LEGAL TOOLS AND COMPONENTS FOR ATTRACTING FDI, A COMPARATIVE STUDY: TÜRKİYE AND THE UNITED STATES

Öz

This paper examines the differences and similarities between the Foreign Direct Investment (FDI) regulations of Türkiye and the United States (US) and their economic impacts by analyzing the evolution of their legal frameworks. The first section provides an overview of FDI and discusses both global and local trends. In the following sections, the FDI legislation and regulations in Türkiye and the US are analyzed comparatively. The final section reviews existing literature on the factors influencing FDI in both countries, highlighting how their legal frameworks may have affected FDI inflows. The study finds that in the US, FDI is influenced by fundamental principles protected by the Constitution. While through several amendments, Türkiye’s FDI codes have evolved over the years, resulting in a somewhat more liberal legislative framework. The “national security” is a buzzword in the contemporary US FDI legal framework, which began in the 1970s, and FDI screening mechanism has been settled throughout the years with a deeper institutionalized structure. Türkiye stands with the come as you are policy, while the recent FDI screening wave in developed countries addresses international relations positions and critical sectors. Türkiye has made significant progress in attracting FDI by implementing legal regulations aimed at restoring investor confidence. In Türkiye’s experience, the FDI liberalization came into force when stability, the market-friendly reform calendar, the EU harmonization process, positive expectations, and macroeconomic stability were evident and acted as an anchor of the legal system. In the US, in addition to the GDP size, growth, infrastructure, labor price and quality; technology spillover purposes also illustrate that industrialization, technology, and micro capacities make cross-cutting elements for FDI attraction. While a liberal legal framework is a necessary condition for attracting investment, it is not sufficient on its own. Beyond a certain point, structural factors become more influential.

Anahtar Kelimeler

• FDI
• Legal tools
• FDI regulations
• law and economics
• FDI in Türkiye

YASAL DÜZENLEMELERİN ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIMLARA ETKİSİNE İLİŞKİN BİR KARŞILAŞTIRMA: TÜRKİYE VE ABD ÖRNEĞİ

Öz

Bu makalede, Türkiye’nin ve Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Uluslararası Doğrudan Yatırım (UDY) düzenlemeleri arasındaki farklar, benzerlikler ve yasal çerçevelerin oluşum süreci, ekonomik etkileriyle birlikte incelemektedir. İlk bölümde UDY’ye genel bir bakış sunulmakta ve hem küresel hem de yerel eğilimler kısaca tartışılmakta, ardından Türkiye ve ABD’deki UDY mevzuatı ve düzenlemeleri karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Son bölümde ise her iki ülkede UDY’yi etkileyen belirleyici faktörlerle ilgili mevcut literatür gözden geçirilerek, yasal çerçevenin UDY akımlarına etkisi incelenmektedir. ABD’de UDY’nin Anayasa tarafından korunduğu ancak doğrudan UDY adıyla hazırlanan bir kanun bulunmadığı, bunun yanında çeşitli kanunlarda UDY’nin farklı boyutları esas alınarak düzenleme getirildiği vurgulanmaktadır. Türkiye’deki UDY mevzuatının ise yıllar içinde değişikliklere uğrayarak daha liberal bir çerçeveye ulaştığı görülmektedir. “Ulusal güvenlik”, kavramı, 1970’lerden itibaren ABD’de UDY’ye ilişkin yaklaşım açısından önem arz etmekte, UDY izleme mekanizması yıllar içinde kurumsallaşmış görünmektedir. Türkiye’de ise UDY için detaylı izleme veya bazı istisnalar dışında kısıtlamanın ABD kadar belirgin olmadığı bir yaklaşım benimsenmektedir. Türkiye, yatırımcı güvenini sağlamayı amaçlayan yasal düzenlemelerle UDY alanında önemli mesafe kaydetmiştir. Türkiye’deki UDY serbestleşmesinin ekonomik istikrar, piyasa dostu reform takvimi, AB uyum süreci, olumlu beklentiler ve makroekonomik istikrar sağlandığında bir ivme sağlayabildiği dikkat çekmektedir. ABD’de ise GSYH büyüklüğü, büyüme, altyapı, işgücü fiyatı ve kaliteye ek olarak; teknoloji transferi amaçları da sanayileşme, teknoloji ve mikro kapasitelerin UDY alanında ilgili sektörleri yatay kesen unsurlar teşkil etmektedir. Liberal bir yasal çerçeve, yatırım çekmek için gerekli bir koşul olsa da tek başına yeterli olmamakta, belirli bir eşikten sonra yapısal faktörlerin belirleyici olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• UDY
• TÜRKİYE'DE UDY
• HUKUK VE EKONOMİ
• uluslararası doğrudan yatırımların hukuki çerçevesi
• hukuki araçlar

