Avrupa Birliği'nin Karbon Ayak İzi Azaltma Hedeflerinin Türkiye Ekonomisi Üzerine Etkileri

Öz

Sanayileşme, nüfus artışı ve teknolojik gelişmeler ekonomik büyümeyi hızlandırırken, doğal kaynakların hızla tükenmesine ve çevresel kalitenin bozulmasına yol açmaktadır. Doğal çevrede meydana gelen bu tahribat, insanlığın ulaştığı gelişmişlik düzeyini tehdit eder boyuta ulaşmıştır. Bu nedenle karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik önlemlerin alınması ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelimin artırılması giderek daha büyük bir önem kazanmaktadır. Avrupa Birliği, iklim değişikliği ile mücadele kapsamında önemli adımlar atmış ve 2019 yılında kabul edilen Yeşil Mutabakat çerçevesinde Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasını hayata geçirmiştir. Bu mekanizma, Avrupa Birliği ile ticari ilişkileri bulunan Türkiye gibi ülkeleri doğrudan etkilemektedir. 2026 yılında yürürlüğe giren düzenleme kapsamında; çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre ve elektrik gibi karbon yoğun sektörlerde faaliyet gösteren firmalar için önemli ekonomik ve ticari sonuçlar doğması beklenmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’de 2006–2024 dönemine ait yenilenebilir ve yenilenemeyen enerji kaynakları lineer regresyon modeli kullanılarak analiz edilmiş; ülkemizin 2053 net sıfır karbon hedeflerine ulaşma olasılığı değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, yenilenebilir enerji kapasitesinin yıllar itibarıyla istatistiksel olarak anlamlı bir artış eğilimi gösterdiğini ve enerji dönüşümünün net sıfır hedefleri açısından olumlu bir görünüm sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Karbon Ayak İzi
• Sera Gazı
• Yenilenebilir Enerji
• Yenilenemeyen Enerji
• Sürdürülebilir Kalkınma

The Effects of the European Union’s Carbon Footprint Reduction Targets on the Türkiye’s Economy

Öz

Industrialization, population growth, and technological advancements are accelerating economic growth, while leading to the rapid depletion of natural resources and the deterioration of environmental quality. This destruction occurring in the natural environment has reached a level that threatens the level of development achieved by humanity. Therefore, taking measures to reduce carbon emissions and increasing the shift towards renewable energy sources are gaining ever greater importance. The European Union has taken significant steps in the fight against climate change and, within the framework of the Green Deal adopted in 2019, has implemented the Carbon Border Adjustment Mechanism. This mechanism directly affects countries such as Türkiye that have trade relations with the European Union. Within the scope of the regulation planned to enter into force in 2026, significant economic and commercial consequences are expected for companies operating in carbon-intensive sectors such as cement, iron and steel, aluminum, fertilizer, and electricity. In this study, data on renewable and non-renewable energy sources in Türkiye from 2006 to 2024 were analyzed using a linear regression model; the likelihood of the Türkiye achieving its 2053 net-zero carbon target was also evaluated. The findings indicate that renewable energy capacity has shown a statistically significant increasing trend over the years and presents a positive outlook in terms of energy transition for net zero targets.

Anahtar Kelimeler

• Carbon Footprint
• Greenhouse Gas
• Renewable Energy
• Non-renewable Energy
• Sustainable Development

