İzmir ilinde domates ve patates alanlarında Domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)]’nin popülasyon değişimi ve zararının belirlenmesi

Öz

Bu çalışma 2019-2020 yıllarında Tire ve Ödemiş (İzmir) ilçelerinde domates ile erken ve geç ürün patates alanlarında Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)’nın popülasyon değişimi ve zararının belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Örneklemeler haftalık olarak gerçekleştirilmiştir. T. absoluta’nın popülasyon değişimleri delta tipi feromon tuzaklarla izlenmiştir. Bitkilerin bulaşıklık oranı ve zarar şiddeti her bir örnekleme alanında 100 bitki gözle inceleme yapılarak belirlenmiştir. Meyvelerdeki bulaşıklık oranları, hasat sırasında her bir çalışma alanında 500 (5 x 100) meyve kontrol edilerek ortaya konulmuştur. Feromon tuzaklarında tüm yıl boyunca ergin Tuta absoluta bireyleri saptanmış ve vejetasyon başlangıcından itibaren zararlı popülasyonu artış göstermiştir. Bulaşıklık oranı domates ve geç ürün patateslerde %100 olarak gerçekleşmiş, erken ürün patateslerde ise bulaşıklık daha düşük bir oranda görülmüş ve %22’ye kadar çıkmıştır. Zarar, domateslerde en yüksek 4.50 galeri/bileşik yaprak olarak gözlemlenmiştir. Domateste meyvelerde %19.4-24.4 oranında bulaşıklık belirlenmiştir. Yoğun bir ilaçlama programı uygulanmasına karşın, meyvelerdeki zarar oranının yüksek oluşu, sadece kimyasal mücadelenin zararlıyı baskı altında tutmaya yetmediğinin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle, ‘Kültürel Önlemler’ ve ‘Biyolojik Mücadele’ uygulamalarının da yer alacağı ‘Entegre Mücadele Programları’nın oluşturulması bir gereklilik olarak görülmelidir.

Anahtar Kelimeler

• domates
• patates
• Tuta absoluta
• domates güvesi
• İzmir

Seasonal population changes and damage assessment of tomato leafminer [Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)] in tomato and potato fields in İzmir

Abstract

The study investigated the population dynamics and damage caused by Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae) in tomato as well as both early and late-season potato crops in Tire and Ödemiş districts of İzmir, Türkiye, during 2019-2020. Weekly samplings were conducted to monitor T. absoluta population fluctuations. Delta-type pheromone traps were used to capture and count adult moths. To determine the percentage of infested plants and the severity of leaf damage, 100 plants in each field were examined weekly. In tomato fields, the rate of infested fruit was assessed by inspecting 500 fruits (five replicates of 100 fruits) per field. T. absoluta adults were captured in pheromone traps throughout the year, indicating continuous pest pressure. Adult populations increased with the onset of the growing season, coinciding with crop development. The infestation rate was 100% in tomatoes and late-crop potatoes, demonstrating the pest's significant impact. The infestation rate was lower in early-crop potatoes and reached 22%. The maximum leaf damage observed in tomatoes was 4.5 mines per compound leaf. Fruit infestation rates in tomato fields ranged from 19.4% to 24.4%, highlighting the serious threat posed by T. absoluta to tomato fruit production. Although an intensive spraying program is applied, the high damage rate on fruits can be considered an indicator that only chemicals are not enough to control the pest. For this reason, it should be considered a necessity to establish ‘Integrated Pest Control Programs’ that will also include ‘Cultural Measures’ and ‘Biological Control’ practices.

