Tekerlekli Sandalye Kullanan Ortopedik Engelli Bireylerin Konut İç Mekanlarını Kişiselleştirme Pratikleri

Öz

Bu çalışma, tekerlekli sandalye kullanan ortopedik engelli bireylerin konutlarına yönelik kişiselleştirme pratiklerini araştırmaktadır. Çalışmanın amacı ortopedik engelli bireylerin konutlarını kişiselleştirebilmelerine imkân tanıyan temel parametreleri ve mekânsal düzenlemeleri belirleyerek, bireylerin toplumsal refahına katkı sunacak bir farkındalık oluşturmaktır. Çalışma kapsamı ortopedik engelli bireylerle sınırlandırılmış; birey–mekân etkileşimi, konut ölçeğinde ve fiziksel çevre odaklı olarak ele alınmıştır. Ortopedik engelli bireylerin konutlarını kişiselleştirebilmesi için dikkate alınması gereken parametreler ve mekânsal düzenlemeler literatürde yeterince ele alınmamıştır. Bu eksiklikten hareketle çalışmada, engellilik, konut ve kişiselleştirme literatürünü kapsayan kuramsal tarama yapılmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve gömülü teori yaklaşımı kullanılmıştır. Gömülü teori, toplanan verilerden hareketle araştırma sürecinde önceden öngörülmeyen kavramlar ve ilişkileri açıklamaya yönelik yeni yapılar geliştiren bir modelleme yöntemidir. Bu doğrultuda yürütülen literatür taraması sonucunda, konutun kişiselleştirilebilmesini mümkün kılan ve birbirini tamamlayıcı nitelikte olan kullanıcı-tasarımcı iletişimi, erişilebilirlik ve uyarlanabilirlik olmak üzere üç temel parametre belirlenmiştir. Bu üç temel parametre, araştırmanın örnek analizi bölümünde yapılan değerlendirmelerin temelini oluşturmuştur. Elde edilen bulgular, kişiselleştirme sürecinin “kullanıcı-tasarımcı iletişimi, erişilebilirlik ve uyarlanabilirlik” olmak üzere üç temel parametre etrafında gruplandığını doğrulamıştır. Gelecek çalışmalarda, farklı kullanıcı profilleri için kişiselleştirme süreçlerinin incelenmesi, mekânsal düzenlemelere dair daha çeşitli ve kapsamlı çözümler sunacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ortopedik Engelli Bireyler
• Konut
• Kişiselleştirme

Personalization Practices of Residential Interior Spaces for Individuals with Orthopedic Disabilities Who Use Wheelchairs

Öz

This study investigates personalization practices in housing for individuals with orthopedic disabilities who use wheelchairs. The aim of the study is to identify the key parameters and spatial arrangements that enable these individuals to personalize their living spaces, thereby contributing to the enhancement of their social well-being. The scope of the study is limited to individuals with orthopedic disabilities, focusing on the interaction between the user and the space at the residential scale and within the context of the physical environment. The parameters and spatial arrangements that should be considered to support the personalization of housing for individuals with orthopedic disabilities have not been adequately addressed in the existing literature. Based on this gap, a theoretical review covering the literature on disability, housing, and personalization was conducted. The study adopts a qualitative research methodology and employs the grounded theory approach, which is a modeling method that develops new conceptual structures to explain previously unforeseen concepts and relationships, based on data collected during the research process. As a result of the literature review conducted in this context, three key and complementary parameters that enable personalization in housing were determined: user-designer communication, accessibility, and adaptability. These parameters formed the basis for the evaluations conducted in the case study analysis section of the research. The findings confirmed that the personalization process is structured around these three core parameters. Future studies are expected to explore personalization processes for different user profiles, offering more diverse and comprehensive spatial solutions.