Kaynakça

1. Acaravcı A. and Bostan F., ‘Makroekonomik Değişkenlerin Doğrudan Yabancı Yatırımlar Üzerine Etkileri: Türkiye Ekonomisi İçin Ampirik Bir Çalışma’ (2011) 8(2) Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 56.
2. Açıkalın S. and Ünal S., Doğrudan Yatırımlar ve Portföy Yatırımları, Global ve Yerel Faktörlerin Türkiye Üzerindeki Göreceli Etkisi (Ekin Yayınevi 2008).
3. Ajami R.A. and Ricks D.A., ‘Motives of Non-American Firms Investing in the United States’ (1981) 12 Journal of International Business Studies 25.
4. Almond M.A. and Shelley M. G., ‘Foreign Direct Investment in the United States: An Overview’ (1982) 7 NCJ Int’l L. & Com. Reg. 153.
5. Altun, Ş., Türkiye’de Yabancı Sermayenin Tarihsel Gelişimi (G.M. Matbaacılık 2008).
6. Arıkan D., Türkiye’de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları (Arıkan Yayınları 2006).
7. Axarloglou K., ‘What Attracts Foreign Direct Investment Inflows in the United States’ (2005) 19(3) The International Trade Journal 285.
8. Aytekin G. K., ‘Türkiye’de Uluslararası Doğrudan Yatırımların Belirleyicilerine Yönelik Bir Model Denemesi’ (2011) 4(2) Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1.

