TÜRKİYE’DE KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNDE YAŞANAN SÜREÇ: PARİS ANLAŞMASI

Yıl 2025, Cilt: 15 Sayı: 2, 84 - 100, 31.12.2025

Yüksel Arıkan , Osman Ağır

https://doi.org/10.20493/birtop.1578530

Öz

Refahın adaletsiz dağılımı, küresel düzeyde artan bir sorundur ülkeler arasındaki güven ve istikrarı tehdit etmektedir. İklim değişikliği ve çevresel sorunlar, insan sağlığını ve ekosistemleri ciddi şekilde etkileyerek küresel çapta bir endişe kaynağı haline gelmiştir. Türkiye, küresel iklim değişikliğinden etkilenen ve bu sorunla etkili bir şekilde mücadele edebilmek için çeşitli stratejiler geliştiren bir ülke olarak ön plana çıkmaktadır. İklim değişikliği, dünya genelinde çevresel dengenin bozulmasına ve ekosistemlerde ciddi değişikliklere neden olmaktadır. Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası alanda iş birliği yaparak ve ulusal politikalarını güçlendirerek bu zorluğa karşı Paris Anlaşması gibi uluslararası antlaşmalarla önemli adımlar atmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin Paris Anlaşması sürecini analiz ederek küresel iklim değişikliği ile ilgili rolünün ve katkılarının değerlendirilmesidir. Türkiye'de çevre politikalarının uygulanmasını zorlaştıran çeşitli yapısal sorunlar bulunmaktadır. Bu durum, çevresel farkındalığın düşük olmasını ve sivil toplum kuruluşlarının etkinliğinin zayıf olmasını beraberinde getirmektedir. Bu kapsamda Paris Anlaşması'nın Türkiye'nin iklim değişikliği ile mücadelesine önemli katkılar sağlayabileceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Küresel İklim Değişikliği , Paris Anlaşması , Sera Gazı , Türkiye

THE PROCESS OF GLOBAL CLIMATE CHANGE IN TURKEY: THE PARIS AGREEMENT

Öz

The unjust distribution of wealth is a growing problem at the global level and threatens trust and stability between countries. Climate change and environmental problems have become a global concern by seriously affecting human health and ecosystems. Turkey stands out as a country affected by global climate change and developing various strategies to effectively combat this problem. Climate change causes the environmental balance to deteriorate worldwide and serious changes in ecosystems. Turkey is taking important steps against this challenge with international agreements such as the Paris Agreement by cooperating internationally and strengthening its national policies in the fight against climate change. The aim of this study is to evaluate Turkey's role and contributions to global climate change by analyzing the Paris Agreement process. There are various structural problems in Turkey that make it difficult to implement environmental policies. This situation brings about low environmental awareness and weak effectiveness of civil society organizations. In this context, it is evaluated that the Paris Agreement can make significant contributions to Turkey's fight against climate change.

