Yıl 2017, Cilt 2017 , Sayı 34, Sayfalar 511 - 532 2017-10-31

Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları

Abdullah Ömer YAVUZ [1]


Türklerin tarihte kurduğu en büyük devletlerden birisi Büyük Selçuklu Devleti’dir. Devletin kuruluş devri, ilk sultan Tuğrul Bey’in (ö. 455/1063) hükümdarlığı süresini kapsamaktadır. Bu dönemde Selçuklu coğrafyası; kadim geleneklerin ve farkı milletlerin buluşma noktası olarak farklı felsefi ve kültürel yapıların yer aldığı bir dokuya sahiptir. Nitekim mezhepler arası yakınlaşma ve çatışmalar da bu yapının parçalarındandır. Özellikle Hanefîler ve Şafiîler arasında uzun süredir devam eden mücadele farklı mezhepleri bu ekolün etrafında hizalamıştır. Tuğrul Bey döneminde bu iki ekol arasındaki mücadele Mu’tezilîler ile Eş’arîler üzerinden yaşanmıştır. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluş döneminde mezhep politikalarının temelini devletin siyasal birlikteliği ve sosyal kaynaşmayı sağlama arzusu oluşturmaktadır. Bu minvalde Büyük Selçuklu sultanı Tuğrul Bey, vezirlik makamına Mu’tezilî kimliğiyle bilinen Amîdülmülk el-Kündürî’yi (ö. 456/1064) getirmiştir. Selçuklu iktidarı, Hanefi ve Mu’tezilî kitlenin önüne açarak desteklemiş ve onları kadılık, hatiplik gibi görevlere getirmiştir. Buna karşın Rafızî ve Eş’arî-Şafiî-Sûfî kitleler Nişabur merkezli çeşitli baskılara maruz kalmıştır. Özellikle Eş’arî-Şafiî ilim adamlarından pek çoğu bölgeyi terk etmiş, kalanlardan bazıları tutuklanmıştır. Bu uygulamaları dikkate alarak kuruluş devrinin mezhep siyasetini Selçuklu Mihnesi olarak isimlendirmek mümkündür. Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluş devrini kapsayan ve Selçuklular’ın sonraki dönemlerine de etki eden mezhep politikaları Tuğrul Bey’in vefatı ve Alp Arslan’ın sultan olması ile ciddi bir değişime uğramıştır.
Selçuklular, Tuğrul Bey, Mezhep Hareketleri, Mu’tezile, Eş’arîlik
  • AKOĞLU, Muharrem, Mihne Sürecinde Mu’tezile, İstanbul 2006.
  • AVCU, Ali, Horasan ve Maveraünnehir’de İsmâililik, Ankara 2014.
  • AYBAKAN, Bilal, “Selçuklular Döneminde Fıkhın Gelişimi: Şafiî Mezhebi Çerçevesinde”, Selçuklular’da Bilim ve Düşünce Sempozyumu, Konya 2013, s. 227-238.
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: https://orcid.org/0000-0001-7381-0416
Yazar: Abdullah Ömer YAVUZ

Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 31 Ekim 2017

Bibtex @araştırma makalesi { bilimname348096, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {}, publisher = {Erciyes Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {2017}, pages = {511 - 532}, doi = {10.28949/bilimname.348096}, title = {Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları}, key = {cite}, author = {YAVUZ, Abdullah Ömer} }
APA YAVUZ, A . (2017). Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname , 2017 (34) , 511-532 . DOI: 10.28949/bilimname.348096
MLA YAVUZ, A . "Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları". Bilimname 2017 (2017 ): 511-532 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilimname/issue/31712/348096>
Chicago YAVUZ, A . "Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları". Bilimname 2017 (2017 ): 511-532
RIS TY - JOUR T1 - Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları AU - Abdullah Ömer YAVUZ Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - doi: 10.28949/bilimname.348096 DO - 10.28949/bilimname.348096 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 511 EP - 532 VL - 2017 IS - 34 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.348096 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.348096 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Bilimname Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları %A Abdullah Ömer YAVUZ %T Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları %D 2017 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2017 %N 34 %R doi: 10.28949/bilimname.348096 %U 10.28949/bilimname.348096
ISNAD YAVUZ, Abdullah Ömer . "Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları". Bilimname 2017 / 34 (Ekim 2017): 511-532 . https://doi.org/10.28949/bilimname.348096
AMA YAVUZ A . Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname. 2017; 2017(34): 511-532.
Vancouver YAVUZ A . Büyük Selçuklu Devleti’nin Kuruluş Devrinde Mezhep Politikaları. Bilimname. 2017; 2017(34): 532-511.