Araştırma Makalesi

Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı

Cilt: 2020 Sayı: 41 15 Mayıs 2020
PDF İndir
EN TR

Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı

Öz

Albert Einstein, bir fizikçi olarak meşhur olmasına rağmen, düşüncelerinin ve yazdıklarının zenginliği ile birçok alanda etkisini göstermiş çok yönlü bir bilim adamıdır. Einstein’ın Tanrı ile evren arasında kurduğu ilişki, kendisini paradokslara düşüren ve içinden çıkılması güç sorunlara kapı aralayan bir mesele olmuştur. Acaba Einstein Tanrı ile evreni aynı mı görmektedir? Eğer böyleyse, Einstein panteist Tanrı tasavvuruna sahip biri olarak okunabilir mi? Evrendeki determinizmin kesinliğine inanan biri olarak, dinleri, dua ve ibadetleri, kişisel bir Tanrı inancını reddedip Tanrı’nın evrene müdahale edemeyeceğini söylediğinde deist olarak mı yorumlanması gerekir? Dahası buna onun ateist ve agnostik olduğu yönündeki iddialar da eklendiğinde, birbirlerinden çok farklı hatta zıt Tanrı tasavvurlarının hangisiyle ilişkilendirileceği ciddi bir sorun olmaktadır. Einstein’ın düşüncelerinin geçirdiği evrim dikkate alındığında, bunlara hem uygun hem de aykırı düşen ifadelerinin olduğu söylenebilir. Bu nedenle Einstein’ın Tanrı anlayışını tek bir tasavvura hapsetmek yerine, farklı bir tarzda açıklamak daha isabetli olacaktır. Bu çalışmada ilk olarak, Einstein’ın kültürel anlamda Yahudi kimliğine sahip olmasına rağmen, teistik dinlerin kişisel Tanrı tasavvurunu niçin benimsemediği ve deizmin Tanrı anlayışını kabul edip etmediği üzerinde durulacaktır. Daha sonra, Einstein’ın doğa ve Tanrı arasında kurduğu ilişki üzerinden Spinoza’nın Einstein üzerindeki etkisi ve panteizme dair düşünceleri irdelenmeye çalışılacaktır. Ayrıca İbn Meymûn ile başlayan akılcı inancın, Spinoza aracılığıyla Einstein’ın düşüncelerinde inançlı akla nasıl dönüştüğünün izleri sürülecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Albert Einstein. Benim Gözümden Dünya. Trc. Demet Evrenosoğlu. İstanbul, 2008.
  2. Albert Einstein. “Bilimsel Doğruluk Üstüne”. Bilim ve Felsefe Yazıları. Trc. Nejat Bozkurt. Ankara: Sentez, 2013.
  3. Albert Einstein. “Dünyayı Nasıl Görüyorum”. Dünyamıza Bakış. Trc. Sabahattin Eyüpoğlu vdğr. 6-12. İstanbul: Alan, trs.
  4. Albert Einstein. “Is There a Jewish Point of View?” Ideas and Opinions. New York: Crown Publ., 1960.
  5. Albert Einstein. “İlimle Dinin Birleştiği Yer”. Fikirler. Trc. Vedide Kemal 5/15 (1934): 10-12.
  6. Albert Einstein. “Science and Religion”. Ideas and Opinions. New York: Crown Publ., 1960.
  7. Albert Einstein. “Tanrı Kavramının Sömürülmesi”. Dünyamıza Bakış. Trc. Sabahattin Eyüpoğlu vdğr. İstanbul: Alan, trs.
  8. Albert Einstein. “The Religious Spirit of Science”. Ideas and Opinions. New York: Crown Publ., 1960.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Mayıs 2020

Gönderilme Tarihi

2 Mart 2020

Kabul Tarihi

1 Mayıs 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 2020 Sayı: 41

Kaynak Göster

APA
Hemşinli, H., & Oruk, Z. (2020). Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı. Bilimname, 2020(41), 723-761. https://doi.org/10.28949/bilimname.697552
AMA
1.Hemşinli H, Oruk Z. Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı. Bilimname. 2020;2020(41):723-761. doi:10.28949/bilimname.697552
Chicago
Hemşinli, Hakan, ve Zehra Oruk. 2020. “Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı”. Bilimname 2020 (41): 723-61. https://doi.org/10.28949/bilimname.697552.
EndNote
Hemşinli H, Oruk Z (01 Mayıs 2020) Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı. Bilimname 2020 41 723–761.
IEEE
[1]H. Hemşinli ve Z. Oruk, “Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı”, Bilimname, c. 2020, sy 41, ss. 723–761, May. 2020, doi: 10.28949/bilimname.697552.
ISNAD
Hemşinli, Hakan - Oruk, Zehra. “Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı”. Bilimname 2020/41 (01 Mayıs 2020): 723-761. https://doi.org/10.28949/bilimname.697552.
JAMA
1.Hemşinli H, Oruk Z. Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı. Bilimname. 2020;2020:723–761.
MLA
Hemşinli, Hakan, ve Zehra Oruk. “Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı”. Bilimname, c. 2020, sy 41, Mayıs 2020, ss. 723-61, doi:10.28949/bilimname.697552.
Vancouver
1.Hakan Hemşinli, Zehra Oruk. Akılcı İnançtan İnançlı Akla: Deizm ve Panteizm Kıskacında Einstein’ın Tanrı Anlayışı. Bilimname. 01 Mayıs 2020;2020(41):723-61. doi:10.28949/bilimname.697552