9. Baklacı P. and Akıntürk E. ‘Foreign Direct Investment in Turkey: Legal Framework’ (2008) 1(2) International Journal of Emerging and Transition Economics 17.
10. Bal H. and Göz D., ‘Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları ve Türkiye’ (2010) 19(2) Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 450.
11. Banga, R., ‘Impact of Government Policies and Investment Agreements on FDI Inflows’ (2003) 116 Working Paper 21.
12. Bartlett R. and Partnoy F. ‘The Misuse of Tobin's Q.’ (2020) 73 Vand. L. Rev. 353.
13. Basar M. and Tosunoğlu Ş., ‘EU Integration Process: Will Turkey Overcome the FDI Obstacles?’ (2006) 4(2) Managing Global Transitions 115.
14. Blanco S. M., Full Protection and Security in International Investment Law (Springer, 2019).
15. Blonigen B.A., ‘Firm-Specific Assets and the Link Between Exchange Rates and Foreign Direct Investment’ (1997) 87 American Economic Review 447.
16. Bruce Bolnick B., ‘Effectiveness and Economic Impact of Tax Incentives in the SADC Region’ (2004) Prepared by Nathan Associates for USAID under the SADC-TIFI Project, 33.
17. Çalışkan Z., ‘Türkiye’nin Taraf Olduğu İkili ve Çok Taraflı Anlaşmalarda Yatırım Kavramı’ (2009) 29(2) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 85.
18. Campbell D., International Protection of Foreign Investment Vol. II (Yorkhill Law Publishing, 2008).
19. Carey S.C., ‘Foreign Investment in United States Real Property-The Withholding Requirements’ (1985) 9 Suffolk Transnat'l LJ 27.
20. Central Bank of Republic of Türkiye (CBRT), ‘Balance of Payments Statistics. The Data: Coverage, Periodicity and Timeliness’ (2024) https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/ accessed 12 April 2025.
21. Connell P. and Huang T., ‘An Empirical Analysis of CFIUS: Examining Foreign Investment Regulation in the United States’ (2014) 39 Yale J. Int’l L. 131.
22. Constitution of Republic of Türkiye, official translation published by the Grand National Assembly of Türkiye, Department of Laws and Resolutions May 2019 https://www.anayasa.gov.tr/media/7258/anayasa_eng.pdf accessed 10 April 2025.
23. Constitution of the United States-Fifth Amendment: https://constitution.congress.gov/constitution/amendment-14/ accessed 12 April 2025.
24. De Santis R.A., Anderton R. and Hijzen A., ‘On the Determinants of Euro Area FDI to the United States: the Knowledge-capital-Tobin’s Q Framework’ (2004) Available at SSRN 526992.
25. Deichmann J., Karidis S. and Sayek S., ‘Foreign Direct Investment in Turkey: Regional Determinants’ (2003) 35(16) Applied Economics 1767.
26. Dolzer R. and Schreuer C., Principles of International Investment Law (Oxford University Press 2008).
27. Dolzer R., Krierbaum U. and Schreuer C., Principles of International Investment Law (Oxford University Press 2022).
28. Dumludağ D., ‘An Analysis of the Determinants of Foreign Direct Investment in Turkey: the Role of the Institutional Context’ (2009) 1 Journal of Business Economics and Management 15.
29. Dutz M., Us M. and Yılmaz K., ‘Turkey’s Foreign Direct Investment Challenges: Competition, the Rule of Law, and EU Accession’ (2005) Turkey: Economic Reform and Accession to the European Union 261.
30. Eichengreen B. and Uzan M., ‘The Marshall Plan: Economic Effects and Implications for Eastern Europe and the Former USSR’ (1992) 7(14) Economic Policy 13.
31. Elliot Kang CS., ‘US Politics and Greater Regulation of Inward Foreign Direct Investment’ (1997) 51(2) International Organization 301.
32. Ener M.A., Uluslararası Yatırım Hukuku (2nd edn. Seçkin 2024).
33. Erdal, F. and Tatoğlu E., ‘Locational Determinants of Foreign Direct Investment in an Emerging Market Economy: Evidence from Tukey’ (2002) 10 Multinational Business Review 21.
34. Erdem B. ‘Foreign Direct Investment Law’ (2004) 36(53) Annales de la Faculte de Droit d’Istanbul 377.
35. Erden D., A Survey of Foreign Direct Investment Firms in Turkey (Boğaziçi University Press, 1996) ISBN 9755180680.
36. Erdilek A., ‘A Comparative Analysis of Inward and Outward FDI in Turkey’ (2003) 12(3) Transnational Corporations 80.
37. Erten R., ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hakkında Genel Bir Değerlendirme’ (2015) 19(1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3.
38. Esiyok B., “Determinants of Foreign Direct Investment in Turkey: a Panel Study Approach.” (2011) MPRA Paper No. 36568 35- 37 https://mpra.ub.uni-muenchen.de/36568/ accessed 12 April 2025.
39. Giese A.S., Kahley W.J. and Riefler R.F., ‘Foreign Direct Investment: Motivating Factors and Economic Impact’ (1990) 20(1) Journal of Regional Analysis and Policy 105.
