Lilith: Yahudi Mitolojisinde Ana Tanrıça'nın Düşüş ve Şeytana Dönüşüm Serüveni
Öz
Lilith kelimesinin, Sümer kökenli olan ve “hava, rüzgâr” anlamına gelen líl’den türediği, bu dilden de Akkadçaya lilītu olarak geçtiği kabul edilir. Lilith miti, lilitu, Lamaştu ve lilith olarak Mezopotamya’dan Suriye-Filistin bölgesine kadar tüm Levant’a yayılmıştır. Babil’de rüzgârın yıkıcılığına ve şehvete hükmeden dişil bir ruh hatta Fırtına Tanrıçası olan lilītu; ataerkil zihniyetin gittikçe yerleşmesiyle, cazibesiyle geceleri erkekleri tuzağa düşüren ve bebekleri öldüren şeytani bir karaktere dönüşmüştür. Bu özellikleriyle Lilith Yahudi mitolojisine geçmiş ve kısır ve seksualiteye sahip en büyük dişi şeytan olarak kötülüğün zirvesine oturmuştur. Ayrıca Lilith’e Yeşaya 34:14’deki atıf sebebiyle o, Yahudi şeytan araştırmalarında kilit isim olmuştur. Bu sebeple Yahudi tarih ve literatüründe başta Âdem’in Havva’dan önceki ilk eşi olmak üzere İsmâil’in torunu Naama ve Saba Melikesi gibi pek çok kötü kadınla özdeşleştirilmiş ve Eril Tek Tanrı karşısındaki en büyük dişi düşman olarak kabul edilmiştir. Bu çalışmada Lilith’in etimolojisinden ve mitolojideki özelliklerinden yola çıkarak, Yahudi mitolojisi ve mistisizminde şeytani Lilith’in genel nitelikleri ortaya konulmuş ve Yahudiliğin “kötülük” profili yakalanmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ABUSCH, T., “Ishtar”, DDD (edt: Karel van der Toorn), IInd edition, Cambridge: Brill, 1999.
- ALTUNAY, Erhan, Paganizm-I (Kadim Bilgeliğe Giriş), İstanbul: Hermes Yayınları, 2014.
- ANAGNASTOU-LAOUSTIDES, E., In The Garden Of The Gods, London-New York: Routledge, 2017.
- APULEIUS, L., Altın Eşek (çev. F. Akderin), İstanbul: Alfa Yayınları, 2006.
- AVISHUR, I., “Edom”, EJ, edt. F. Skolnik & M. Berenbaum. Jarusalem, 2007, VI.
- AYDIN, Fuat, “Bir Sessizliğin ya da Yhvh’nin Tarihi”, Usûl İslam Araştırmaları, Sayı: 2, Temmuz-Aralık 2004, ss. 103-128.
- BARTON, George A. “Tiamat”, Journal of the American Oriental Society, Vol. 15 (1893), ss. 1-27.
- Biblical Cycloopædia, edt.by. J. Eadie. London: The Religious Tract Society, 1870.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Aynur Çınar
*
IĞDIR ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
0000-0001-8576-7566
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Nisan 2018
Gönderilme Tarihi
20 Ocak 2018
Kabul Tarihi
10 Nisan 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 2018 Sayı: 35
Cited By
Tomris Uyar’ın Hikâyelerinde Kadına Yönelik Şiddet
Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.892373Feminizm Bağlamında Lilith Efsanesi ve “9 Kere Leyla” Filmi
ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi (ODÜSOBİAD)
https://doi.org/10.48146/odusobiad.969266‘Lilith’ figürü üzerinden mitoloji ve dinlerdeki kadın algısına feminist perspektiften bakış
RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.29000/rumelide.1073969Kanonik İncillerde İsa ve Şeytan Diyaloğu: Karşılaştırmalı Bir Yaklaşım
Oksident
https://doi.org/10.51490/oksident.1198548KIRGIZİSTAN’DA BİR MEMORAT ÖRNEĞİ "ALBASTI" VE FEMİNİST BAKIŞ AÇISI
Folklor Akademi Dergisi
https://doi.org/10.55666/folklor.1128203Cinânî ve Azmî-i Gedüsî’nin Hikâyelerindeki Kadın İmajı
Dünya Dilleri, Edebiyatları ve Çeviri Çalışmaları Dergisi
https://doi.org/10.58306/wollt.1213831Batı ve Doğu Feminizminde Kadın Kavramı Üzerine Bir İnceleme
Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi
https://doi.org/10.55089/yyuvasad.1240396Feminist Teolojinin Eril Tanrı Eleştirisi Bağlamında Bir Değerlendirme
ATEBE
https://doi.org/10.51575/atebe.1469209KADIN+LARIN LÂDİNİLEŞME SÜREÇLERİNE ERİL TAHAKKÜM VE KESİŞİMSEL FEMİNİZM IŞIĞINDA BAKMAK
Sosyoloji Dergisi
https://doi.org/10.59572/sosder.1556238A FEMINIST CHARACTER IN JEWISH LITERATURE IS LILITH
History of Science
https://doi.org/10.33864/2790-0037.2025.v6.i1.71-81Transformation of Lilith in the Pre-Raphaelite Art Movement
KADEM Kadın Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.21798/kadem.2025.173Mythological Sources of Feminist Theology: Lilith in Jewish Mythology
Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi
https://doi.org/10.55256/temasa.1650396YAHUDİ VE İSLAM GELENEĞİNDE LİLİTH: DİŞİL ŞEYTANİ VARLIĞIN TEOLOJİK ARKA PLANI
Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
https://doi.org/10.46790/erzisosbil.1793709