Yıl 2018, Cilt 2018 , Sayı 35, Sayfalar 459 - 476 2018-04-30

Öz:

Felsefeciler, özellikle hukuk felsefecileri, genelde hukukun en temel idesi olarak niteledikleri adaletin tanımlanmasının zor, hatta imkânsız olduğunu ifade etmişlerdir. Müslüman bilginler açısından ise adalet esas itibariyle tanımlanabilir ve gerçekleştirilebilir bir şeydir.


“Adalet nedir?” sorusuna, İslam bilginleri genel olarak “Adalet dengedir, orta noktadır.” cevabını vermişler ve bunu temelde biri bireysel diğeri toplumsal olmak üzere belli başlı iki düzey açısından birbirini tamamlar mahiyette açıklamışlardır.


 Bireysel düzeydeki denge daha çok ahlaki erdem bağlamında insanın şehevî, gazabî ve behîmî arzularının ifrat ve tefritten uzak olarak denge noktasında, orta bir seviyede tutulması anlamında alınır. Üç temel ahlaki erdem kabul edilen hikmet, iffet ve şecaat, bunların aşırı uçlarından kaçınarak sağlanabilmekte ve bu dengenin sağlanması adalet sonucunu vermektedir.


Üç temel erdemin ifrat ve tefritten korunması durumunun adalet olarak nitelendirilmesinde olduğu gibi zarûrat-ı hamse denilen ve korunması şeriatın amacı olan beş temel değerin (can, din, akıl, mal ve nesil) korunup gerçekleştirilmesi de toplumsal-hukuki adalet sonucunu vermektedir. Bu bakımdan beş temel değer arasında adaletin özellikle sayılmasına gerek duyulmamış, belki de korunması amaçlanan beş temel değerin gerektiği biçimde korunması durumunda adaletin gerçekleşmiş olacağı düşünülmüştür.

Kur’an’daki kullanımlardan ve İslam bilginlerinin ona atfettikleri anlam ve getirdikleri yorumlardan hareketle “adalet”in içeriğini belirlemek ve bu içeriğin İslam bilimlerine ve özellikle fıkha nasıl yansıdığını tespit etmek ve bu tespitler üzerinden İslam bilginlerinin adaleti gerek birey gerekse toplum açısından nasıl gözle görülür, elle tutulur ve gerçekleştirilebilir bir şey haline getirdiklerini ortaya koymak bu yazının temel amacını oluşturmaktadır

Fıkıh, adalet, hakkaniyet, denge, erdem
  • Apaydın, H. Yunus. “Fukahanın Adalet Tasavvuru”. Kur’an ve Sosyal Adalet, editör Abdurrahman Kurt ve Hayati Hökelekli,. Bursa, 2016.———. “Şahit”. Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010.Askerî, Ebu Hilal. el-Furûku’l-luğaviyye. Tahkik Şeyh Beytullah el-Beyyât. Kum, 1412.Çeçen, Anıl. Adalet Kavramı. Ankara: Gündoğan Yayınları, 1993.Gözler, Kemal. Hukuka Giriş. 6. baskı. Bursa: Ekin Yayınevi, 2008.Güriz, Adnan. Adalet Kavramı. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu, 1994.Haddâd, Ebubekir b. Ali. el-Cevheretu’n-neyyire. C. II. el-Matbaatu’l-hayriyye, 1322.Hadduri, Macid. İslam’da Adalet Kavramı. Çeviren Selahattin Ayaz. İstanbul, 1991.İsfahânî, Rağıb. el-Müfredât fi garîbi’l-Kur’ân. Beyrut: Daru’l-ma’rife, y.y.Kâsânî, Alaeddin Ebubekir. Bedâiu’s-sanâi. Tahkik Ali M. Muavvaz ve Âdil Ahmed Abdülmevcûd. C. IX. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2003.Kelsen, Hans. “Adalet Nedir?” TBB Dergisi, sayı 107 (2013): 431–54.Merğinânî, Burhaneddin. el-Hidâye. Tahkik Tallâl Yusuf. C. III. Beyrut, y.y.Râzî, Fahreddin. Mefâtîhu’l-ğayb. C. V. el-Matbaatu’l-âmire, 1308.Serahsî, Şemsuleimme. el-Mebsût. C. XVI. Beyrut: Daru’l-ma’rife, 1993.Şeyh Bedreddin. et-Teshîl. Editör H. Yunus Apaydın. C. I. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayını, 2012.Teftazânî, Sa’deddin Mesud. et-Telvîh ale’t-Tavzîh. C. II. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, y.y.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-0741-6896
Yazar: Hacı Yunus APAYDIN
Kurum: ERCİYES ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Nisan 2018

Bibtex @araştırma makalesi { bilimname412369, journal = {Bilimname}, issn = {1304-1878}, eissn = {2148-5860}, address = {}, publisher = {Erciyes Üniversitesi}, year = {2018}, volume = {2018}, pages = {459 - 476}, doi = {10.28949/bilimname.412369}, title = {Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet}, key = {cite}, author = {APAYDIN, Hacı Yunus} }
APA APAYDIN, H . (2018). Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet. Bilimname , 2018 (35) , 459-476 . DOI: 10.28949/bilimname.412369
MLA APAYDIN, H . "Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet". Bilimname 2018 (2018 ): 459-476 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/bilimname/issue/34995/412369>
Chicago APAYDIN, H . "Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet". Bilimname 2018 (2018 ): 459-476
RIS TY - JOUR T1 - Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet AU - Hacı Yunus APAYDIN Y1 - 2018 PY - 2018 N1 - doi: 10.28949/bilimname.412369 DO - 10.28949/bilimname.412369 T2 - Bilimname JF - Journal JO - JOR SP - 459 EP - 476 VL - 2018 IS - 35 SN - 1304-1878-2148-5860 M3 - doi: 10.28949/bilimname.412369 UR - https://doi.org/10.28949/bilimname.412369 Y2 - 2018 ER -
EndNote %0 Bilimname Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet %A Hacı Yunus APAYDIN %T Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet %D 2018 %J Bilimname %P 1304-1878-2148-5860 %V 2018 %N 35 %R doi: 10.28949/bilimname.412369 %U 10.28949/bilimname.412369
ISNAD APAYDIN, Hacı Yunus . "Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet". Bilimname 2018 / 35 (Nisan 2018): 459-476 . https://doi.org/10.28949/bilimname.412369
AMA APAYDIN H . Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet. Bilimname. 2018; 2018(35): 459-476.
Vancouver APAYDIN H . Adalet Nedir? Mahiyet ve Keyfiyet. Bilimname. 2018; 2018(35): 476-459.