40. Glickman N.J. and Woodward D.P., ‘The Location of Foreign Direct Investment in the United States: Patterns and Determinants’ (1988) 11(2) International Regional Science Review 137.
41. Gökyayla C.D. and Süral C., ‘4875 Sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Ve Getirdiği Yenilikler’ (2004) 6(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 131.
42. Güngör H. and Binatlı A.O., ‘The Effect of European Accession Prospects on Foreign Direct Investment Flows’ (2010) 10(6) Working Papers in Economics 24-25.
43. Halvorsen T., ‘Size, Location and Agglomeration of Inward Foreign Direct Investment (FDI) in the United States’ (2012) 46(5) Regional Studies 669.
44. International Monetary Fund (IMF), Balance of Payments and International Investment Position Manual (6th Edition, IMF 2009).
45. Işık O., ‘Uluslararası Hukukta Yatırım Kavramı: Antlaşmalar Temelinde Bir Değerlendirme’ (2011) 7(28) Uluslararası Hukuk ve Politika 125.
46. İzmirli L.A., ‘Uluslararası Yatırım Hukukunda ‘Yatırım’ Kavramı’ (2018) 8(2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 89.
47. Jacobs J., ‘Tiptoeing the Line Between National Security and Protectionism: a Comparative Approach to Foreign Direct Investment Screening in the United States and European Union’ (2019) 47(2) International Journal of Legal Information 105.
48. Kantarcı H.B. and Sanlıturk A., ‘Compliance in the Process of European Union of Foreign Direct Investment Effects of Turkish Economy.” (2016) 11(1) Global Conference on Business & Finance Proceedings Institute for Business & Finance Research 220.
49. Karagöz K., ‘Türkiye’de Doğrudan Yabancı Yatırım Girişlerini Belirleyen Faktörler: 1970–2005’ (2007) 2(8) Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 929.
50. Karakaya F. and Canel C., ‘Underlying Dimensions of Business Location Decisions’ (1998) 98(7) Industrial Management & Data Systems 321.
51. Kışla S.N. Uluslararası Yatırım Andlaşmalarının Yorumlanması (Adalet Yayınevi 2022).
52. Klein M.W. and Rosengren E., ‘The Real Exchange Rate and Foreign Direct Investment in the United States’ (1994) 36 Journal of International Economics 373.
53. Kornecki L. and Ekanayake E.M., ‘State-based Determinants of Inward FDI Flow in the US Economy’ (2012) 3(3) Modern Economy 302.
54. Kornecki L.G., ‘Inward FDI in the United States and its Policy Context’ (2013) Columbia FDI Profiles 7.
55. Lipsey R.E., ‘Foreign Direct Investment in the United States: Changes over Three Decades’ in Kenneth A. Froot (ed) Foreign Direct Investment (University of Chicago Press 1993) 113.
56. Loewendahl H. and Ertugal-Loewendahl E., ‘Turkey’s Performance in Attracting Foreign Direct Investment: Implications of EU Enlargement’ (2004) Centre for European Policy Studies 27. ISBN 92-9079-314-7.
57. Lu K. and Biglaiser G., ‘The Politics of Chinese Foreign Direct Investment in the USA’ (2020) 55(2) Journal of Asian and African Studies 254.
58. Mucuk M. and Demirsel M.T., ‘Türkiye’de Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Ekonomik Performans’ (2009) 21 Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 365.
59. Nachum L. and Srilata Z., ‘The Persistence of Distance? The Impact of Technology on MNE Motivations for Foreign Investment’ (2005) 26(8) Strategic Management Journal 747.
60. OECD, FDI Restrictiveness Index, data for 2020 https://www.oecd.org/en/data/indicators/fdi-restrictiveness.html?oecdcontrol-712178cb81-var3=2020 accessed 10 April 2025
61. Ok, S.T., ‘What Drives Foreign Direct Investment into Emerging Markets? Evidence from Turkey’ (2004) 40(4) Emerging Markets Finance and Trade 101.
62. Omestad T., ‘Selling Off America’ (1989) 76 Foreign Policy 119.
63. Özel B., ‘Doğrudan Yabancı Yatırımların Temel Belirleyicileri Üzerine Bir Analiz: Türkiye Örneği’, (Published PhD Thesis, Selcuk University 2018) 118.
64. Özer H. and Saraç T.B., ‘Türkiye’de Doğrudan Yabancı Sermaye Girişlerini Belirleyen Faktörler: 1980–2006’ (2008) 45(523) Finans Politik & Ekonomik Yorumlar 19.
65. Payaslioglu C. and Polat B., ‘Determinants of Foreign Direct Investment to Turkey: A Sectoral Approach’ (2015) 17(2) Journal of WEI Business and Economics 63.
66. Ray E.J., ‘The Determinants of Foreign Direct Investment in the United States, 1979-85’ 85’ in Robert C. Feenstra (ed.) Trade Policies for International Competitiveness, (University of Chicago Press 1989) 53.
67. Sanchez-Martin M., Frances G. E., and de Arce Borda R., ‘How Regional Integration and Transnational Energy Networks Have Boosted FDI In Turkey (And May Cease to Do So): A Case Study: How Geo-Political Alliances And Regional Networks Matter’ (2014) World Bank Policy Research Working Paper 6970.
