İbrahim el-Yâzicî'nin Arap Diline Katkıları
Öz
Tam adı İbrahim b. Nâsîf b. ‘Abdullah b. Nâsîf b. Canbolât b. Sa’d el-Yâzicî el-Hımsî’dir. 2 Mart 1847 tarihinde Beyrut’ta dünyaya gelmiştir. Edebiyatçı bir ailede doğup yetişmiş olması sebebiyle küçüklüğünden itibaren iyi bir eğitim alarak büyümüştür. Bu sayede çocukluk ve gençlik dönemlerinde şiir yazmaya başlamış ama daha sonra Arap dili ve edebiyatı çalışmalarına ağırlık vermek istediği için şiiri bırakmıştır.
Kendisini yazar, şair, dilci, eleştirmen, öğretmen, gazeteci, bilim adamı (kâşif astrolog) ve sanatçı (resim, müzik, oyma, nakış ve süsleme) olarak gördüğümüz çok yönlü bu şahsiyet Arap dili için yaptığı çalışmalarla öne çıkmıştır. Hayatını adeta Arapçaya adayan el-Yâzicî, Arapçanın yaşadığı problemleri çözmek için gayret göstermiş; dilin doğru kullanılması, korunması adına birtakım değerlendirme ve önerilerde bulunmuştur. مجلة (dergi) kelimesini ilk kullanan kişi olarak Arapçanın yabancı kelimeler karşısında tahrifata uğramaması adına ta‘rîbin önemine vurgu yapmış ve 38 kelimeyi Arapçalaştırmak suretiyle dile kazandırmıştır. Sanayi, teknoloji ve benzeri alanlarda gelişen dünyanın gerisinde kalan ve modern sözcükleri bünyesinde barındırmadığı için yabancı dillerin istilasına maruz kalan Arapçayı korumak adına öncelikli olarak iştikakı gerekli görmüştür. Bunun için döneminde ihmal edildiğini düşündüğü bazı vezinlere, kelime türetiminde kullanılmasını önererek dikkat çekmiştir. Diğer dilcilerden ayrı olarak nahtın üçlü fiillerde olabileceğini iddia eden ilk kişidir. Ammîcenin fushânın yerini alacak kadar yaygınlaşmasına karşılık Arap halkını fasih olan dillerini korumaya çağırmıştır. Arap dili için yaptığı tüm çalışmalarında dilde aşırı titiz olması ve hataya tahammül edememesinin yanı sıra milliyetçi duygularla hareket etmesinin de büyük etkisi bulunmaktadır. O, Arapların içinde bulundukları atalet ve geri kalmış olma hallerinden silkinmelerini, tam bağımsız bir millet olarak yaşamaları gerektiği bilincine varmalarını ve bunun için herkesin üzerine düşeni yapmasını istemiştir. Yani hem halkın hem dilin bozulmasından duyduğu endişeler çalışmalarının tetikleyicisi olmuştur. el-Yâzicî’nın Arap dili ile ilgili araştırma ve görüşlerini kaleme aldığı makalelerinin kitaplaştırıldığı Ebhâs Lugaviyye, onun dil ile ilgili düşüncelerini ihtiva eden temel bir kaynaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- 'ABBÛD, Mârûn. Edebu'l-'Arab. Mısır: Hindâvî, 2012.AH MED, İbrahim. Mevsû'atu A'lâm. Riyad: Dâru'ş-Şerîf, 1998.ALİ, Muhammed Kürd. el-Mu'âsirûn. haz. Muhammed el-Mısrî. Matbaatu Dâru Ebû Bekr.BAYAM, Abdulkadir. ''Arap Dilinde İştikâk''. yüksek lisans tezi, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.BELÂSÎ, Muhammed es-Seyyid 'Ali. ''Arap Dilinde Naht''. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7, sy. 2 (Aralık 2003): 407-416.CİVELEK, Yakup. ''Arap Dilinde Naht ve Kelime Türetmede Naht Yönteminin Kullanımı''. Nüsha Dergisi 3, sy. 10 (Yaz 2003): 97-118.