Tıbbileştirme Algısını Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesine Yönelik Bir Ölçek Geliştirme Çalışması
Öz
Amaç: Tıbbileştirme algısını etkileyen faktörlerin belirleyen bir ölçüm aracının alana kazandırılması bu çalışmanın amacıdır. Bu doğrultuda İstanbul ilinin Kartal ilçesinde yaşamını sürdüren 18 yaş üstü 361 bireye yüz yüze anket yöntemiyle ulaşılmıştır.
Gereç ve Yöntem: Çalışma kapsamında ölçek geliştirme süreci uygulanmıştır. Bu doğrultuda ilk olarak, ilgili literatür taranarak kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Kavramsal çerçeve oluşturulduktan sonra 31 maddeden oluşan taslak ölçek meydana getirilmiştir. Bu aşamayı uzman görüşü alınması ve pilot uygulama aşamaları takip etmiştir. Uzman görüşü alınıp pilot uygulama aşamalarının ardından taslak ölçekte yer alan 11 maddenin çıkarılmasına karar verilmiştir. Kalan 20 madden oluşan ölçek üzerinden veri toplanmıştır. Toplanan verilere sırasıyla açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır.
Bulgular: Açıklayıcı faktör analizi sonucunda 20 ifadeden oluşan 4 faktörlük bir yapı ortaya konmuştur. Faktörlere “Ticari Kullanım, Sektörel Etki, Medya Etkisi ve Sosyalleşme” isimleri altındaki ifadeleri en iyi açıklayacak şekilde verilmiştir. Açıklayıcı faktör analizi ile ortaya konan yapının doğruluğu doğrulayıcı faktör analizi ile teyit edilmiş olup modelin verilere mükemmel derecede uyum sağladığı tespit edilmiştir.
Sonuç: Bireylerin tıbbileştirme algısını ölçmede kullanılabilecek bir ölçüm aracı alana kazandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Tıbbileştirme, Ölçek Geliştirme, Tıbbileştirme Algısı, 2209-A Projesi
Destekleyen Kurum
TUBİTAK
Proje Numarası
Bu çalışma, TUBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı tarafından 1919B012318358 numarasıyla desteklenmiştir.
Kaynakça
- Atalay, S. (2020). Sosyolojik Perspektiften Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu: Tıbbileştirme ve Farmasötikalizasyon Temelinde Kavramsal Bir Değerlendirme. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (65), 461-485.
- Bacigalupe, A., Cabezas, A., Bueno, M. B., & Martin, U. (2020). Gender as a determinant of mental health and its medicalization. SESPAS Report 2020. Gaceta Sanitaria, 34, 61-67. https://doi.org/10.1016/j.gaceta.2020.06.013.
- Bardakçı, T. (2022). Tıbbın yaşamlarımızdaki hakimiyeti: medikalizasyon. Anatolian Clinic the Journal of Medical Sciences, 27(3), 347-356. https://doi.org/10.21673/anadoluklin.1082071.
- Başaran, O. (2020). “The self-making of the scientific circumciser (fenni sünnetçi):” the medicalization of male circumcision in Turkey. Social Science & Medicine, 265, 113367. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2020.113367.
- Bell, S. E. (1990). Sociological perspectives on the medicalization of menopause. Annals of the New York Academy of Sciences, 592(1), 173-178. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.1990.tb30325.x.
- Bergey, M. (2024). Medicalization in Global Context: Current Insights, Pressing Questions, and Future Directions Through the Case of ADHD. Sociology Compass, 18(8), e13257. https://doi.org/10.1111/soc4.13257.
- Bilişli, Y. (2019). İnternet Sağlık Haberlerinde Tıbbileştirmenin İnşaası: Sağlık Haber Söylemine Eleştirel Bir Bakış. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(4), 3608-3629. https://doi.org/10.33206/mjss.538440.
- Blasco-Fontecilla, H. (2014). Medicalization, wish-fulfilling medicine, and disease mongering: toward a brave new world?. Revista clinica espanola, 214(2), 104-107. https://doi.org/10.1016/j.rce.2013.08.012.
- Browne, M. W. & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit, In K. A. Bollen & J. S. Long (Eds.), Testing structural equation models, (136–162). Newbury Park, CA: Sage.
- Bryman, A. & Cramer, D. 2001. Quantitative Data Analysis with SPSS Release 10 for Windows. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203471548.