Keywords

• tomato
• potato
• Tuta absoluta
• tomato leafminer
• İzmir

Kaynakça

1. Aksoy A., Kaymak H.Ç., 2024. Tomato production quantity estimates for 2023-2027 with arima model: evidence from leading producing countries including Turkey. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 24 (3), 41-46.
2. Anonymous, 2008. Zirai Mücadele Teknik Talimatları, Cilt 3. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Ankara, 332 s.
3. Anonymous, 2017. Patates Entegre Mücadele Teknik Talimatı. T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı, Ankara, 124 s.
4. Anonymous, 2020. 2020 Yılı Maliyet Cetvelleri. Tarım ve Orman Bakanlığı, Ödemiş İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, 2020, İzmir.
5. Anonymous, 2024. Bitki Zararlıları Zirai Mücadele Teknik Talimatları. Tarım ve Orman Bakanlığı, Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı, Ankara, 278 s., https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/B%C4%B0TK%C4%B0%20ZARARLILARI%20Z%C4%B0RA%C4%B0%20M%C3%9CCADELE%20TEKN%C4%B0K%20TAL%C4%B0MATLARI.pdf (accessed date: 11.12.2024).
6. Bawin T., Dujeu D., DeBacker L., Fauconnier M-L., Georges L., Delaplace P., Francis F., Verheggen F.J. 2015. Could alternative solanaceous hosts act as refuges for the tomato leafminer, Tuta absoluta? Arthropod-Plant Interactions, 9, 425-435.
7. Campos R.G., 1976. Control guı´mico del ‘‘minador de hojas y tallos de la papa’’ (Scrobipalpula absoluta Meyrick) en el valle del Can˜ete. Revista Peruana De Entomologia, 19, 102–106.
8. Cocco A., Deliperi S., Lentini A. Mannu R., Delrio G., 2015. Seasonal phenology of Tuta absoluta (Lepidoptera: Gelechiidae) in protected and open-field crops under Mediterranean climatic conditions. Phytoparasitica, 43, 713-724.

