Doğu İmgesinin Güncel Sanatta Temsili: Doğu Kökenli Sanatçı Örnekleri Üzerine Değerlendirme

Öz

Bu araştırmada, güncel sanatta Doğu imgelerinin temsiline odaklanılmakta ve özellikle hat sanatı ile yazı imgesini güncel üretimlerinde kullanan Orta Doğu kökenli sanatçılar incelenmektedir. Batı’nın Doğu’yu “öteki” olarak tanımlayan oryantalist kurguları, sanat tarihi boyunca belirleyici olmuş olsa da günümüzde Doğu kökenli sanatçılar bu temsillere karşı kendi kültürel ve bireysel deneyimlerinden beslenen yeni imgeler üretmektedir. Çalışmanın amacı, Doğu’nun “imge” ve sanatçısının güncel sanattaki görünürlüğünü ve Batı sanat dünyasında bu görünürlüğün nasıl konumlandırıldığını tartışmaktır. Yöntem olarak nitel araştırmaya dayalı karşılaştırmalı sanatçı ve eser incelemeleri yapılmıştır. Shirin Neshat, Lalla Essaydi, Nil Yalter, Shahzia Sikander ve Farhad Moshiri gibi sanatçıların işleri, Doğu imgelerinin bireysel bellek, toplumsal kimlik, kadın temsili ve kültürel aidiyet bağlamında nasıl yeniden yorumlandığını göstermektedir. Bulgular, Doğulu sanatçıların Batı merkezli sanat piyasasında görünürlük kazansalar dahi çoğu zaman oryantalist söylemin yeniden üretimine maruz kaldıklarını veya anti-oryantalist imge kurgularıyla varlıklarını sürdürmeye çalıştıklarını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Doğu imgelerinin güncel sanattaki temsili, kültürlerarası etkileşimin ve kimlik politikalarının belirleyici olduğu bir alan olarak güncelliğini korumaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Güncel Sanat
• Oryantalizm
• Doğu İmgesi
• Doğu Kökenli Sanatçılar
• Sanatta Yazı ve Kaligrafi

Representation of the Eastern Image in Contemporary Art: An Evaluation of Selected Eastern-Origin Artists

Öz

This study focuses on the representation of Eastern imagery in contemporary art, particularly examining Middle Eastern artists who incorporate calligraphy and textual forms into their artistic practices. Although Orientalist narratives that historically constructed the East as the “other” have long shaped art history, contemporary Eastern artists respond to these frameworks by creating new visual languages rooted in their cultural and personal experiences. The research aims to discuss both the visibility of the “image” of the East and the position of Eastern artists within contemporary art, as well as how this visibility is situated within the Western art world. Methodologically, the study employs qualitative and comparative analyses of selected artists and their works. The practices of Shirin Neshat, Lalla Essaydi, Nil Yalter, Shahzia Sikander, and Farhad Moshiri demonstrate how Eastern imagery is reinterpreted through individual memory, social identity, gender representation, and cultural belonging. The findings suggest that, while Eastern artists gain visibility in the Western-centered art market, they often remain subject to Orientalist discourse or strive to sustain their presence through anti-Orientalist strategies. Ultimately, the representation of Eastern imagery in contemporary art remains a dynamic field shaped by intercultural exchange and identity politics.

Anahtar Kelimeler

• Contemporary Art
• Orientalism
• Eastern Imagery
• Middle Eastern Artists
• Calligraphy and Text in Art

Kaynakça

1. Adıgüzel Toprak, F. (2018). Çağdaş sanat ve geleneğin değişen yüzü: Jameel Ödülü. Bildiriler Kitabı içinde 12. Ulusal sanat sempozyumu. Değişen paradigmalar ve sanatta sınır deneyimler (ss. 147-158). Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi.
2. Bal, A. A. (2009). Doğu mistisizmi ve estetik anlayışının resim sanatına uygulanması üzerine kuramsal bir çözümleme [Sanatta Yeterlilik Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. (Yayın No: 235218). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Berk, N. (1971). Ustalarla konuşmalar. Ankara Sanat Yayınları.
4. Butler, J. (2016). Cinsiyet belası: Feminizm ve kimliğin altüst edilmesi. Metis Yayıncılık.
5. Cam, F. (2013). Modern-postmodern sanat algısı bağlamında hat sanatı. Art-E, 6(11), 29-49.
6. Christie’s. (t.y.-a). Lot 821-Farhad Moshiri (Iranian, b.1963). Christie’s. https://www.christies.com/en/lot/lot-6025010 (09.11.2024).
7. Christie’s. (t.y.-b). Lot essay-the neo-miniature and contemporary practitioners from Pakistan. Christie’s. https://www.christies.com/en/lot/lot-6212772 (09.08.2024).
8. Dirimart. (t.y.). Shirin Neshat. Dirimart. https://dirimart.com/tr/Artists/Shirin-Neshat-/18 (19.10.2024).