Kaynakça

1. Alpay, E. E., & Gökmen, M. K. (2023). Sınırda karbon düzenleme (SKD) mekanizması çerçevesinde karbon salınımı açıklamalarının incelenmesi. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(4), 970–986.
2. Audi, M., Ahmad, K., Poulin, M., & Ali, A. (2025). Different dimensions of globalization and CO₂ emission nexus:Application of environmental Kuznets curve for worldwide perspective. International Journal of Energy Economics and Policy, 15.
3. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi. (2023, 10 Mayıs). Sınırda karbon düzenleme mekanizmasının kurulmasına ilişkin (AB) 2023/956 sayılı tüzük. Eur-Lex. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32023R0956
4. Baloch, M. A., Zhang, J., Iqbal, K., & Iqbal, Z. (2019). The effect of financial development on ecological footprint in BRI countries: Evidence from panel data estimation. Environmental Science and Pollution Research, 26, 6199–6208.
5. Beaufils, T., & Gallé, J. (2026). Between challenges and opportunities: The impacts of the EU CBAM in Türkiye (IPC–Mercator Policy Brief). Istanbul Policy Center–Sabancı University–Stiftung Mercator Initiative.https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/CKeditorImages/20260227-10022261.pdf
6. Climate Investment Funds. (n.d.). How we work. https://www.cif.org/how-we-work
7. Durmuş, İ., & Gücüyeter, İ. (2024). Karbon ayak izi ve yeşil organizasyon kavramlarına yönelik bibliyometrik araştırmalar. Journal of Agriculture Faculty of Ege University, 61(1), 125–142.
8. Eclawtr. (2023). Carbon Border Adjustment Mechanism and Türkiye. European Climate Law Turkey. https://eclawtr.com/wp-content/uploads/SKDM-TR-ING-300523.pdf