Anahtar Kelimeler

Global Climate Change , Paris Agreement , Greenhouse Gas , Turkey

Kaynakça

• AB'nin karbon vergisi Türkiye'nin Paris'i onaylamasında rol oynadı. (2021, Kasım 08). T24. 18.03.2024 tarihinde https://t24.com.tr/haber/ab-nin-karbon-vergisi-turkiye-nin-paris-i-onaylamasinda-rol-oynadi,991819 sayfasından alındı.
• Alaztuğ, M. (2021). Paris İklim Anlaşması’nda Ülkelerin Öncelikleri Sorunu: Türkiye Örneği. (683417). [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Arat, G. Türkeş, M. & Saner, E. (2002). Vizyon 2023: Bilim ve teknoloji stratejileri teknoloji öngörü projesi-Çevre ve sürdürülebilir kalkınma paneli-Uluslararası sözleşmeler ön rapor. Ankara: TÜBİTAK. https://tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/vizyon2023/csk/CSK_son_surum.pdf
• Aslantürk, A. Y. (2022). Küresel Çevre Yönetişiminin Hukuki Aracı Olarak Çok Taraflı Çevre Sözleşmeleri. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 36, 175-192.
• Avrupa Komisyonu (2010, Kasım 09), Türkiye 2010 İlerleme Raporu. https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/IlerlemeRaporlari/turkiye_ilerleme_rap_2010.pdf
• Badie, B. (2001). Realism under Praise, or a Requiem? The Praradigmatic Debate in International Relations. International Political Science Review, 22(3), 253-260.
• Bayraç, H. N. (2010). Enerji Kullanımının Küresel Isınmaya Etkisi ve Önleyici Politikalar. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 229-259.
• BBC (2023, Aralık 13). COP28: Türkiye rekor sayıda temsilciyle katıldığı zirvede istediğini elde etti mi?. https://www.bbc.com/turkce/articles/c519y4wnz54o
• Birpınar, M. E. (2022). Küresel Sorun: İklim Değişikliği Gelişimi, Uluslararası Müzakereler ve Türkiye. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 1(1), 20-36.
• Cığır, C. & Akaslan, Ö. (2021, Mayıs 06). Uluslararası Çevre Hukukunun Türkiye’nin Taraf Olduğu Antlaşmalar Bakımından Uyumu ve Sonuçları. https://www.tuicakademi.org/uluslararasi-cevre-hukukunun-turkiyenin-taraf-oldugu-antlasmalar-bakimindan-uyumu-ve-sonuclari/ T.C. Resmi Gazete (2021, Ekim 29). Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (31643) Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2024, Aralık 26). 28. taraflar konferansı (COP 28) Dubai’de Gerçekleşti. https://egitimdb.csb.gov.tr/28.-taraflar-konferansi-cop-28-dubai-de-gerceklesti-haber-285825 Doğru, B. & Bagatır, B. (2021, Ekim 21). Kömüre teşvik işe yaramıyor, yerli ve milli kömür politikası iflas ediyor. https://acikradyo.com.tr/iklim-habercileri/komure-tesvik-ise-yaramiyor-yerli-ve-milli-komur-politikasi-iflas-ediyor
• Ekiz, A. & Atalay, A. (2021, Temmuz 10). Paris Anlaşmasına ilişkin kanun teklifi, TBMM Genel Kurulunda kabul edildi. https://www.aa.com.tr/tr/politika/paris-anlasmasina-iliskin-kanun-teklifi-tbmm-genel-kurulunda-kabul-edildi/2384880
• Ertan, K. A. (2023). Geçmişten Geleceğe Türkiye’nin Çevre Politikası. İçinde Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi (Dzn.), Ekonomi ve Politikada 100 Yıllık Miras ve Gelecek Perspektifi. Ankara
• Genç, C. (2021). Türkiye'nin Paris İklim Anlaşması dâhilindeki yükümlülükleri ve iklim değişikliğinin bu yükümlülükler üzerindeki etkisi. (688982). [Yüksek Lisans Tezi, İskenderun Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Karakuş Kaçmaz, F. (2020). Bir Sosyal Politika Sorunu Olarak Küresel İklim Değişikliği: Türkiye Akdeniz İkliminde Bir Alan Araştırması. (643692). [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Kaya, Y. (2011), Çok Taraflı Çevre Anlaşmalarına Uyum Sorunu ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 439-462.
