Araştırma Makalesi

Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil

Cilt: 2019 Sayı: 37 30 Nisan 2019
PDF İndir
EN TR

Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil

Öz

Bu çalışmanın konusunu birçok ilimde olduğu gibi fıkıhta da derin vukufiyete sahip bir âlim olan Abdülganî en-Nablusî’nin (v. 1143/1731) zimmîlerin cizye haricinde mükellef kılındıkları vergi ve ödemelere dair bir fetvası teşkil etmektedir. Sözkonusu fetva çeşitli yazma eser kütüphanelerinde bulunan yazma nüshalarda yer almaktadır.
Nablûsî bu fetvâyı, Kudüs’te yaşayan bazı müslümanların sorusu üzerine 1114 (1702) senesinde vermiştir. Sorunun sahipleri, Nablusî’ye Kudüs’te ikamet eden zimmîlerin, bazı müslümanlara, belli aralıklarla avâid adı altında aynî ya da nakdî ödemeler yaptıklarını ifade ederek, bu nakit ve eşyaları almanın müslümanlar için helal olup olmadığını sormuşlardır. Ayrıca Nablusî’den, kadının, bu konuda, avâidi alan kimselerin varislerini değil de başkalarını hak sahibi kılma salahiyetinin bulunup bulunmadığı hususunu da cevaplamasını istemişlerdir.
Nablusî’nin yaşadığı zaman dilimi devrin hâkim devleti Osmanlı Devleti’nde dengelerin bozulduğu, buna bağlı olarak haksız uygulamaların arttığı döneme tekabül etmektedir. Bu durum vergi sisteminde de tezahür etmiş, bu dönemde tebea kanunsuz olarak fazladan birçok vergi ve ödemelerle yükümlü kılınmıştır. Avâidi de bu kapsamda gören Nablusî, zimmîlerin cizye verdikten sonra ibadetler dışında müslümanların sahip oldukları hak ve mükellefiyetlerin aynına sahip olacaklarını, ilave bir ödemeyle yükümlü tutulamayacaklarını ifade etmiş, ayrıca tebeaya yüklenen kanunsuz ödeme mükellefiyetlerinin tümüne karşı çıkmıştır. Nablusî meseleyi müdellel bir şekilde ele alırken, aynı zamanda zimmîlere hak ve hukuk çerçevesinde nasıl muamele edilmesi gerektiğine dair kıymetli bilgiler de vermiştir.
Makalede şer‘î vergiler haricindeki vergilere kayıt getirmek suretiyle cevaz veren fakihlerin görüşleri aktarılmış, dönemin Osmanlı Devleti’ndeki vergi uygulamaları hakkında bilgi verilmiş, Nablusî’nin verdiği fetvanın muhtevası tanıtılarak tahlile tabi  tutulmuştur. Son kısımda küçük bir risale hacminde olan fetvanın tahkikli neşri yer almıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdurrahman Vefik, Tekâlif Kavâidi, Dersaâdet: Matbaa-i Kader,1328.
  2. Ahmed Muhtâr Abdülhamîd Ömer, Mu‘cemu’l-lüğati’l-Arabiyye el-Muâsıra, Âlimü’l-kitâb, 1429/2008.
  3. Akdağ, Mustafa, Türkiye’nin İktisadî ve İçtimaî Tarihi, Ankara: Tekin Yayınları, 1979.(3. Baskı)
  4. Akkuş, Yakup, “Osmanlı Maliyesi Literatüründe İhmal Edilmiş Bir Tartışma: Tevzi‘ Defterlerinden Vergi-i Mahsûsa’ya Geçiş”, Tarih Dergisi, 65 (2017): 29-62.
  5. Altuntaş, Halil ve ŞAHİN, Muzaffer, Kur’an-ı Kerim Meali, Ankara: Diyânet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011. (12. Baskı)
  6. Apaydın, Yunus, “Şahit”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 38: 278-283. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  7. Barthold, W. – KÖPRÜLÜ, M. Fuad, İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara: DİB Yayınları, 1984, (6. Baskı)
  8. Cebûrî[?], Ahmed Huseyn el-Cebûrî[?], el-Kuds fi’l-ahdi’l-‘Usmânî 1640-1799, 2. Cilt. Ammân: Dârü’l-hâmid li’n-neşr ve’t-tevzi‘, 2011.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2019

Gönderilme Tarihi

1 Ekim 2018

Kabul Tarihi

14 Şubat 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 2019 Sayı: 37

Kaynak Göster

APA
Dinç, E. N. (2019). Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil. Bilimname, 2019(37), 759-813. https://doi.org/10.28949/bilimname.466059
AMA
1.Dinç EN. Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil. Bilimname. 2019;2019(37):759-813. doi:10.28949/bilimname.466059
Chicago
Dinç, Emine Nurefşan. 2019. “Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil”. Bilimname 2019 (37): 759-813. https://doi.org/10.28949/bilimname.466059.
EndNote
Dinç EN (01 Nisan 2019) Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil. Bilimname 2019 37 759–813.
IEEE
[1]E. N. Dinç, “Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil”, Bilimname, c. 2019, sy 37, ss. 759–813, Nis. 2019, doi: 10.28949/bilimname.466059.
ISNAD
Dinç, Emine Nurefşan. “Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil”. Bilimname 2019/37 (01 Nisan 2019): 759-813. https://doi.org/10.28949/bilimname.466059.
JAMA
1.Dinç EN. Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil. Bilimname. 2019;2019:759–813.
MLA
Dinç, Emine Nurefşan. “Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil”. Bilimname, c. 2019, sy 37, Nisan 2019, ss. 759-13, doi:10.28949/bilimname.466059.
Vancouver
1.Emine Nurefşan Dinç. Abdülganî En-Nablusî’nin Zimmîlerin Mâlî Yükümlülüklerine Dair Fetvası: Tahkik ve Tahlil. Bilimname. 01 Nisan 2019;2019(37):759-813. doi:10.28949/bilimname.466059