Aksaray ilinde yetişen bitkilerin geleneksel kullanımı

Öz

Bu çalışmanın amacı Aksaray'da yetişen ve geleneksel olarak kullanılan bitki türlerini tespit ederek, bu bitkilerin çeşitli hastalıkların tedavisinde nasıl ve hangi kısımlarının kullanıldığını tespit etmektir. Bu amaçla Aksaray’da yetişen ve geleneksel tıpta kullanılan 30 familyaya ait toplam 70 bitki türü tespit edilmiş, bu türlerin yoğun olarak yetiştiği bölgeler örneklem alanı olarak belirlenmiştir. Araştırma amacına uygun olarak hazırlanan görüşme formu, seçilen örneklem alanda toplam 557 gönüllü katılımcıya uygulanmıştır. Elde edilen veriler, nicel olarak SPSS (26) ve ANOVA paket program ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre katılımcıların %61,6’sının bitkisel tedavi yöntemlerine ilgi duyduğu, %60,7’sinin tedavi amaçlı kullanılan bitki türleri hakkında bilgi sahibi olduğu, %45,7’sinin bu bitkileri sadece hastalandıkça kullandıkları, bu bitkileri halkın %48,8’inin kendi yetiştirdiği, %51,2’sinin ise aktar, eczane vb. yerlerden satın aldığı belirlenmiştir. En fazla taksona sahip familyalar: %16 (11 takson) Asteraceae, %13 (9 takson) Rosaceae’dir. Tedavide bitkilerin en fazla kullanılan kısımlarının meyve (%33,4), yaprak (%25,5), toprak üstü kısımları (%11,6), tohum (%10,9) ve çiçek (%8,2); en yaygın kullanım şeklinin ise dekoksiyon ve infüzyon olduğu görülmüştür. Ayrıca 26 takson gastroentolojik ve 16 takson solunum sistemi hastalıklarında kullanılmaktadır. Kullanım değeri en yüksek olan 5 tür ise Juglans regia (ceviz), Allium sativum (sarımsak), Vitis vinifera (üzüm), Cydonia oblonga (ayva), Tilia tomentosa (ıhlamur)’dır.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel tıp
• Aksaray
• Bitki çeşitliliği
• Alternatif tıp

Traditional use of plants grown in Aksaray province

Öz

The aim of this study is to identify plant species growing in Aksaray and used traditionally, and to determine how and which parts of these plants are used to treat various diseases. For this purpose, a total of 70 plant species belonging to 30 families grown in Aksaray and used in traditional medicine were identified, and the regions where these species grow intensively were determined as the sampling area. The interview form prepared in accordance with the purpose of the research was applied to a total of 557 volunteer participants in the selected sample area. The obtained data were analyzed quantitatively with SPSS (26) and ANOVA package program. According to the analysis results, 61,6% of the participants are interested in herbal treatment methods, 60,7% have knowledge about the types of plants used for treatment, 45,7% use these plants only when they get sick, 48,8% of the people grow these plants themselves, 51,2% 's herbalist, pharmacy, etc. It was determined that he bought it from places. The families with the most taxa are Asteraceae with 16% (11 taxa) and Rosaceae with 13% (9 taxa). It was observed that the most commonly used parts of the plants in the treatment were fruit (33,4%), leaves (25,5%), aboveground parts (11,6%), seeds (10,9%) and flowers (8,2%), and the most common use was decoction and infusion. In addition, 26 taxa are used in gastroenterological diseases and 16 taxa are used in respiratory system diseases. The 5 species with the highest usage value are Juglans regia (walnuts), Allium sativum (garlic), Vitis vinifera (grapes), Cydonia oblonga (quince leaves), Tilia tomentosa (linden).

Anahtar Kelimeler

• Traditional medicine
• Aksaray
• Plant diversity
• Alternative medicine

Destekleyen Kurum

yok

Etik Beyan

etik kurul raporu ektedir

Teşekkür

yok

Kaynakça

1. Anonim (2021). Türkiye Kültür Portalı. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/aksaray/gezilecekyer/ihlara-vadisi. Downloaded on: 13 November 2021.
2. Anonim (2024). Aksaray Valiliği: Coğrafi. http://www.aksaray.gov.tr/cografi. Downloaded on: 22 December 2024.
3. Aydın S (2012). DSÖ ve gelenekten küresele tıbbın alternatif serüveni. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi (22): 8-11.
4. Bayır E, Elgin CG (2023). Anksiyete ve Uyku Bozukluklarında Kullanılan Tıbbi Bitkiler. Ankara Eczacılık Fakültesi Dergisi / Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University, 47(3): 1084-1100. DOI:10.33483/jfpau.1270660.
5. Biçer İ, Balçık YP (2019). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp: Türkiye ve seçilen ülkelerin incelenmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi 22(1): 245-257.
6. Çelik Y (2014). Konya ilinde tıbbi ve aromatik bitki satışı yapan aktarların sosyoekonomik yapıları üzerine bir araştırma. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 1(3): 369-376.
7. Demir A (2009). Ekonomik açıdan biyolojik çeşitliliğin önemi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 8(15): 53-68.
8. Demir A (2013). Sürdürülebilir gelişmede yükselen değer; biyolojik çeşitlilik açısından Türkiye değerlendirmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 12(24): 67-74.

9. Demir A (2017). Salt Lake Economy and Determination of Protection Value of Salt Lake in Turkey. Journal of Innovative Research in Engineering Technology 1, (1): 31-35.
10. Demir A (2022). Biyolojik Çeşitlilik Ekonomisi: Ekonomik Açıdan Biyolojik Çeşitliliğin Sürdürülebilir Kullanımı. Ankara: Nobel Yayınevi, 190p.
11. Ergün F, Yeğin M (2024). Alternatif Tıpta Kullanılan Helichrysum armenium Türünün (Altınotu) Fenolik İçerik ve Antioksidan Özellikleri. Turkish Journal of Agricultural and Natural Sciences, 11(2): 490-496. DOI:10.30910/turkjans.1355478.
12. Kurtul E, Eryilmaz M, Sarialtin YS, Teki̇n M, Acikara BÖ, Çoban T (2022). Bioactivities of Alchemilla mollis, Alchemilla persica and Their Active Constituents. Brazilian Journal of Pharmaceutical Sciences, 58: e18373. DOI:10.1590/s2175-97902022e18373.
13. MGM (2024). T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. İllere Göre İklim İstatistikleri https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=AKSARAY. Downloaded on: 23 December 2024.
14. Mollahaliloğlu S, Uğurlu GF, Kalaycı M, Öztaş D (2015). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında yeni dönem. Ankara Medical Journal 15(2): 102-105. DOI:10.17098/amj.44789
15. Öztürk M (2006). Aksaray (Nizip) Bölgesi Florası ve Etnobotanik Özellikleri. MSc, Selçuk University, Konya, Türkiye.
16. Sargın SA, Selvi S, Erdoğan E (2013). Alaşehir (Manisa) Yöresindeki Aktarlarda Satılan Tıbbi Bitkiler ve Kullanım Özellikleri. Biological Diversity and Conservation, 6(3): 40-45.
17. TÜİK (2020). https://www.tuik.gov.tr>duyuru>favori. Downloaded on: 31 December 2020.
18. WHO (2000). General guidelines for methodologies on research and evaluation of traditional medicine. Geneva, 74p.