• Kocaoğlu, M. & Özmen, Z. N. (2021). Yerel Yönetimlerde Çevre Sorunlarının Çevre Hakkı Kapsamında İncelenmesi: Uluslararası ve Ulusal Mevzuat Ekseninde Karşılaştırmalı Bir Analiz. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 7(2), 233-248.
• Mantar, İ. (2010). Avrupa güvenlik ve savunma politikasının gidişatını ve planlanması transatlantik etki. (253145). [Yüksek Lisans Tezi, Kadir Has Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Öner, Ş. (2023). İklim Değişikliği Sorununun Uluslararası Gelişmeler Eşliğinde Türkiye’nin Politika Ve Kurumlarına Yansıması. Ombudsman Akademik, 18, 13-47.
• Özmehmet, E. (2008). Dünyada ve Türkiye Sürdürülebilir Kalkınma Yaklaşımları. Journal of Yaşar University, 3(12), 1853-1876.
• Samur, H. (2007). Küresel İklim Değişikliği: Fırsatlar ve Tehditler. İstanbul Teknik Üniversitesi (Dzn.) I. Türkiye İklim Değişikliği Kongresi. İstanbul.
• Selçuk, S. F. (2023). Uluslararası İklim Değişikliği Anlaşmaları ve Türkiye’nin Tutumu. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 6(1), 9-19.
• Sohn, L. B. (1973). The Stockholm Declaration on the Human Enviroment. The Harvard International Law Journal, 14(3), 423.
• Sönmezoğlu, F. & Bayır, Ö. E. (2012). Çevre Sorunlarına İlişkin Uluslararası Rejimler. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 47, 247-289
• Şahinöz, A. (2023). Ekonomik Büyüme ve Ekolojik Sürdürülebilirlik. Kapadokya Üniversitesi (Dzn.). Kapadokya Ekonomi Toplantıları VI Ekolojik Sürdürülebilirlik ve Ekolojik Tarım. Nevşehir.
• Şanlı, B. & Özekicioğlu, H. (2007). Küresel Isınmayı Önlemeye Yönelik Çabalar ve Türkiye. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2, 456-482.
• Talu, N. & Kocaman, H. (2019). Türkiye’de İklim Değişikliği ile Mücadelede Politikalar, Yasal ve Kurumsal Yapı - İklim Değişikliği Eğitim Modülleri Serisi. https://cygm.csb.gov.tr/iklim-degisikligi-egitim-modulleri-tamamlandi-haber-253452
• Tanınmış, F. (2010). Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Etkin Kullanımı. Türkiye Elektrik Sanayi Birliği (Dzn.). ICCI 16. Uluslararası Enerji ve Çevre Fuarı ve Konferansı. İstanbul.
• TBMM'de onaylanan Paris İklim Anlaşması nedir? (2024, Ekim 06). 16.02.2024 tarihinde https://tr.euronews.com/2021/10/06/meclis-onay-na-sunulacak-paris-iklim-anlasmas-nedir sayfasından alındı.
• Terzi, S. (2017). Sürdürülebilir Kalkınma Çerçevesinde Türkiye’de Uygulanan Çevre Politikası Araçlarının Değerlendirilmesi. [Uzmanlık Tezi TC Çevre ve Şehircilik Bakanlığı].
• TÜİK (2023). Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, 1990-2021. Türkiye İstatistik Kurumu https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2021-49672
• Türk, B. & Erciş, A. (2017). Türkiye’de Çevre Politikası ve Uluslararası Çevre Sözleşmeleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 54, 351-392. TCDB (2020). BM İklim Değişikliği Çerçev e Sözleşmesi. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı http://www.mfa.gov.tr/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi.tr.mfa
• TCDB (2021). Paris Anlaşması. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı. https://www.mfa.gov.tr/paris-anlasmasi.tr.mfa
• Türkiye İhracatçılar Meclisi (2024, Şubat 19) Avrupa Birliği İklim Yasası Yürürlüğe Girdi. https://www.tim.org.tr/tr/duyurular-avrupa-birligi-iklim-yasasi-yururluge-girdi
• Euronews (2021, Temmuz 06). Türkiye, Paris İklim Anlaşması'nı onaylamayan dünyadaki 6 ülkeden biri. https://tr.euronews.com/2021/07/06/turkiye-paris-iklim-anlasmas-n-onaylamayan-dunyadaki-6-ulkeden-biri
• Uzel, Ç. (2017). Çevresel Sorunları Önleme Kapsamında Kullanılan Vergi Politikası ve Türkiye’deki Güncel Durumun Analizi. [Uzmanlık Tezi, TC Çevre ve Şehircilik Bakanlığı].