The Impact of Adverse Childhood Experiences on Post-Earthquake Trauma Levels and Coping with Earthquake Stress in Adolescent Survivors

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 3, 809 - 818, 19.12.2025

Adnan Batuhan Coşkun , Erhan Elmaoğlu , Selda Yüzer Alsaç , Murat Bektaş , Nejla Canbulat Şahiner

https://doi.org/10.46413/boneyusbad.1644265

Öz

Aim: This study examines the relationship between adverse childhood experiences (ACEs), post-earthquake trauma levels, and coping mechanisms among adolescent survivors of the 2023 earthquakes in Türkiye.
Material and Method: A cross-sectional and descriptive design was used. Data were collected from 312 adolescents aged 15–19 years residing in 11 earthquake-affected provinces between November and December 2023. The Adverse Childhood Experiences Scale (ACEs), Post-Earthquake Trauma Symptoms Scale, and Coping with Earthquake Stress Scale (CESS) were administered via an online survey. Descriptive statistics, correlation, and regression analyses were performed.
Results: The adolescents had moderate ACE scores and above-average trauma levels. Those with higher ACEs reported significantly higher trauma symptoms and lower scores in religious coping. Female participants and those with higher income demonstrated better coping abilities. Regression analysis revealed that ACEs predicted 8% of the variance in trauma symptoms and religious coping.
Conclusion: Adverse childhood experiences negatively impact adolescents’ ability to cope with earthquake-related stress and contribute to elevated trauma levels. Strengthening early childhood protection and implementing psychosocial interventions post-disaster may support recovery in vulnerable youth. Health professionals, particularly nurses, should be equipped to deliver trauma-informed care in disaster contexts.

Anahtar Kelimeler

Adolescent , Coping , Earthquake , Adverse Childhood Experiences

Etik Beyan

This study was approved by the Ethics Committee of [XXX University] (Approval Number: XXX). Informed consent was obtained from all participants and their parents before participation. Participation was voluntary, and the confidentiality and anonymity of all data were ensured throughout the study.

Destekleyen Kurum

This research was not funded by any specific grant from public, commercial, or not-for-profit funding agencies.

Olumsuz Çocukluk Deneyimlerinin Ergen Depremzedelerde Deprem Sonrasi Travma Düzeyleri ve Deprem Stresiyle Başa Çikma Üzerindeki Etkisi

Öz

Amaç: Bu çalışma, 2023 Türkiye depremlerinden etkilenen ergenlerde olumsuz çocukluk deneyimleri (ÇÇD), deprem sonrası travma düzeyleri ve başa çıkma mekanizmaları arasındaki ilişkiyi incelemektedir.
Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı nitelikteki bu çalışmada, Kasım–Aralık 2023 tarihleri arasında depremden etkilenen 11 ilde yaşayan 15–19 yaş aralığında 312 ergenden çevrim içi anket yoluyla veri toplanmıştır. Veri toplamada Olumsuz Çocukluk Deneyimleri Ölçeği (ÇÇDÖ), Deprem Sonrası Travma Belirtileri Ölçeği ve Deprem Stresi ile Başetme Ölçeği (DSBÖ) kullanılmıştır. Betimsel istatistikler, korelasyon ve regresyon analizleri uygulanmıştır.
Bulgular: Ergenlerin ÇÇD puanları orta düzeyde, travma düzeyleri ise ortalamanın üzerindedir. Yüksek ÇÇD puanına sahip bireylerde travma düzeyleri artmakta, dini başa çıkma puanları düşmektedir. Kadınlar ve gelir düzeyi yüksek olanlar daha etkili başa çıkma göstermiştir. Regresyon analizine göre ÇÇD puanları, travma ve dini başa çıkma düzeylerindeki varyansın %8’ini açıklamaktadır.
Sonuç: Olumsuz çocukluk deneyimleri, ergenlerin deprem stresiyle başa çıkma becerilerini olumsuz etkileyerek travma düzeylerini artırmaktadır. Erken çocuklukta koruyucu yaklaşımlar ve afet sonrası psikososyal müdahaleler, risk altındaki gençlerin iyileşmesine katkı sağlayabilir. Hemşirelerin bu süreçte travma odaklı bakım verecek şekilde donatılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ergen , Başa Çıkma , Deprem , Olumsuz Çocukluk Deneyimleri

