İslam Medeniyetine Katkıları Açısından Engelliler
Öz
Medeniyet sözcüğünü dört başı mamur, kapsam ve sınırlılıklarını net bir şekilde ortaya koyarak tarif etmeye çalışmak sosyal bilimler alanında karşılaşılan en büyük zorluklardan bir tanesidir. Medeniyetin kısaca tarifinin zorluğu ifade ettiği anlamın çok kapsamlı olmasından kaynaklanmakla birlikte biz yine de “insanoğlunun, yeryüzündeki hayatı güzel, yaşanabilir, sürdürülebilir bir hale getirmek için ortaya koymuş olduğu maddi ve manevi çabaların tümü” şeklinde tarif edersek tanımlamanın daha isabetli olacağını düşünmekteyiz.
İnsanoğlunun yeryüzünü yaşanabilir hale getirme adına ortaya koyduğu çabalarının ürünü olan medeniyetlerin gücü ve büyüklüğü, ürettikleri maddi/manevi değerlerin etkinliği ile doğru orantılıdır. Burada maddi değerler genelde medeniyetlerin gücünü, manevi değerler ise büyüklüğünü temsil eder. Dünyadaki gelmiş-geçmiş medeniyetlere göz attığımızda ise maddi gücünü koruyamayan medeniyetlerin tarih sahnesindeki etkinliklerinin ya zayıfladığını ya da ortadan kalktığını görürüz. Bunlardan maddi gücünü kaybetmiş olmasına rağmen hala etkinliğini sürdüreni ise İslam medeniyetidir. Çünkü İslam medeniyeti manevi değerler üzerinde yükselmiş, maddi gücü ise sonradan elde etmiştir. İslam medeniyetini değerli ve güçlü kılan şeylerin başında ise insana, Allah’ın yarattığı en saygıdeğer varlık gözüyle bakması gelir. İnsan, insan olması hasebiyle değerlidir. Dili, ırkı, rengi veya engeli yüzünden ayrımcılığa tabi tutulmaz.
Çalışmada İslam medeniyetinin inşa edildiği ilk yüzyıllarda yaşamış ve bu sürece katkıda bulunmuş/katkılarıyla ön plana çıkmış olan engelli bireyler ele alınmıştır. Ayrıca engellilerin rengi, dili, etnik kökeni hatta konu İslam medeniyeti olmasına rağmen dini aidiyetleri dahi araştırma konusu yapılmamıştır; önemli olan İslam medeniyetinin inşa sürecine olan katkılarıdır. Nitekim İslam düşünce felsefesinde ve bu düşüncenin yansıması olan medeniyetinde engelliler, toplumsal yapının aksayan değil ayrılmaz parçasıdırlar. Bu yaklaşımın bir tezahürü olarak İslam coğrafyasında engelli bireyler azami derecede topluma entegre olmuşlar, üretkenlikleri ile de medeniyetin inşasına ve yükselmesine büyük katkılarda bulunmuşlardır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acar, Yusuf (2013). “Saadet Asrı Model Toplum Tecrübesinin Engellilere İlişkin Kodları”. Dinbilimleri AAD. (XIII/1). 131 -171.Açıkel, Yusuf (2010/2). “Hadisler Işığında görme Engelliler ve Bazı Öneriler”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. (25). 15-44.Ahmed b. Hanbel (1982). el-Müsned. İstanbul: Çağrı Yay.Ahmed İsa (1981). Tarihu’l-Bimaristanat fi’l-İslam. Beyrut: Daru’r-Raid ArabiAydınlı, Âbdullah (1999). “İbn Ümmü Mektûm”. İslam Ansiklopedisi. C. 20. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 434-435.Belâzurî (1996). Ensâbu’l-Eşrâf. (I-XIII). Süheyl Zekkâr. Riyâd ez-Ziriklî. Beyrut: Daru’l-Fikr.Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail (1981). el-Câmiu’s-Sahîh. İstanbul.Çetinkaya Görmüş, Neslihan (2007). İslam Fıkhında Engellilerin İbadet Hukuku. Yüksek Lisans Tezi. Sakarya: Sakarya Üniversitesi.Ebu Muhammed et-Tayyib b. Abdullah (2008). Kilâdetu’n-Nahr fî Vefeyâtu E’yâni’d-Dehr. (I-VI). Cidde: Dâru’l-Minhâc.Ebû Nuaym, Ahmed b. Abdillah el-Isbahânî (1998). Marifetü’s-sahâbe. Thk. Adil b. Yusuf. I. Baskı. Riyad: Daru’l-Vatan li’n-Neşr.Ebu Yusuf, Ya’kub b. Sufyân (1981). el-Ma’rife ve’t-Târîh. (I-III). Ekrem Ziya Umerî. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle.Ekrem b. Ziya el-Umerî (2009). Asru’l-Hilâfe er-Râşide. Riyad: Mektebetu’l-Ubeykân.el-Câhiz, Ebi Osman Amr b. Bahr (1990). el-Bursân ve’l-Urcân ve’l-Umyân ve’l-Hûlân. thk: Abdusselam Muhammed Harun. Beyrut: Daru Cîl.Er, Rahmi (2002). “Ebü’l-Müstehil el-Kümeyt b. Zeyd b. Huneys el-Esedî”. İsalam Ansiklopedisi. C. 26. Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 551-552.es-Sâidî, Abdurrezzak b. Farac (1987/1988). “Usulu İlmi’l-Arabiyye fi’l-Medine”. Medine İslam Üniversitesi Dergisi. sayı: 105-106. Medine..Hâkim en-Neysâbûrî (1990). el-Mustedrek ale’s-Sahihayn. (I.IV). thk: Mustafa Abdulkadir Atâ. Beyrut: Daru’l-Kütüb İlmiyye.Has, Polat (1991). İslâmiyette ve Hıristiyanlıkta ilim Anlayışı. İzmir: TÖV Yay.İbn Asâkir (1998). Tarihu Dimeşk. (I-LXXX). thk: Amr b. Ğarame el-Amrî. Beyrut: Daru’l-Fikr li’t-Tıbaa ve’n-Neşr ve’t-Tevzî’.İbn Cevzî, Cemaluddin Ebi’l-Ferec Abdurrahman (1997). Telkîhu Fuhûmi Ehli’l-Eser. fi Uyûni’t-Tarihi ve’s-Siyer. Beyrut: Şeriketu Dari’l-Erkam b. Ebi’l-Erkam.İbn Devâdârî (1981). Kenzu’d-Durer ve Câmiu’l-Ğurer. (I-IX). thk: Komisyon. nşr: İsa Elbây el-Halebî. . b.y..İbn Fûtî eş-Şeybânî (h.1416). Mecmeu’l-Âdâb fî Mu’cemi’l-Elkâb. (I-VI). thk: Muhammed el-Kâzım. İran: Muessesetu Tıbaa ve’n-Neşr.İbn Hacer el-Askalânî (h.1415). el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe. (I-VIII). thk: Adil Ahmed. Ali Muhammed. Beyrut: Dâru’l-Kütüb İlmiyye.İbn Hallikân (1994). Vefayâtu’l-A’yân ve Enbâu Ebnai’z-Zamân. (I-VII). thk: İhsan Abbas. Beyrut: Dâru Sâdır.İbn Kesîr, İsmail b. Ömer (1988). el-Bidâye ve’n-Nihâye. (I-XIV). thk: Ali Şîrî. b.y.: Daru İhyâ-i Turâs Arabî.____ (1999). Tefsîr. (I-VIII) thk: Sâmî b. Muhammed Selâme. 2. baskı. Riyad: Dâru Tayyibe li’n-Neşri ve’t-Tevzî’.____ (1986) el-Bidaye ve’n-Nihaye. (I-XV). b.y.: Daru’l-Fikr.İbn Kuteybe, Ebu Muhammed Abdullah b. Müslim Ed-Dîneverî (1992). el-Meârif. thk: Servet Ukkâşe. 2. basım. Kahire: el-Hey’etu’l-Mısriyye el-Âmme li’l-Kitâb.