Anahtar Kelimeler

• Individuals with Orthopedic Disabilities
• Housing
• Personalization

Kaynakça

1. Abdel, H. (2020). Lotus House / MW archstudio. Archdaily. https://www.archdaily.com/941491/lotus-house-mw-archstudio (12.03.2025).
2. Akalın, A., Yıldırım, K., Wilson, C., & Kılıçoğlu, Ö. (2008). Architecture and engineering students’ evaluations of house façades. Journal of Environmental Psychology, 29(1), 124-132. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2008.05.005
3. Altuncu, D. (2023). Tasarımcılar için akademik yazım teknikleri. Eğitim Yayınevi.
4. Archdaily. (2012). Blundell New Residence / Studio MWA. ArchDaily. https://www.archdaily.com/205774/blundell-new-residence-studio-mwa (12.03.2025).
5. Bently, I., Alcock, A., Murrain, P., McGlynn, S., & Smith, G. (1985). Responsive environments: A manual for designers. Architectural Press.
6. Çağlayan Gümüş, D. (Ed). (2020). Erişilebilirlik kılavuzu. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü. https://webdosya.csb.gov.tr/db/meslekihizmetler/menu/erisilebilirlik_kilavuzu_2021_20231122101955.pdf (12.03.2025).
7. DEB Akreditasyon Merkezi. (2019). Engelliler için evrensel standartlar kılavuzu. RednaSis. https://rednasis.com.tr/wp-content/uploads/2020/03/engelliler-icin-evrensel-standartlar-kilavuzu.pdf (12.03.2025).
8. Demirkan, H. (2015). Mekanlarda erişilebilirlik, kullanılabilirlik ve yaşanabilirlik. TMMOB Mimarlar Odası Ankara Şubesi, Dosya 36: 1.

9. Douglas, J. (2006). Building adaptation. Elsiver Ltd.
10. Ekinci, S. (2014). Mevcut yapıların uyarlanabilirlik kapasitesini belirleme ve değerlendirme yöntemi [Doktora tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Mimarlık Anabilim Dalı, Yapı Bilgisi Doktora Programı].
11. Evans , G., & McCoy, J. (1998). When buildings don't work: the role of architecture in human health. Journal of Psychology, 18(1), 85-94. https://doi.org/10.1006/jevp.1998.0089
12. Frearson, A. (2021). Claywood by Ayre Chamberlain Gaunt is a wheelchair-friendly house in disguise. Dezeen. https://www.dezeen.com/2021/12/30/claywood-wheelchair-house-ayre-chamberlain-gaunt/ (12.03.2025).
13. Gümüş, D. (2009). Tasarıma kapsayıcı yaklaşım: herkes için tasarım, tasarımda önemli bir kesim: Özürlüler İngiltere, Japonya ve Türkiye’de özürlülük ve erişilebilirlik. Mimarlık Dergisi, 347, 28-35.
14. Günal, B., & Esin, N. (2007). İnsan – mekân iletişim modeli bağlamında konutta psikososyal kalitenin irdelenmesi. İTÜdergisi/a: Mimarlık, Planlama, Tasarım, 6(1), 19-30.
15. Heywood, F. (2005). Adaptation: Altering the house to restore the home. Housing Studies, 20(4), 531-547. https://doi.org/10.1080/02673030500114409
16. Imrie, R. (2006). Accessible housing: Quality, disability and design. Routledge.
17. Jusan, M. M. M. (2007). Personalization as a means of achieving person–environment congruence in Malaysian housing [Doktora Tezi, Universiti Teknologi Malaysia, Universiti Teknologi Malaysia Institutional Repository].
18. Lang, J. (1987). Creating architectural theory. Van Nostrand Reinhold.
19. Liebermann, W. K. (2013). Crossing the threshold: Problems and prospects for accessible housing design (JCHS Working Paper No. W13-5). Joint Center for Housing Studies of Harvard University. https://www.jchs.harvard.edu/sites/default/files/w13-5_liebermann.pdf
20. Lindsay, S., Fuentes, K., Ragunathan, S., Li, Y., & Ross, T. (2024). Accessible independent housing for people with disabilities: A scoping review of promising practices, policies and interventions. PLOS ONE, 19(1), e0291228. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0291228
21. Magdziak, M. (2019). Flexibility and adaptability of the living space to the changing needs of residents. IOP Conference Series: Materials Science and Engineering, 471(7), 072011. https://doi.org/10.1088/1757-899X/471/7/072011
22. Mallet, S. (2004, Şubat). Understanding home: a critical review of the literature. The Sociological Review, 52(1), 62-89.
23. Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370-396. https://doi.org/10.1037/h0054346
24. Mohd Jusan, M. (2007). Personalization as a means of achieving person-environment congruence in Malaysian housing [Doktora tezi, Universiti Teknologi Malaysia, Faculty of Built Environment].
25. Omar, E., Endut, E., & Saruwono, M. (2012, November ). Personalisation of the home. Procedia Social and Behavioral Sciences, 49(1), 328-340. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.07.031
26. Türkiye Cumhuriyeti Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (t.y.). Erişilebilirlik. T. C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. https://www.aile.gov.tr/sss/engelli-ve-yasli-hizmetleri-genel-mudurlugu/erisilebilirlik (12.03.2025).
27. Yıldız, N. (2017). İstanbul şehir içi otellerin bedensel engelliler açısından ulaşılabilirlik, erişilebilirlik ve kullanılabilirlik kapsamında değerlendirilmesi [Doktora tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İç Mimarlık Ana Bilim Dalı].