Kaynakça

• Baldini, V., & Di Stefone, R. (2023). Association between adverse childhood experiences and suicidal behavior in schizophrenia spectrum disorders: A systematic review and meta-analysis. Psychiatry Research, 329, 115488. doi:10.1016/j.psychres.2023.115488
• Bulut, A. (2023). Doğal Afetler ve Ruh Sağlığı İlişkisi. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 5(3). doi:10.35365/ctjpp.23.3.09
• Bulut, S. (2009). Depremden Sonra Çocuklarda Görülen Travma Sonrası Stres Tepkilerinin Yaş ve Cinsiyetler Açısından Karşılaştırılması, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi. 4(31), 43-51.
• Bulut, S. (2010). Depremi direk olarak yaşayan ve okulları yıkılan çocuklarda görülen travma sonrası stres tepkilerinin ve alt boyutlarının üç yıllık boylamsal incelenmesi, Türk Psikoloji Dergisi, 25(66), 87.
• Cankardas, S., & Sofuoglu, Z. (2019). Post-Traumatic Stress Disorder Symptoms and Their Predictors in Earthquake or Fire Survivors. Turkish Journal of Psychiatry, 30(3). doi:10.5080/u23613
• Cheng, J., Liang, Y., Fu, L., & Liu, Z. (2018). Posttraumatic stress and depressive symptoms in children after the Wenchuan earthquake. European Journal of Psychotraumatology, 9(1), 1472992. doi:10.1080/20008198.2018.1472992
• Eisma, M. C., Lenferink, L. I. M., Chow, A. Y. M., Chan, C. L. W., & Li, J. (2019). Complicated grief and post-traumatic stress symptom profiles in bereaved earthquake survivors: A latent class analysis. European Journal of Psychotraumatology, 10(1), 1558707. doi:10.1080/20008198.2018.1558707
• Ekşi̇, A. (2016). Afetlerden Sonra Ortaya Çıkabilecek Çevresel Risklerin Yönetimi. Hastane Öncesi Dergisi, 1(2), 15-25.
• Erden, G., Erman, H., & Öztan, N. (2011). Çocuklar ve ergenlerde travmatik yaşantılar ve başetme. Afetlerde Psikososyal Hizmetler Birliği, Psikososyal Uygulamalar Katılımcı Kitabı, 97-141.
• Erdoğan, C. N., & Aksoy, Ö. N. (2020). Deprem Stresi İle Baş Etme Stratejileri Balıkesir Örneği. Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 3(2). https://doi:10.38004/sobad.704072
• Felitti, V. J., Anda, R. F., Nordenberg, D., Williamson, D. F., Spitz, A. M., Edwards, V., Koss, M. P., & Marks, J. S. (1998). Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults. The Adverse Childhood Experiences (ACE) Study. American Journal of Preventive Medicine, 14(4), 245- 258. doi:10.1016/s0749-3797(98)00017-8
• Felix, E., Hernández, L. A., Bravo, M., Ramirez, R., Cabiya, J., & Canino, G. (2011). Natural Disaster and Risk of Psychiatric Disorders in Puerto Rican Children. Journal of Abnormal Child Psychology, 39(4), 589-600. doi:10.1007/s10802-010-9483-1
• Gibbs, L., Block, K., Harms, L., MacDougall, C., Baker, E., Ireton, G., Forbes, D., Richardson, J., & Waters, E. (2015). Children and young people’s wellbeing post-disaster: Safety and stability are critical. International Journal of Disaster Risk Reduction, 14, 195-201. doi:10.1016/j.ijdrr.2015.06.006
• Gündüz, A., Yaşar, A., Gündoğmuş, İ., & Konuk, E. (2018). Adverse Childhood Events Turkish Form: Validity and reliability study. Anatolian Journal of Psychiatry, 0, 68. doi:10.5455/apd.294158
• Hansel, T. C., Osofsky, J. D., & Osofsky, H. J. (2015). Louisiana State University Health Sciences Center Katrina Inspired Disaster Screenings (KIDS): Psychometric Testing of the National Child Traumatic Stress Network
• Hurricane Assessment and Referral Tool. Child & Youth Care Forum, 44(4), 567-582. doi:10.1007/s10566-015-9313-2
• Hüseyin, H., & Amanda, A. (2023). Protocol for evaluation of effects of a psychoeducational trauma-informed intervention directed at schools, European Journal Of Psychotraumatology, 14(2), 2263322. doi:10.1080/20008066.2023.2263322
• İşmen, A. E. (2016). Deprem Yaşantısına Bağlı Travma Ve Çocuklar Üzerindeki Etkileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(2).
• Karabulut, D., & Bekler, T. (2019). Doğal Afetlerin Çocuklar ve Ergenler Üzerindeki Etkileri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 5(2). doi:10.21324/dacd.500356
• Koç, M., & Yalçin, S. (2023). Afetlerde Krize Müdahale: Kahramanmaraş Depremi’nde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın Çalışmaları. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2). doi:10.57114/jswrpub.1257945
• Kuman Tunçel, Ö. (2023). Earthquake, Collectıve Trauma, And Consequences. Archives of Neuropsychiatry, 58(1). doi:10.29399/npa.28494
• Kurt, E., & Gülbahçe, A. (2019). Van Depremini Yaşayan Öğrencilerin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Düzeylerinin İncelenmesi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi,23(3), 957-972.