İbn Manzûr, Muhammed b. Mukrim (1984). Muhtasaru Tarihi Dımeşk li-İbni Asâkir. (XXIX). thk: Ruhya Nahhas vdDımeşk: Daru’l-Fikr.İbn Miskeveyh (2000). Tecaribu’l-Umem ve Teakibu’l-Himem. (I-VII). thk: Ebu’l-Kasım İmâmî. Tahrân.İbn Muhammed el-Cevzî (1992). el-Muntazam fî Târîhi’l-Mulûk ve’l-Umem. (I-XIX). thk: Muhammed-Mustafa Abdulkâdir Atâ. Beyrut: Daru’l-Kutub İlmiyye.İbn-i Hazm, Ali b. Ahmed (1900). Cevami’u-Sire. thk: İhsan Abbas. Mısır: Daru’l-Mearif._________ (1980). Cevami’u-Sire. (I-VIII). Beyrut: Daru’l-İlm li’l-Melayin.İbn-i Sa’d (1968). Tabakât. (I-VIII). thk: İhsan Abbas. Beyrut: Daru Sâdırİbnu’l-Esîr, İzzüddînEbu’l-Hasan Ali b. Muhammed el-Cezerî, (1989). Usdu’l-Ğâbe. (I-VI). Beyrut: Dâru’l-Fikr.______(1970). Üsdü’l-Gâbe fî Ma’rifeti’s-Sahâbe. thk: Muhammed İbrahim-Muhammed Ahmed Âşur- Mahmud Abdülvehhab. b.y.İcli (1985). Ma’rifetu’s-Sikat. (I-II). Medine: Mektebetu’d-Dar.İsfehânî, Ebu’l-Ferec (t.y.). el-Eğânî. (I-XXIV). thk: Semîr Câbir. Beyrut: Daâru’l-Fikr.Kalkaşendi (1985). Measiru’l-İnafe fi Mealimi’l-Hilafe. (I-III). thk: Abdussettar Ahmed Firac. Kuveyt.Kasar, Veysel (2013). “Allah’ın Adalet ve Hikmeti Bağlamında Engellilik Problemi”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. (29). 63-104.Katip Çelebi, Mustafa b. Abdulah (2010). Süllemu’l-Vusul ila tabakati’l-Fuhul. (I-VI). thk: Mahmud Abdulkadir el-Arnaut. İstanbul. IRCICA.Kazancı, A. Lütfi (1989). ‘Akra b. Habis’. İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 285-285.Kemaluddin el-Enbârî (1985). Nuzhetu’l-Elbâ fî Tabakâti’l-Udebâ. thk: İbrahim Samerrâî. Ürdün: Mektebetu Menâr.Kıftî, Cemaluddin Ebu’l-Hasen (1970). el-Muhammedûn mine’ş-Şuara ve Eş’aruhum. thk: Hasen Muammeri. Riyad: Daru’l-Yemame.____, Cemaluddin Ebu’l-Hasen (1982). İnbâhu’r-Ruvât alâ Enbâhi’r-Nuhât. (I-IV). thk: Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim. Kahire: Daru’l-Fikr el-Arabî.____ (2005). Ahbaru’l-Ulema bi-Ahbari’l-Hukema. thk: İbrahim Şemsuddin. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye.Kırkız, Mustafa (2007). “Hakikat ve Mecaz Bağlamında Kur'an'da Engellilik İfade Eden Sözcüklerin Linguistik Analizi”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. (12:1). 103-117.Me’mûn el-Cennân (1993). el-Kumeyt b. Zeyd el-Esed. (Şâir Siyasî). Beyrut: Dâru’l-Kütub el-İlmiyye.Mizzî, Yusuf b. Zeki (1980). Tehzîbu’l-Kemal. (I-XXXV). thk: Beşşâr Avvâd Ma’rûf. Beyrut: Muessesetu Risale.Müslim, Ebu’l-Huseyn b. Haccâc el-Kuşeyrî (t.y.). el-Câmiu’s-sahîhBeyrut t.y. Dârul-Cîl.Nesâî, Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb (1981). Sünen. İstanbul: Çağrı YayÖztürk Mustafa vd. (2013). “Zemahşerî”. İslam Ansiklopedisi. C. 44. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 235-238.Safedî, Salahuddin Halil b. Aybek (2000). el-Vâfî bi’l-Vefeyât. (I-XXIX). thk: Ahmed Arnaût. Beyrut: Daru İhyâi’t-Turâs._____ (1998). A’yânu’l-Asr ve A’vânu’n-Nasr. (I-V). thk: Ali Ebu Zeyd vd. Beyrut: Daru Fikri’l-Muâsır._____ (2007). Nukesu’l-Heymân fi Nuketi’l-‘Umyân. tlk: Mustafa Abdulkadir Ata. Beyrut: Daru’l-Kutub İlmiyye.Sancaklı, Saffet (2006). “Hz. Peygamber’in Engellilere Karşı Bakış Açısının Tesbiti”. Dinbilimleri AAD. (VI/2). 36-72Şemsuddin Ebu Muzaffer (2013). Mirâtu’z-Zamân. fî Tevârîhi’l-A’yân. (I-XXIII). thk: Komisyon. Şam: Daru’r-Risâle İlmiyye.Taberî, Muhammed b. Cerir (h.1387). Târîhu’r-Rusul ve’l-Mulûk. (I-XI). Beyrut: Daru Turâs._____ (h.1407). Tarihu Taberi. (I-V) Beyrut: Daru Kutubi’l-İlmiyye.Tezcan, Münir (2006). Kur’an’ın Engellilere Yaklaşımı ve İslam’ın Engellilere Tanıdığı Kolaylıklar. Yüksek Lisans Tezi . Kahramanmaraş. Sütçü İmam Üniversitesi.Tezcan, Münir (2007). “Kur’an’ın Bedensel Engelilere Yaklaşımı”. KSÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi. (10). 137-186.Topuzoğlu, Tevfik Rüştü (1994). “Ebü'l-Esved Zâlim b. Amr b. Süfyân b. Cendel ed-Düelî”. İslam Ansiklopedisi. C. 10. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 311-313. Yâkut el-Hamevî (1995). Mu’cemu’l-Buldân. (I-VII). Beyrut: Dâru Sâdır.Yazır, Elmalılı Hamdi. (t.y.) Hak Din Kur’an Dili. İstanbul: Eser Kitabevi.Yücel, Ahmet (1999). “Ebû Bekr Muhammed b. Sîrîn el-Basrî”. İslam Ansiklopedisi. C. 20. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 358-359.Zehebî (1993). Tarihu’l-İslam ve Vefâyâtu’l-Meşâhîri ve’l-A’lâm. (I-LII). thk: Ömer Abdusselam et-Tedmuri. Beyrut: Daru’l-Kutub el-Arabi._____ (2003). Tarihu’l-İslam ve Vefâyâtu’l-Meşâhîri ve’l-A’lâm. (I-XV). thk: Beşşar Avvad Ma’rûf. b.y: Daru’l-Ğarb el-İslamî._____ (1985). Siyer-i A’lâmi’n-Nubelâ. (I-XXV). thk: Komisyon. b.y: Muessesetu Risale.Zirikli, Hayruddin (1980). el-A’lâm. (I-VIII). Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn.______ (2002). el-A’lam. (I-VIII). 15. Baskı. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
İlyas Akyüzoğlu
*
0000-0001-8177-8081
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
15 Mayıs 2020
Gönderilme Tarihi
21 Mart 2019
Kabul Tarihi
1 Mayıs 2020
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 2020 Sayı: 41
Cited By
Selçuklularda Engellilerin Devlet ve Toplumdaki Yeri
Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.23897/usad.1319105İslam Hukukuna Göre Engelli İstihdam Politikasının Fıkhî Temelleri
Van İlahiyat Dergisi
https://doi.org/10.54893/vanid.1476413Engellilik Modelleri Perspektifinde İslam Medeniyeti ve Diğer Toplumlardaki Engellilik: Çeşitli Kültürlerin Bakış Açıları
The Journal of International Civilization Studies
https://doi.org/10.58648/inciss.1452607