9. European Commission. (n.d.). Green Deal industrial plan. https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/green-deal-industrial-plan_en
10. European Commission. (n.d.). 8th Environment Action Programme. https://environment.ec.europa.eu/strategy/environment-action-programme-eap-2030_en
11. European Commission. (n.d.). REPowerEU. https://commission.europa.eu/topics/energy/repowereu_en
12. European Commission. (n.d.). Water resilience strategy. https://commission.europa.eu/topics/environment/water-resilience-strategy_en
13. European Commission. (n.d.). Zero pollution action plan. https://environment.ec.europa.eu/strategy/zero-pollution-action-plan_en
14. European Council. (n.d.). Fit for 55. https://www.consilium.europa.eu/en/policies/fit-for-55/
15. Figge, L., Oebels, K., & Offermans, A. (2017). The effects of globalization on ecological footprints: An empirical analysis. Environment, Development and Sustainability, 19, 863–876.
16. Grossman, G. M., & Krueger, A. B. (1991). Environmental impacts of a North American Free Trade Agreement (NBER Working Paper No. 3914). National Bureau of Economic Research.
17. Grossman, G. M., & Krueger, A. B. (1995). Economic growth and the environment. The Quarterly Journal of Economics, 110(2), 353–377. https://doi.org/10.2307/2118443
18. Guan, D., Hubacek, K., Weber, C. L., Peters, G. P., & Reiner, D. M. (2008). The drivers of Chinese CO₂ emissions from 1980 to 2030. Global Environmental Change, 18(4), 626–634.
19. Gülmez, A., Özdilek, E., & Karakaş, D. N. (2021). Ekonomik büyüme, ticari açıklık ve enerji tüketiminin ekolojik ayak izine etkileri: G7 ülkeleri için panel eşbütünleşme analizi. Econder Uluslararası Akademik Dergi, 5(2), 329–342.
20. Heil, M. T., & Selden, T. M. (2001). Carbon emissions and economic development: Future trajectories based on historical experience. Environment and Development Economics, 6(1), 63–83.
21. International Monetary Fund. (n.d.). Climate change. https://www.imf.org/en/topics/climate-change
22. İklim Değişikliği Başkanlığı. (n.d.). BM iklim değişikliği çerçeve sözleşmesi. https://iklim.gov.tr/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi-i-33
23. İklim Değişikliği Başkanlığı. (2023). 2053 yılı itibarıyla net sıfır emisyon hedefini gerçekleştirmeyi öngörüyoruz. https://iklim.gov.tr/2053-yili-itibariyla-net-sifir-emisyon-hedefini-gerceklestirmeyi-ongoruyoruz-haber-4173
24. İklim Değişikliği Başkanlığı. (2024). İklim değişikliği azaltım stratejisi ve eylem planı (2024-2030).
25. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/İklim%20Değişikliği%20Azaltım%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Planı%20(2024-2030).pdf
26. Koç, Ü. (2021). Güneş enerjisi ve ekonomik büyüme. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 6(2), 515–533.
27. Kurt, Ü., & Saygın, T. (2026). Türkiye’nin yenilenebilir enerji kaynakları ve cari açık açısından önemi.
28. Parion Akademik Bakış Dergisi, 5(1), 36–66.
29. Mirici, M. E., & Berberoğlu, S. (2022). Türkiye perspektifinde yeşil mutabakat ve karbon ayak izi: Tehdit mi fırsat mı? Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 8(1), 156–164.
30. OECD. (n.d.). Climate adaptation and resilience. https://www.oecd.org/en/topics/climate-adaptation-and- resilience.html
31. Özbek, S. (2023). Ekonomik büyüme, küreselleşme ve ekolojik ayak izi ilişkisi: ASEAN-5 ülkeleri üzerine ekonometrik bir analiz. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 14(37), 123–138.
32. Özkan, O., & Çoban, M. N. (2022). Türkiye’de kirlilik hale hipotezi ve ekonomik büyüme, ekonomik küreselleşme ve ekolojik ayak izi bağlantısı. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(4), 1049–1068.
33. Özsoy, C. E. (2015). Düşük karbon ekonomisi ve Türkiye’nin karbon ayak izi. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 4(9), 198–215.
34. Rees, W. E. (2018). Ecological footprints and appropriated carrying capacity. In The Earthscan reader in rural-urban linkages (pp. 285–297). Routledge.
35. Seyhan, N. (2023). AB’de döngüsel ekonomi üretim ve tüketim göstergelerinin değerlendirilmesi. Sosyal Mucit Academic Review, 4(3), 364–391.
36. Shahbaz, M., Mallick, H., Mahalik, M. K., & Loganathan, N. (2015). Does globalization impede environmental quality in India? Ecological Indicators, 52, 379–393.
37. Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (2024). Türkiye elektrik enerjisi kurulu güç raporu. https://webim.teias.gov.tr/file/545dec88-bac8-4890-86c1-c3597ded3c64?download
38. Tekbaş, M. (2022). Ekonomik büyüme ve ekonomik küreselleşmenin çevre kalitesi üzerindeki etkisi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 528–538.
39. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (n.d.). Kyoto Protokolü. https://enerji.gov.tr/evced-cevre-ve- iklim-kyoto-protokolu
40. T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (n.d.). Enerji bilgi merkezi. https://enerji.gov.tr/bilgi-merkezi- enerji-elektrik
41. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). Türkiye Cumhuriyeti güncellenmiş birinci ulusal katkı beyanı (2021-2030). İklim Değişikliği Başkanlığı. https://iklim.gov.tr/db/turkce/dokumanlar/turkiye-cumhuriyeti--8230-3128-20240510161607.pdf
42. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (n.d.). Türkiye sektörel düşük karbonlu yol haritası. https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/birimler/SGMDKYHCalismalariSunumu.pdf
43. Türkiye İstatistik Kurumu. (n.d.). Veri portalı. https://veriportali.tuik.gov.tr
44. United Nations Framework Convention on Climate Change. (2021). Annual report. https://unfccc.int/sites/default/files/resource/UNFCCC_Annual_Report_2021.pdf
45. Wackernagel, M., & Rees, W. E. (1997). Perceptual and structural barriers to investing in natural capital. Ecological Economics, 20(1), 3–24.
46. Wang, Y., Kang, L., Wu, X., & Xiao, Y. (2013). Estimating the environmental Kuznets curve for ecological footprint. Ecological Indicators, 34, 15–21.
47. Wiedmann, T., & Minx, J. (2008). A definition of carbon footprint. Ecological Economics Research Trends, 1, 1–11.