• Limoncu, S. (2018). Child-Centered Disaster Management. Megaron / Yıldız Technical University, Faculty of Architecture E-Journal, 13(1), 132-143. doi:10.5505/megaron.2017.49369
• McCollum, D. C., Teeters, J. B., Moskal, K. R., & Woodward, M. J. (2023). Does Social Support Moderate the Association between Adverse Childhood Experiences and Substance-Related Problems?, Substance Use & Misuse, 59(2), 269–277. doi:10.1080/10826084.2023.2269570
• Mermer, G., Donmez, R. O., & Daghan, S. (2018). The evaluation of the education for earthquake preparation addressed to middle school students. JPMA The Journal of the Pakistan Medical Association, 68(12), 1809-1815.
• Nakajima, S. (2013). Post-Earthqake Psychology. The Medical Journal of Okmeydani Training and Research Hospital, 28(2), 150-155. doi:10.5222/otd.supp2.2012.150
• Newnham, E. A., Mergelsberg, E. L. P., Chen, Y., Kim, Y., Gibbs, L., Dzidic, P. L., Ishida DaSilva, M., Chan, E. Y. Y.,
• Shimomura, K., Narita, Z., Huang, Z., & Leaning, J. (2022). Long term mental health trajectories after disasters and pandemics: A multilingual systematic review of prevalence, risk and protective factors. Clinical Psychology Review, 97, 102203. doi:10.1016/j.cpr.2022.102203
• Omaç Sönmez, M., Nazik, F., & Pehlivan, E. (2017). Van depremi sonrası üniversite öğrencilerinde travma sonrası stres bozukluğu prevelansı (Prevelance of posttraumatic stress disorder among a sample of university student in Turkey after Van earth-quake.). International Journal of Psychiatry and Psychological Researches, 9, 1-20.
• Pan, X., Liu, W., Deng, G., Liu, T., Yan, J., Tang, Y., Dong, W., Cui, Y., & Xu, M. (2015). Symptoms of Posttraumatic Stress Disorder, Depression, and Anxiety Among Junior High School Students in Worst-Hit Areas 3 Years After the Wenchuan Earthquake in China. Asia Pacific Journal of Public Health, 27(2), 1985-1994. doi:10.1177/1010539513488625
• Relief, W. (2023, Mart 27). Türki̇ye earthquakes recovery and reconstruction assessment—Türkiye | ReliefWeb. https://reliefweb.int/report/turkiye/turkiye-earthquakes-recovery-and-reconstruction-assessment
• Silwal, S., Dybdahl, R., Chudal, R., Sourander, A., & Lien, L. (2018). Psychiatric symptoms experienced by adolescents in Nepal following the 2015 earthquakes. Journal of Affective Disorders, 234, 239-246. doi:10.1016/j.jad.2018.03.002
• Tanhan, F., & Kardaş, F. (2014). Van Depremini Yaşayan Ortaöğretim Öğrencilerinin Travmadan Etkilenme ve Umutsuzluk Düzeylerinin İncelenmesi. Sakarya University Journal of Education, 4(1), 102. doi:10.19126/suje.52552
• Tanhan, F., & Kayri, M. (2013). Deprem sonrası travma düzeyini belirleme ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(2), 1013-1025
• Tatebe, J., & Mutch, C. (2015). Perspectives on education, children and young people in disaster risk reduction. International Journal of Disaster Risk Reduction, 14, 108-114. doi:10.1016/j.ijdrr.2015.06.011
• Trovini, G., Amici, E., & Bauco, P. (2023). A comprehensive evaluation of adverse childhood experiences, social-emotional impairments, and neurodevelopmental disorders in cannabis-use disorder: Implications for clinical practice. European Psychıatry, 13;66(1):e77. doi:10.1192/j.eurpsy.2023.2436
• Why Were the Two Earthquakes That Struck Turkey and Syria So Catastrophic—And Could They Have Been Predicted? (2023, Şubat 21). Boston University. https://www.bu.edu/articles/2023/two-earthquakes-turkey-syria-predicted/
• Yavuz, A., & Di̇kmen, S. (2016). Doğal Afetlerin Zararlarının Finansmanında Kullanılan Afet Öncesi Finansal Araçlar. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 3(2).
• Yondem, Z., & Eren, A. (2008). Deprem Stresi ile Başetme Stratejileri Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışmaları (Validity and Reliability Studies of the Strategies of Coping with Earthquake Stress Scale). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 33, 60-75.
• Zhang, Z., Ran, M.-S., Li, Y.-H., Ou, G.-J., Gong, R.-R., Li, R.-H., Fan, M., Jiang, Z., & Fang, D.-Z. (2012). Prevalence of post-traumatic stress disorder among adolescents after the Wenchuan earthquake in China. Psychological Medicine, 42(8), 1687-1693. doi:10.1017/S0033291711002844
• Zheng, Y., Fan, F., Liu, X., & Mo, L. (2012). Life Events, Coping, and Posttraumatic Stress Symptoms among Chinese Adolescents Exposed to 2008 Wenchuan Earthquake, China. PLOS ONE, 7(1), e29404. doi:10.1371/journal.pone.0029404
• Zhou, Y., Han, Q., & Fan, F. (2016). Latent growth curves and predictors of depressive symptoms among Chinese adolescent earthquake survivors. Personality and Individual Differences, 100, 173-178. doi:10.1016/j.paid.2016.02.009