Araştırma Makalesi

Şer'i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar

Cilt: 2019 Sayı: 37 30 Nisan 2019
PDF İndir
EN TR

Şer'i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar

Öz

Şer’î hüküm denildiğinde, insanların gerek bireysel yapıp etmelerine gerekse başkalarıyla olan ilişkilerine dair değer yargılarından söz edilmiş olur. Bireysel açıdan bir şeyin yapılmasının, farz, vacip, sünnet, mübah, mekruh ve haram oluşu; hukuki açıdan ise bir hukuki işlemin sahih, batıl veya nafiz oluşu yapıp etmelerimize dair hükümlerdir. Hükmün tanımı ve mahiyeti meselesi özellikle Mutezile ve Ehl-i Sünnet arasında Allah’ın sıfatları, özellikle kelam sıfatı ve buna bağlı olarak Kur’an’ın mahlûk olup olmadığı konusunda adeta kozlarını paylaştıkları bir tartışma alanı olmuştur. Şer’î hükmü tanımlarken usulcüler doğal olarak Şâri’in hitabını merkeze koymuşlar; ancak bazı kelamî kabullerin sonucu olarak hükmün tanımı konusunda aralarında kimi farklılıklar ortaya çıkmıştır. Hükmün tanım ve mahiyetine yansıyan kelami tartışmalardan biri Allah’ın kelamının kadîm olup olmadığı, bir diğeri ise aklın değer yargısı belirlemede bir rolünün bulunup bulunmadığıdır. Hükmün tanımı konusunda usulcüler arasında genel olarak belli başlı iki yaklaşımın bulunduğu söylenebilir. Bunlardan birincisi Mutezile ve Eş’arîlerin oluşturduğu kelamcı usulcülere ait olup, hükmü hitabın kendisi olarak tanımlayan yaklaşımdır. Hükmün tanımı konusundaki ikinci yaklaşım ise Hanefi usulcülere aittir. Bu yaklaşıma göre hüküm, hitabın kendisi değil sonucudur. Birinci yaklaşıma göre hüküm, “Şâri’in mükellefin fiillerine iktiza veya tahyir cihetiyle taalluk eden hitabı”dır. Mutezilenin hüküm tanımı da zahiren aşağı yukarı böyledir. Ama onlar genel olarak aklı da hüküm koyucu olarak görmeleri ve akıl yoluyla ulaşılan hükümleri de şer’î hüküm kapsamında görmeleri yönüyle Eş’arî usulcülerden ayrıldıkları gibi, hitabı ve hükmü “yaratılmış” (hâdis) görmeleri yönüyle de onlardan ayrılırlar.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Âmidî, Ebu’l-Hasen Seyfeddîn Ali b. Muhammed es-Sa‘lebî. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. Thk. Abdurrezzak Afifi. Riyad: Dâru’s-sumey‘î, 2003.
  2. Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şehâbeddîn Ahmed b. İdris el-Mısrî. Nefâisu’l-usûl fî şerhi’l-Mahsûl. Thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd-Ali M. Muavvaz. Mekke: Mektebetu Nizâr Mustafâ el-Bâz, 1995.
  3. Râzî, Ebu Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-Râzî et-Taberistânî. el-Mahsûl fî ilmi usûli’l-fıkh. Thk. Taha Cabir Feyyaz el-Alvânî. Beyrut: Muessesetu’r-risâle, t.y.
  4. Semerkandî, Alaeddin. el-Mizân. 1987: Vezaretu’l-evkâf ve’ş-şuuni’l-diniyye, Mekke.
  5. Sübkî, Tâcüddîn Ebû Nasr Abdulvehhâb b. Ali b. Abdilkafî. el-İbhâc fî şerhi’l-Minhâc. Thk. Ahmed Cemal ez-Zemzemî-Nureddin Abdulcebbar Sağırî. Dübai: Dâru’l-buhûs, 2004.
  6. Tûfî, Necmeddin Ebü’r-Rebî‘ Süleyman b. Abdükavî. Şerhu Muhtasari’r-Ravza. Thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 1987.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2019

Gönderilme Tarihi

14 Mart 2019

Kabul Tarihi

29 Nisan 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 2019 Sayı: 37

Kaynak Göster

APA
Apaydın, H. Y. (2019). Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar. Bilimname, 2019(37), 1211-1224. https://doi.org/10.28949/bilimname.539971
AMA
1.Apaydın HY. Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar. Bilimname. 2019;2019(37):1211-1224. doi:10.28949/bilimname.539971
Chicago
Apaydın, Hacı Yunus. 2019. “Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar”. Bilimname 2019 (37): 1211-24. https://doi.org/10.28949/bilimname.539971.
EndNote
Apaydın HY (01 Nisan 2019) Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar. Bilimname 2019 37 1211–1224.
IEEE
[1]H. Y. Apaydın, “Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar”, Bilimname, c. 2019, sy 37, ss. 1211–1224, Nis. 2019, doi: 10.28949/bilimname.539971.
ISNAD
Apaydın, Hacı Yunus. “Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar”. Bilimname 2019/37 (01 Nisan 2019): 1211-1224. https://doi.org/10.28949/bilimname.539971.
JAMA
1.Apaydın HY. Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar. Bilimname. 2019;2019:1211–1224.
MLA
Apaydın, Hacı Yunus. “Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar”. Bilimname, c. 2019, sy 37, Nisan 2019, ss. 1211-24, doi:10.28949/bilimname.539971.
Vancouver
1.Hacı Yunus Apaydın. Şer’i Hüküm: Tanım ve Tartışmalar. Bilimname. 01 Nisan 2019;2019(37):1211-24. doi:10.28949/bilimname.539971

Cited By