Cihat Burak'ın Eserlerindeki Düş ve Oneirizmin Resim-Edebiyat İlişkisi Bağlamında Çözümlenmesi

Öz

Cihat Burak, sıra dışı ifade biçimi ve oluşturduğu sembolik dil ile Türk sanat tarihinin farklı bir yönünü temsil eder. Resimleri, düşsel ve politik olmak üzere iki başlık altında toplanabilir. Düş konulu resimlerinin plastik dilinde, başta sürrealizm olmak üzere Batı sanat tarihinin etkilerini saptamak mümkündür. Resim ve yazılarında, sürrealizmin başlıca pratiklerinden oneirizmi işaret eden ipuçları bulunur. Bu makalede, Cihat Burak’ın başta resimleri olmak üzere eserlerindeki düş temasının resim-edebiyat ilişkisi bağlamında oneirizm ile ilişkilendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın kapsamı Burak’ın oneirizm ile aynı paydada buluşan eserleri ile sınırlı tutulmuştur. Çalışmada nitel araştırma tekniklerinden betimsel tarama yöntemi kullanılmış olup; konu dahilindeki veriler, yazılı ve görsel literatür taraması metodu ile toplanmıştır. Metinde yer alan görseller, düş ile bağlantılı çağrışımlar yapan eserleri arasından seçilip, görsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Metinde yer alan resimlerin çözümlenmesinde, sanatçının öykü ve yazıları yol gösterici olmuştur. Yapılan literatür taraması sonucunda, oneirizm kavramı açıklanmış ve Burak’ın eserleri ile ilişkisine dair önermelerde bulunulmuştur. Resim ve yazılarında birbirini tamamlayan bir örüntü bulunduğu için Burak’ın sanatındaki resim-edebiyat birlikteliği ayrı bir başlık altında değerlendirilmiştir. Bu makalede, Burak’ın sanat pratiğinde eşit öneme sahip resim ve edebiyat bütünsel bir yapı olarak değerlendirirken sanatçının başta oneirizm olmak üzere Batı sanatı ile etkileşimi ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

• Cihat Burak
• Türk Resim Sanatı
• Sürrealizm
• Oneirizm
• Bilinçdışı

Analysis of Dream and Oneirism in Cihat Burak’s Works in the Context of the Relationship Between Painting and Literature

Öz

Cihat Burak represents a different aspect of Turkish art history with his extraordinary form of expression and the symbolic language he created. His paintings can be categorized under two headings: dreamlike and political. In the plastic language of his dream theme paintings, it is possible to detect the influences of Western art history, especially surrealism. In his paintings and writings, there are clues pointing to oneirism, one of the main practices of surrealism. This article aims to relate the theme of dreams in Cihat Burak's works, especially his paintings, to oneirism in the context of the relationship between painting and literature. The scope of the study is limited to Burak's works that share common ground with oneirism. The descriptive survey method, one of the qualitative research techniques, was used in the study, and the data were collected through written and visual literature review. The images in the text were selected from among his works that evoke associations with the dream and evaluated by visual analysis method. The artist's stories and writings guided the analysis of the paintings in the text. As a result of the literature review, the concept of oneirism was explained and suggestions were made regarding its relationship with Burak's works. Since there is a pattern in his paintings and writings that complement each other, the unity of painting and literature in Burak's art is evaluated under a separate title. This article evaluates painting and literature, which have equal importance in Burak's artistic practice, as a holistic structure and reveals the artist's interaction with Western art, especially oneirism.