ÇETİNER, Bedreddin. ''Arap Aleminde Fasîh Dil-Âmmi Dil Mücadelesi''. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 7-8-9-10,(1995): 345-361.DÂGİR, Yûsuf Es'ad. Mesâsiru'd-Dirâseti'l-'Arabiyye. Lübnan.DUSUKÎ, Ömer. Neş'etu Nesri'l-Hadîs ve Tetavvuruhû. Kahire: Dâru'l-Fikri'l-'Arabî, 2007.ED-DUSUKÎ, Vâil İbrahim. ''Mecelletu'z-Ziyâ li-Sâhibihâ eş-Şeyh İbrahim el-Yâzicî. erişim: 27 Mayıs 2017. http://hadarat.ahram.org.eg/Articles/تراث/مجلة-الضياءلصاحبها--الشيخ-اليازجي-011015.EL-CÜNDÎ, Edhem. A'lâmu'l-Edeb ve'l-Fen. Şam: Matbaatu'l-İttihâd, 1958.EL-FÂHÛRÎ, Hannâ. el-Mûcez fi'l-Edebi'l-'Arabî ve Târîhuhû. Beyrut: Dâru'l-Cîl, 2003.EL-FÂHÛRÎ, Hanna. Târîhu'l-Edebi'l-'Arabî. Lübnan: Dâru'l-Yûsuf.EL-YÂZİCÎ, eş-Şeyh İbrahim. Nüc'atu'r-Râid ve Şir'atu'l-Vârid fi'l-Müterâdif ve'l-Mütevârid. haz. Emîr Nedîm Âl Nâsiru'd-Dîn. Lübnan: Mektebetu Lübnân, 1970.EL-YÂZİCÎ, eş-Şeyh İbrâhîm. Ebhâs Lugaviyye. haz. Yûsusf Kazmâ Hûrî. Beyrut: Dâru'l-Hamrâ, 1993.EL-YÂZİCÎ, eş-Şeyh İbrâhîm. Es'ile ilâ Mecelleti'l-Beyân ve'z-Ziyâ ve Ecvibetu'ş-Şeyh İbrâhîm el-Yâzicî 'aleyhâ. haz. Yûsuf Kazma Hûrî. Beyrut: Dâru'l-Hamrâ, 1993.FAZLIOĞLU, Şükran. ''YÂZİCÎ, İbrâhîm b. Nâsîf''. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: 2013.FERRÛH, Ömer. el-Minhâc. Beyrut: Mektebetu'l-'Asriyye.GÜNDÜZÖZ, Soner. Arapçanın Söz Varlığı. Ankara: Grafiker, 2015.JEHA, Michel. İbrahim el-Yâzicî. Londra: Riad el-Rayyes, 1992.KARAARSLAN, Nasuhi Ünal. ''Ta'rîb''. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2011.MÜRUVVE, Edîb. es-Sıhâfetu'l-'Arabiyye. Beyrut: Dâru'l-Mektebeti'l-Hayât.OĞUZ, Orhan. ''Arapçada Naht Yöntemi ve Kelime Türetilmesi''. Marife Dergisi 16, sy. 1 (Yaz 2016): 9-17.SÂBÂ, İsâ Mîhâil. eş-Şeyh İbrâhîm el-Yâzicî. Kahire: Dâru'l-Maârif.SERKÎS, Yûsuf Elyân. Mu'cemu'l-Matbû'âti'l-'Arabiyyeti ve'l-Mu'arrabe, 1928.ŞEYHO, Luvîs. Târîhu'l-Edebi'l-'Arabiyye fi'l-karni't-tâsi' 'aşer. Beyrut.TARRÂZÎ, Filib di. Târîhu's-Sıhâfeti'l-'Arabiyye. Beyrut: Matbaatu'l-Edebiyye, 1928.ZEYDÂN, Corcî. Târîhu 'Adâbi'l-Lugati'l-'Arabiyye. Beyrut: Dâru'l-Mektebeti'l-Hayât, 1967.ZEYDAN, Corcî. Meşâhîru'ş-Şark. Lübnan: Dâru'l-Mektebeti'l-Hayât.ZEYYÂT, Ahmet Hasan. Târîhu'l-Edebi'l-'Arabî. Kahire: Dâru Nahdati Mısr.ZİYÂDE, Nikola. A'lâm 'Arab Muhdesûn. Beyrut: el-Ehliyye, 1994.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Hüseyin Günday
*
Bu kişi benim
0000-0002-7404-5530
Türkiye
Nesrin Dursun
0000-0003-0740-4537
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
31 Ekim 2019
Gönderilme Tarihi
14 Mayıs 2019
Kabul Tarihi
22 Temmuz 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 2019 Sayı: 38
Cited By
Breaking Points in the Context of Compliance with Arabic in the Soundness of Recitations. (Sîbeveyh, Kisâî, İbn Cinnî)
RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.29000/rumelide.1164881