9. Çaylak B., Başpınar H., 2022. Tire ve Ödemiş (İzmir) ilçelerinde domates ve patates alanlarında Domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick, 1917) (Lepidoptera: Gelechiidae)]’nin doğal düşmanlarının belirlenmesi. Türkiye Biyolojik Mücadele Dergisi, 13 (1), 1-11 doi:10.31019/tbmd.1031598.
10. Desneux N., Wajnberg E., Wyckhuys K.A.G., Burgio G., Arpaia S., Narvaéz-Vasquez CA., Gonzalez-Cabrera J., Ruescas D.C., Tabone E., Frandon J., Pizzol J., Poncet C., Cabello T., Urbaneja A., 2010. Biological invasion of European tomato crops by Tuta absoluta: ecology, geographic expansion and prospects for biological control. Journal of Pest Science, 83 (3), 197-215. https://doi.org/10.1007/s10340-010-0321-6
11. Durmuşoğlu E., Hatipoğlu A., Balcı H., Sav S., 2011. Bazı bitkisel kökenli insektisitlerin domates güvesi larvalarına etkisi. Türkiye IV. Bitki Koruma Kongresi Bildirileri, 28-30 Haziran 2011, Kahramanmaraş, 279 s.
12. Garcia M.F., Espul J.C., 1982. Bioecologi´a de la polilla del tomate (Scrobipalpula absoluta) en mendoza, Repu´blica Argentina. Revista Investtigaciones Agropecuarias Instituto Nacional De Tecnologia Agropecuaria, 18, 135-146.
13. Gontijo P.C., Picanco M.C., Pereira E.J.G., Martins J.C., Chediak M., Guedes R.N.C., 2013. Spatial and temporal variation in the control failure likelihood of the tomato leaf miner, Tuta absoluta. Annals of Applied Biology, 162, 50-59.
14. Gül M., Karlı B., Şirikçi B.S., Kadakoğlu B., Taşcıoğlu Y., Akpınar M.G., Yılmaz H., Acar M., 2023. Input use and factors affecting potato farming in Türkiye. Scientific Papers Series Management, Economic Engineering in Agriculture and Rural Development, 23 (1), 271-285.
15. Karabüyük F., Portakaldalı M., Ulusoy M.R., 2011. Doğu Akdeniz Bölgesi sebze alanlarında domates yaprak galeri güvesi [Tuta absoluta (Meyrick)]’nin yayılışı ve konukçuları. Türkiye IV. Bitki Koruma Kongresi Bildirileri, 28-30 Haziran 2011, Kahramanmaraş, 225 s.
16. Kılıç T., 2011. Domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick)] (Lepidoptera: Gelechiidae)’nin Türkiye’deki yayılışı ve mücadelesine yönelik alınan önlemler. Türkiye IV. Bitki Koruma Kongresi Bildirileri, 28-30 Haziran 2011, Kahramanmaraş, 42 s.
17. Kinet J.M., Peet M.M., 1997. Tomato. Wallingford, Oxon: CAB International, 207-258.
18. Li X.W., Li D., Zhang Zj., Huang J., Zhang J.M., Hafeez M., Wang L.K., Guo W.C., Lu YB., 2021.Supercooling capacity and cold tolerance of the South American tomato pinworm, Tuta absoluta, a newly invaded pest in China. Journal of Pest Science, 94, 845–858. https://doi.org/10.1007/s10340-020-01301-y
19. Mıhcı B., 2016. İzmir ve Manisa illerinde domates alanlarında zararlı Tuta absoluta (Meyrick, 1917) (Lepidoptera: Gelechiidae)’nın yumurta parazitoiti Trichogramma euproctidis (Girault, 1911) (Hym.: Trichogrammatidae)’in yayılışı, doğal etkinliği ve bazı pestisitlerin laboratuvar koşullarında yan etkilerinin araştırılması. Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 45 s., İzmir.
20. Öztemiz S., 2012. Domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)] ve biyolojik mücadelesi. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, 15 (4), 47-57.
21. Pereyra P.C., Sanchez N.E., 2006. Effect of two solanaceous plants on developmental and population parameters of the tomato leaf miner, Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae). Neotropical Entomology, 35, 671-676.
22. Pfeiffer D.G., Muniappan R.R., Sall D.D., Diatta P.P., Diongue A.A., Dieng E.O., 2013. First record of Tuta absoluta (Lepidoptera: Gelechiidae) in Senegal. Florida Entomologist, 96 (2), 661-662.
23. Polat B., 2014. Çanakkale ilinde domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick, 1917) (Lepidoptera: Gelechiidae)]’nin bazı biyolojik ve ekolojik özelliklerinin araştırılması. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 93 s., Çanakkale.
24. Polat B., Özpınar A., Şahin A.K., 2015. Çanakkale ilinde domates güvesi [Tuta absoluta (Meyrick, 1917) (Lepidoptera: Gelechiidae)]’ nin konukçuları ve bulaşma oranının belirlenmesi. Plant Protection Bulletin (Bitki Koruma Bülteni), 55 (4), 331-339.
25. Roditakis E., Skarmoutsou E., Staurakaki M., 2013. Toxicity of insecticides to populations of tomato borer Tuta absoluta (Meyrick) from Greece. Pest Management Science, 69, 834-840.
26. Silva G.A., Picanço M.C., Bacci L., Crespo A.L.B., Rosado J.F., Guedes R.N.C., 2011. Control failure likelihood and spatial dependence of insecticide resistance in the tomato pinworm, Tuta absoluta. Pest Management Science, 67, 913-920.
27. Siqueira H.A., Guedes R.N., Picanço M.C., 2000. Insecticide resistance in populations of Tuta absoluta (Lepidoptera: Gelechiidae). Agricultural and Forest Entomology, 2, 147–153.
28. Tarusikirwa V.L., Mutamiswa R., Chidawanyika F., Nyamukondiwa C. 2020. Cold hardiness of the South American tomato pinworm Tuta absoluta (Lepidoptera: Gelechiidae): Both larvae and adults are chill-susceptible. Pest Management Science, 77 (1), 184-193.https://doi.org/10.1002/ps.6006.
29. Tonnang H.E.Z., Mohamed S.F., Khamis F., Ekesi S., 2015. Correction: identification and risk assessment for worldwide invasion and spread of Tuta absoluta with a focus on Sub-Saharan Africa: implications for phytosanitary measures and management. PLOS ONE, 10 (9). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0135283.
30. Vargas H.C., 1970. Observaciones sobre la biologı´a y enemigos naturales de la polilla del tomate, Gnorimoschema absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae). Idesia, 1, 75-110.
31. Vitta N., Estay P., Chorbadjian R.A., 2016. Characterization of resistance expression in genotypes of Solanum section Lycopersicon against Tuta absoluta (Lepidoptera: Gelechiidae). Cienc. Investigacion Agrar., 43, 366-373.