Anahtar Kelimeler

• Cihat Burak
• Turkish Painting
• Surrealism
• Oneirism
• Subconscious

Kaynakça

1. Altınkaya, Ö. (2007). ‘Burakça’ bir yaşamöyküsü. C. İleri (Ed.). Cihat Burak retrospektifi içinde (s. 288-319). İstanbul Modern Sanat Vakfı.
2. Artun, A. (Ed.). (2010). Sanat manifestoları: Avangard sanat ve direniş. İletişim Yayınları.
3. Aydın Çolak, İ. (2019). Cihat Burak’ın resim ve öykülerine yansıyan hayvan imgeleri. Akdeniz Sanat, 13(23), 9-18.
4. Burak, C. (1992). Ben ve kendim-monolog, Türkiye’de Sanat, 22-32.
5. Burak, C. (2009a). Yakutiler, Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
6. Burak, C. (2009b). Cardonlar. Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
7. Dindar, E. (2019). Cihat Burak: Resimleri ve öyküleri [Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
8. Dostoğlu, H. (Ed.). (2018). Cihat Burak. Mas Matbaacılık.

9. Erden, O. (Ed.). (2012). Türk resim sanatı hakkında bilmeniz gereken her şey. Boyut Matbaacılık.
10. Erten, Ö. İ. (Ed.). (2019). Dostun çekmecesinden: Mengü Ertel Koleksiyonu’ndan Cihat Burak eserleri. Bozlu Sanat Yayınları.
11. Foster, H. (2011). Zoraki güzellik. (Ş. Kaptan, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
12. Freud, S. (1983). Psikanaliz üzerine. Say Kitap.
13. Germaner, S. (1987, Nisan). 1950’den günümüze Türk resmi. Sanat Çevresi, 18-20.
14. Gürel, H. N. (1991, Ekim). Cihat Burak efsanesinin köşe taşları. Sanat Çevresi, 20-21.
15. Işın, M. (Ed.). (1991). Cihat Burak (M. Işın, Çev.). Ada Yayınları.
16. İleri, C. (Ed.). (2007). Cihat Burak retrospektifi. İstanbul Modern Sanat Vakfı İstanbul Modern Sanat Müzesi İktisadi İşletmesi.
17. Keser, N. (2005). Sanat sözlüğü. Ütopya Yayınları.
18. Kılıçkaya, D. (2022). Cihat Burak’ın Cardonlar adlı hikâye kitabında Edgar Allan Poe etkisi. Turcology Research. 1(75), 448-464. https://doi.org/10.5152/JTRI.2022.4547
19. Kırmızı, A. (2014). Çağdaş Türk sanatçısı Cihat Burak’ın eserlerinde kadın ve hayvan temasının kurgulanışı [Yüksek Lisans Tezi, Işık Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
20. Klingsöhr-Leroy, C. (2006). Gerçeküstücülük (sürrealizm) (M. T. Yalım, Çev.). Taschen/Remzi Kitabevi.
21. Öztürk, N. (2013). Türk resminde masalsı anlatımı benimseyen sanatçılar: Cihat Burak, Nuri Abaç, Burhan Uygur. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2(4), 113-118.
22. Passeron, R. (1982). Sürrealizm sanat ansiklopedisi (S. Tansuğ, Çev.). Remzi Kitabevi.
23. Poe, E. A. (2015a). Kara kedi (H. F. Nemli, Çev.). Bütün Öyküleri I. Cilt İçinde (s. 229-238). İletişim Yayınları.
24. Poe, E. A. (2015b). Morgue Sokağı cinayeti (H. F. Nemli, Çev.). Bütün Öyküleri I. Cilt İçinde (s. 319-354). İletişim Yayınları.
25. Sönmez, S. (2010). Sandıktan Cihat Burak’ın son günlükleri-1993. kitap-lık, (134), 76-81.
26. Tanaltay, E. (1987a, Ocak). Cihat Burak’la bir gün. Sanat Çevresi, 24-26.
27. Tanaltay, S. (1987b, Ocak). Çocuksu yüreğin buruk tadı. Sanat Çevresi, 27.
28. Tansuğ, S. (1976). Beş gerçekçi Türk ressamı: Turgut Zaim, Nuri İyem, Cihat Burak, Neşet Günal, Nedim Günsür. Gelişim Yayınları.
29. Tansuğ, S. (2012). Çağdaş Türk sanatı. Remzi Kitabevi.