pp. 107–154). Litera Yayıncılık.
15. Dalaman, Z. B. (2021). From Secular Muslim Feminisim to Islamic Feminism(s) and New Generation Islamic Feminists in Egypt, Iran and Turkey. Border Crossing, 11(1), 77–91. https://doi.org/10.33182/bc.v11i1.1042
16. Davaz, A. (2022). Eşitsiz Kız Kardeşlik. İletişim Yayınları.
17. Dorroll, P. (2016). Post-Gezi Islamic Theology: Intersectional Islamic Feminism in Turkey. Review of Middle East Studies, 50(2), 157–171.
18. Ersözlü, S. (2024). Pierre Bourdieu’nün Sembolik Şiddet Kuramı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, (28), 1–19. https://doi.org/10.26650/iukad.2023.1370762
19. Fraser, N. (2000). Rethinking Recognition. New Left Review, 3, 107–120.
20. Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Polity Press.
21. Göle, N. (1991). Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. Metis Yayınları.
22. Göle, N. (1996). The Forbidden Modern: Civilization and Veiling. University of Michigan Press.
23. Göle, N. (2017). Seküler ve Dinsel: Aşınan Sınırlar. Metis Yayınları.
24. Hidayatullah, A. A. (2014). Feminist Edges of the Qur’an. Oxford University Press.
25. Karam, A. M. (1998). Women, Islamisms and the State: Contemporary Feminisms in Egypt. Palgrave Macmillan. Melek AKGÜN ÖZBEY & Celaleddin ÇELİK |114| bilimname 56, 2026 CC: BY-ND-NC
26. Kirman, M. A., & Tunç, H. (2015). Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Din ve Kadın: Eşitlikçi ve Adaletçi Bakışlar. In G. Ağrıdağ (Ed.), Türkiye’de ve Dünyada Kadın Araştırmaları (pp. 296–304). KADAUM.
27. Mahmood, S. (2005). Politics of Piety: The Islamic Revival and the Feminist Subject. Princeton University Press.
28. Mahmood, S. (2006). Feminist Theory, Agency, and the Liberatory Subject: Some Reflections on the Islamic Revival in Egypt. Temenos - Nordic Journal of Comparative Religion, 42(1). https://doi.org/10.33356/temenos.4633
29. Mernissi, F. (1991a). The Veil And The Male Elite (M. J. Lakeland, Trans.). New York: Addison-Wesley.
30. Mernissi, F. (1991b). Women and Islam: An Historical and Theological Inquiry. Basil Blackwell.
31. Mohanty, C. T. (2003). Feminism Without Borders: Decolonizing Theory, Practicing Solidarity. Duke University Press.
32. Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Sage Publications.
33. Okuyan, M., & Curtin, N. (2018). “You don’t belong anywhere, you’re ‘in-between’”: Pious Muslim women’s intersectional experiences and ideas about social change in contemporary Turkey. Feminism & Psychology, 28(4), 488–508. https://doi.org/10.1177/0959353518775763
34. Punch, K. F. (2013). Introduction to Social Research: Quantitative and Qualitative Approaches. Sage Publications.
35. Salih, R. (2003). Gender in Transnationalism: Home, Longing and Belonging Among Moroccan Migrant Women. Routledge. Şefkatli Tuksal, H. (2012). Kadın Karşıtı Söylemin İslami İzdüşümleri. Otto Yayınları.
36. Toprak, Z. (2012). Türkiye’de Kadın Özgürlüğü ve Feminizm (1908—1935). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
37. Tuğal, C. (2010). Pasif Devrim: İslâmî Muhalefetin Düzenle Bütünleşmesi. Koç Üniversitesi Yayınları.
38. Tunç, H. (2018). İslamcı Feminizm: Kavramsal Bir Tartışma. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 235–247.
39. van Manen, M. (1997). Researching Lived Experience: Human Science for an Action Sensitive Pedagogy. Routledge.
40. Wadud, A. (1999). Qur’an and Woman: Rereading the Sacred Text from a Woman’s Perspective. Oxford University Press, USA. Yuval-Davis, N. (1997). Women, Citizenship and Difference. Feminist Review, 57(1), 4–27. https://doi.org/10.1080/014177897339632
41. Yuval-Davis, N. (2006). Intersectionality and Feminist Politics. European Journal of Women’s Studies, 13(3), 193–209. https://doi.org/10.1177/1350506806065752