9. Erengezgin Kafkas, Y. (2008). Plastik sanatlarda yeni oryantalizm [Sanatta Yeterlilik Tezi, Marmara Üniversitesi]. (Yayın No. 261408). YÖK Ulusal Tez Merkezi.
10. Ergenç, A. (2018, 4 Kasım). Nil Yalter ve görünmeyenler. Artful Living. https://www.artfulliving.com.tr/sanat/nil-yalter-ve-gorunmeyenler-i-9151 (28.10.2024).
11. Essaydi, L. (t.y.a). Artist Statement. Lalla Essaydi. http://lallaessaydi.com/6.html (10.10.2024).
12. Essaydi, L. (t.y.-b). Biography. Lalla Essaydi. http://lallaessaydi.com/1.html (10.10.2024).
13. Islamic Arts Magazine. (2015, Kasım 22). A large scale installation ‘Shukran’ by Farhad Moshiri. Islamic Arts Magazine. http://islamicartsmagazine.com/magazine/view/a_large_scale_installation_shukran_by_farhad_moshiri/ (18.12.2024).
14. İstanbul Kültür Sanat Vakfı. (2022). Bir Dönüşümü Haritalandırmak/ Lamia Joreige. E. İ. Akter (Ed.) içinde, 17. İstanbul Bienali Kataloğu. İKSV. https://bienal.iksv.org/i/assets/bienal/document/17b_guide_lowres.pdf
15. İstanbul Kültür Sanat Vakfı Bienal. (t.y.). Lamia Joreige. İKSV. https://bienal.iksv.org/tr/17b-sanatcilar/lamia-joreige (10.10.2024).
16. Karakaya, İ. (2007, 9 Şubat). Oryantalizm üzerine yorumlar. TASAM. https://tasam.org/tr-TR/YazarKategori/143/iskender-karakaya/3/yorumlar (20.04.2024).
17. Hassanzadeh, K. (t.y.). Ya Ali Madad. https://khosrow-hassanzadeh.com/works/ya-ali-madad (09.10.2024).
18. Madra, B. (2003). İki yılda bir sanat-bienal yazıları 1987-2003. Norgunk Yayınları.
19. Madra, B. (2007). Foreword. O. Gültekin (Ed.) içinde, Neighbours in Dialogue (s.9). Norgunk Publishing House.
20. Madra, B. (2008, Ekim). “Neighbours in Dialogue” exhibition, Sarajevo, Bosnia-Herzegovina. BM ÇSM. https://www.beralmadra.net/exhibitions/neighbours-in-dialogue-exhibition-sarajevo (07.08.2024).
21. Marfa Project. (2022). Lamia Joreige. Marfa Project. https://marfaprojects.com/artists/lamia-joreige/ (10.10.2024).
22. Özdal, I. (2013). Oryantalizm, görsel izler ve günümüz fotoğraf sanatı. Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, (9), 61-73.
23. Pera Müzesi. (2020). Minyatür 2.0: Güncel sanatta minyatür. Pera Müzesi. https://www.peramuzesi.org.tr/sergi/minyatur-2-0-/1251 (18.12.2024).
24. Rajewsky, I. O. (2005). Intermediality, intertextuality, and remediation: A literary perspective on intermediality. Intermédialités: Histoire et théorie des arts, des lettres et des techniques, (6), 43-64.
25. Romack, C. (t.y.). Deconstructing tradition: the radical feminism of Shahzia Sikander. Art Basel. https://www.artbasel.com/stories/deconstructing-tradition-the-radical-feminism-of-shahzia-sikander (17.12.2024).
26. Rose, G. (2016). Visual methodologies: An introduction to researching with visual materials (4th Ed.). Sage Publications.
27. Said, E. (1999). Oryantalizm: Sömürgeciliğin keşif yolu (N. Uyanık, Çev.). Pınar Yayınları.
28. Schreier, M. (2012). Qualitative content analysis in practice. Sage Publications.
29. Sikander, S. (2011, Kasım). Islam and miniature painting. Art21. https://art21.org/read/shahzia-sikander-islam-and-miniature-painting (10.10.2024).
30. Victoria and Albert Museum. (2009). Jameel Prize 2009. Victoria and Albert Museum. https://www.vam.ac.uk/articles/jameel-prize-2009 (12.11.2024).
31. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage Publications.