68. Sauvant K.P., ‘FDI Protectionism is on the Rise’ (2009) World Bank Policy Research Working Paper 5052.
69. Sayek S., ‘FDI in Turkey: The Investment Climate and EU Effects’ (2007) 1(2) The Journal of International Trade and Diplomacy 105.
70. Schefer K.N., International Investment Law: Text, Cases and Materials (Edward Elgar Publishing 2020).
71. Seitzinger, M. V., ‘Foreign Investment in the United States: Major Federal Statutory Restrictions’ (2018) Congressional Research Service. Library of Congress Report RL33103.
72. Şener S. and Kılıç C., ‘Osmanlı’dan Günümüze Türkiye’de Yabancı Sermaye’ (2008) 1 Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi 28.
73. Seyidoğlu, H., Uluslararası İktisat (Güzem Can Yayınları 2007).
74. Sornarajah M., The International Law on Foreign Investment (Cambridge University Press 2021).
75. State Planning Organization (SPO). 2000. 8th 5 Year Development Plan: 2001-2005. Prime Ministry. devplan.gov, accessed 12 April 2025.
76. State Planning Organization (SPO). 2007. 9th Development Plan: 2007-2013. devplan.gov, accessed 17 April 2025.
77. Tiryakioğlu B., Doğrudan Yatırımların Uluslararsı Hukukta Korunması (Dayınlarlı Hukuk Yayınları 2003).
78. Tokgöz, E. Türkiye’nin İktisadî Gelişme Tarihi 1914-2001 (İmaj Yayınevi 2001).
79. Töre İ., ‘Geçmişten Günümüze Türkiye’de Yabancı Sermaye Mevzuatı’ (2015) 19(3-4) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 123.
80. Turan Koyuncu F., ‘Türkiye’de Seçilmiş Makroekonomik Değişkenlerin Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları Üzerindeki Etkisinin Yapısal Var Analizi: 1990-2009 Dönemi’ (2007) 2(1) Ekonomi Bilimleri Dergisi 55.
81. Uctum M. and Uctum R., ‘Portfolio Flows, Foreign Direct Investment, Crises and Structural Changes in Emerging Markets: Evidence from Turkey’ (2005) Working Paper, Brooklyn College and the Graduate Center of the City University of New York 22.
82. UNCTAD, ‘World Investment Report. Transnational Corporations and Export Competitiveness’ (2002) ISBN 978-92-1-112718-8.
83. UNCTAD, ‘World Investment Report, The Shift Towards Services’ (2004) ISBN 92-1-112644-4.
84. UNCTAD, ‘World Investment Report, FDI from Developing and Transition Economies: Implications for Development’ (2006) ISBN 92-1-112703-4.
85. UNCTAD, ‘World Investment Report, Transnational Corporations, and the Infrastructure Challenge’ (2008) ISBN 978-92-1-112755-3.
86. UNCTAD, ‘World Investment Report, Investment and the Digital Economy’ (2017) ISBN 978-92-1-112911-3.
87. UNCTAD, ‘World Investment Report, Investment and New Industrial Policies’ (2018) ISBN 978-92-1-112926-7.
88. UNCTAD, ‘World Investment Report, Special Economic Zones’ (2019) ISBN 978-92-1-112949-6.
89. UNCTAD, ‘World Investment Report International Production Beyond the Pandemic’ (2020) ISBN 978-92-1-112985-4.
90. UNCTAD, ‘World Investment Report, Investing in Sustainable Recovery’ (2021) ISBN 9789211130171.
91. UNCTAD, ‘World Investment Report Investment Facilitation and Digital Government’ (2024) ISBN 978-92-1-112911-3.
92. United States Bilateral Investment Treaties. https://www.state.gov/investment-affairs/bilateral-investment-treaties-and-related-agreements/united-states-bilateral-investment-treaties/ accessed 21.06.2025.
93. Vila A. M., ‘Legal Aspects of Foreign Direct Investments in the United States’ (1982) 16 Int’l L. 1.
94. World Trade Organization (WTO), ‘Text of the World Trade Organization Trade Policy Review’ (2016) World Trade Organization Trade Policy Review - Report by the Secretariat.
95. World Trade Organization (WTO). ‘Text of the World Trade Organization Trade Policy Review’ (2023) World Trade Organization Trade Policy Review - Report by the Secretariat.
96. Yapraklı S., ‘Türkiye’de Doğrudan Yabancı Yatırımların Ekonomik Belirleyicileri Üzerine Ekonometrik Bir Analiz’ (2006) 21(2) DEÜ İİBF Dergisi 23.
97. Yavaş B.F. and Malladi R.K., ‘Foreign Direct Investment and Financial Markets Influences: Results from the United States’ (2020) 53(101182) The North American Journal of Economics and Finance 8.
98. Yılgör M., Serel A. and Erçakar M.E., ‘Doğrudan Yabancı Yatırımların Gelişini Etkileyen Faktörler: Türkiye Üzerine Bir Model’ (2011) 14(26) Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 119.
99. Yücel, E., ‘Doğrudan Yabancı Yatırımlara İlişkin Türk Mevzuatının Değerlendirilmesi’ (2019) 18(71) Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 1467.
100. Zarakoğlu A., ‘Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu’ (1954) 11(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 594.